Έντονες αντιδράσεις προκαλεί η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για επ’ αόριστον έγκριση ορισμένων ζιζανιοκτόνων και φυτοφαρμάκων, μεταξύ των οποίων και η γλυφοσάτη – το δραστικό συστατικό του ευρέως γνωστού Roundup. Πρόκειται για ένα προϊόν που εδώ και δεκαετίες βρίσκεται στο επίκεντρο σφοδρών επιστημονικών, νομικών και κοινωνικών αντιπαραθέσεων, με χιλιάδες δικαστικές προσφυγές παγκοσμίως και αποζημιώσεις δισεκατομμυρίων.
Μέχρι σήμερα, η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι η έγκριση φυτοπροστατευτικών προϊόντων έχει ανώτατο χρονικό όριο τα 15 έτη και επανεξετάζεται με βάση νεότερα επιστημονικά δεδομένα. Η νέα πρόταση της Κομισιόν, ωστόσο, αλλάζει ριζικά το πλαίσιο, εισηγούμενη άδειες αόριστης διάρκειας, με επανεκτιμήσεις μόνο εφόσον προκύψουν συγκεκριμένοι επιστημονικοί λόγοι.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αλλαγή αυτή θα οδηγήσει σε μείωση της γραφειοκρατίας για αγρότες, επιχειρήσεις και εθνικές αρχές. Όπως επισημαίνει, η απλοποίηση των διαδικασιών θα επιταχύνει την αγροτική παραγωγή και θα μειώσει διοικητικά βάρη. Ωστόσο, επικριτές της πρότασης κάνουν λόγο για «επικίνδυνη χαλάρωση» των ελέγχων σε προϊόντα με αποδεδειγμένα αμφιλεγόμενο προφίλ ασφάλειας.
Η γλυφοσάτη εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1974 από τον αμερικανικό κολοσσό Monsanto και κυκλοφόρησε στην αγορά με την εμπορική ονομασία Roundup. Από τα πρώτα χρόνια χρήσης της, το προϊόν βρέθηκε στο στόχαστρο περιβαλλοντικών οργανώσεων και επιστημόνων, λόγω των επιπτώσεών του στο έδαφος, τη βιοποικιλότητα και την ανθρώπινη υγεία.
Το 2018 η Monsanto εξαγοράστηκε από τη γερμανική Bayer, η οποία ανέλαβε όχι μόνο το προϊόν αλλά και το τεράστιο νομικό βάρος των αγωγών. Στις Ηνωμένες Πολιτείες εκκρεμούν δεκάδες χιλιάδες υποθέσεις που αποδίδουν στη γλυφοσάτη καρκινογόνο δράση, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις τα δικαστήρια έχουν επιδικάσει υψηλές αποζημιώσεις σε πολίτες που υποστήριξαν ότι υπέστησαν σοβαρές βλάβες στην υγεία τους μετά από μακροχρόνια έκθεση.
Στη Γερμανία, το ίδιο το ομοσπονδιακό υπουργείο Γεωργίας αναγνωρίζει ότι η γλυφοσάτη είναι το πιο διαδεδομένο ολικό ζιζανιοκτόνο και ότι προκαλεί τον θάνατο κάθε φυτού στο οποίο εφαρμόζεται. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στην επίσημη ιστοσελίδα του υπουργείου, η χρήση της επηρεάζει έντονα το έδαφος και αφαιρεί τη βάση τροφής για έντομα, πουλιά και άλλα ζώα, με επιστημονικές μελέτες να συνηγορούν ότι βλάπτει σοβαρά τη βιοποικιλότητα.
Στο ίδιο μήκος κύματος, οικολογικές οργανώσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη ζητούν την πλήρη απαγόρευση του φαρμάκου, προειδοποιώντας ότι η επ’ αόριστον έγκρισή του θα συνιστούσε οπισθοδρόμηση για την περιβαλλοντική προστασία και τη δημόσια υγεία.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η θέση της Διεθνούς Υπηρεσίας Έρευνας για τον Καρκίνο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η οποία έχει χαρακτηρίσει τη γλυφοσάτη ως «πιθανώς καρκινογόνα για τον άνθρωπο». Αντίθετα, ορισμένες ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές υποστηρίζουν ότι όταν το προϊόν χρησιμοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες, δεν προκύπτει άμεσος κίνδυνος.
Το ζήτημα πλέον μεταφέρεται στο πολιτικό πεδίο. Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εισάγεται προς συζήτηση τόσο στα κράτη-μέλη όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με τη σύγκρουση ανάμεσα στην οικονομική ευκολία, την αγροτική παραγωγή και την προστασία της υγείας και του περιβάλλοντος να προμηνύεται σφοδρή.
Η απόφαση που θα ληφθεί δεν αφορά απλώς ένα φυτοφάρμακο, αλλά το ίδιο το μοντέλο διαχείρισης της γεωργίας και της δημόσιας υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
