Γουατεμάλα: Κατέρρευσαν οι κατηγορίες «τρομοκρατίας» κατά αυτοχθόνων ηγετών

Οριστικό τέλος στις διώξεις για τρομοκρατία σε βάρος τεσσάρων αυτοχθόνων ηγετών έβαλε δικαστής στη Γουατεμάλα, κλείνοντας μία υπόθεση που είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις για την ποινικοποίηση των μαζικών διαδηλώσεων του 2023 και της πολιτικής δράσης υπέρ της ορκωμοσίας του προέδρου Μπερνάρντο Αρέβαλο.

Μεταξύ των τεσσάρων κατηγορουμένων βρίσκονταν ο σημερινός υφυπουργός Ενέργειας Λουίς Πατσέκο και ο Έκτορ Τσακλάν, οι οποίοι είχαν χαρακτηριστεί «κρατούμενοι συνείδησης» από τη Διεθνή Αμνηστία. Μαζί τους διώκονταν ακόμη δύο αυτόχθονες ηγέτες, εξαιτίας του ρόλου που είχαν διαδραματίσει στην οργάνωση και καθοδήγηση των μεγάλων κινητοποιήσεων του 2023.

Οι διαδηλώσεις είχαν ξεσπάσει μετά τις προεδρικές εκλογές και στρέφονταν κυρίως κατά της τότε γενικής εισαγγελέως Κονσουέλο Πόρας. Χιλιάδες πολίτες κατέβαιναν επί μήνες στους δρόμους απαιτώντας την παραίτησή της, κατηγορώντας την ότι επιχειρούσε να εμποδίσει την ανάληψη της προεδρίας από τον σοσιαλδημοκράτη Μπερνάρντο Αρέβαλο.

Οι κινητοποιήσεις απέκτησαν γρήγορα χαρακτήρα υπεράσπισης του εκλογικού αποτελέσματος και του κράτους δικαίου, με ιδιαίτερα ενεργό ρόλο αυτοχθόνων κοινοτήτων και των παραδοσιακών εκπροσώπων τους.

Ο Αρέβαλο είχε καταφέρει μία απρόσμενη εκλογική νίκη τον Αύγουστο του 2023, έχοντας θέσει στο επίκεντρο της πολιτικής του ατζέντας την αντιμετώπιση της διαφθοράς. Η συγκεκριμένη ατζέντα, όμως, τον έφερε γρήγορα σε μετωπική αντιπαράθεση με τμήματα του δικαστικού και εισαγγελικού μηχανισμού, στελέχη του οποίου βρίσκονταν ήδη αντιμέτωπα με σοβαρές καταγγελίες και διεθνή κριτική.

Ο δικαστής ακύρωσε τις διώξεις – Πανηγυρισμοί στην αίθουσα

Ο δικαστής Μάινορ Μότο έκρινε ότι τα στοιχεία που είχαν συγκεντρωθεί δεν επαρκούσαν για να οδηγηθούν οι τέσσερις κατηγορούμενοι σε δημόσια ακροαματική διαδικασία και διέταξε την παύση των διώξεων.

Η ανακοίνωση της απόφασης προκάλεσε έντονη συγκίνηση μέσα στην αίθουσα του δικαστηρίου. Παρευρισκόμενοι ξέσπασαν σε επευφημίες, ενώ οι αυτόχθονες ηγέτες αγκαλιάστηκαν με τους συνηγόρους και τους συγγενείς τους, έπειτα από μία μακρά δικαστική περιπέτεια που είχε πάρει σαφείς πολιτικές διαστάσεις.

Η απόφαση της έδρας ακολούθησε μία ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη. Μία ημέρα νωρίτερα, η ίδια η γενική εισαγγελία είχε εισηγηθεί να κλείσει η υπόθεση, αναγνωρίζοντας ότι κατά τη διάρκεια των μαζικών κινητοποιήσεων δεν είχε διαπραχθεί ποινικό αδίκημα που να δικαιολογεί τη συνέχιση της δίωξης.

Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί ουσιαστική ανατροπή σε σχέση με τη στάση της προηγούμενης ηγεσίας της εισαγγελίας, επί των ημερών της Κονσουέλο Πόρας, όταν οι συγκεκριμένες κινητοποιήσεις είχαν αντιμετωπιστεί μέσα από ένα ιδιαίτερα αυστηρό ποινικό πρίσμα και είχαν αποδοθεί ακόμη και κατηγορίες τρομοκρατίας.

Η αλλαγή στην εισαγγελία και οι αμφιλεγόμενες υποθέσεις της εποχής Πόρας

Η Κονσουέλο Πόρας αποχώρησε από τη θέση της γενικής εισαγγελέως έπειτα από οκτώ χρόνια στην ηγεσία του θεσμού. Κατά τη θητεία της είχε βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο σοβαρών αντιπαραθέσεων, ενώ σε βάρος της είχαν επιβληθεί κυρώσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο κατηγοριών και υποψιών που σχετίζονταν με ζητήματα διαφθοράς και υπονόμευσης δημοκρατικών θεσμών.

Τη θέση της ανέλαβε ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Λούνα, ο οποίος διορίστηκε από τον πρόεδρο Αρέβαλο και από την πρώτη στιγμή είχε καταστήσει σαφές ότι θα επανεξετάζονταν υποθέσεις που είχαν ανοίξει επί της προηγούμενης διοίκησης.

Στο επίκεντρο αυτής της επανεξέτασης βρίσκονται φάκελοι εναντίον πρώην δικαστών και εισαγγελέων, δημοσιογράφων, υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αυτοχθόνων ηγετών. Πρόκειται για υποθέσεις που είχαν προκαλέσει διεθνή κριτική, με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων να καταγγέλλουν χρήση του ποινικού συστήματος ως μέσου πίεσης εναντίον προσώπων που ασκούσαν δημόσια κριτική ή συμμετείχαν σε κοινωνικές κινητοποιήσεις.

Η υπόθεση των Λουίς Πατσέκο και Έκτορ Τσακλάν είχε εξελιχθεί σε ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αυτής της σύγκρουσης. Οι δύο άνδρες είχαν βρεθεί στη φυλακή εξαιτίας της συμμετοχής και του ηγετικού τους ρόλου στις ειρηνικές κινητοποιήσεις του 2023, με τη Διεθνή Αμνηστία να τους χαρακτηρίζει κρατούμενους συνείδησης.

Οι μαζικές διαμαρτυρίες εκείνης της περιόδου είχαν ως βασικό αίτημα να γίνει σεβαστό το αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών και να επιτραπεί στον Αρέβαλο να αναλάβει κανονικά τα καθήκοντά του τον Ιανουάριο του 2024.

Η ακύρωση των διώξεων αποτελεί πλέον σημαντική πολιτική και δικαστική εξέλιξη για τη Γουατεμάλα, καθώς αγγίζει ευθέως το ζήτημα των ορίων ανάμεσα στην ποινική δίωξη και στο συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα της ειρηνικής διαμαρτυρίας.

Παράλληλα, η απόφαση ανοίγει τον δρόμο για ευρύτερη επανεξέταση υποθέσεων που σχηματίστηκαν κατά την προηγούμενη περίοδο και είχαν προκαλέσει καταγγελίες περί εργαλειοποίησης της Δικαιοσύνης απέναντι σε πολιτικούς αντιπάλους, δημοσιογράφους, δικαστικούς λειτουργούς και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών.

Για τους τέσσερις αυτόχθονες ηγέτες, πάντως, η δικαστική απόφαση κλείνει ένα κεφάλαιο που ξεκίνησε από τις μεγάλες κινητοποιήσεις του 2023 και έφθασε μέχρι την απαγγελία εξαιρετικά βαριών κατηγοριών. Η Δικαιοσύνη κατέληξε τελικά ότι δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για να συνεχιστεί η διαδικασία, βάζοντας τέλος σε μία από τις πλέον αμφιλεγόμενες υποθέσεις της πρόσφατης πολιτικής κρίσης στη χώρα.