Η AfD πλησιάζει την εξουσία – Κατέρρευσε το CDU και τρίζει η ηγεσία Μερτς

Πολιτικό σεισμό προκαλεί στη Γερμανία η σαρωτική νίκη της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στις εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ, με το κόμμα να καταγράφει ιστορικό ποσοστό και το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα (CDU) να οδηγείται στη χειρότερη επίδοσή του στο συγκεκριμένο κρατίδιο.

Με καταμετρημένες όλες τις εκλογικές περιφέρειες, το προσωρινό επίσημο αποτέλεσμα δίνει στην AfD 43,8%, έναντι μόλις 17,2% του CDU. Η συμμετοχή εκτοξεύθηκε στο 77,8%, σημειώνοντας άνοδο 17,5 ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με το 2021 και επιβεβαιώνοντας ότι η εκλογική αναμέτρηση κινητοποίησε σε πρωτοφανή βαθμό τους ψηφοφόρους.

Η AfD υπερδιπλασίασε το 20,8% που είχε συγκεντρώσει το 2021 και αναδεικνύεται με τεράστια διαφορά πρώτη πολιτική δύναμη στη Σαξονία-Άνχαλτ. Το αποτέλεσμα αποτελεί το ισχυρότερο που έχει πετύχει μέχρι σήμερα το κόμμα σε κρατιδιακές εκλογές και μετατρέπει μια περιφερειακή κάλπη σε μείζον πολιτικό πρόβλημα για ολόκληρη τη Γερμανία.

Παρά τον θρίαμβό της, η AfD δεν εξασφαλίζει την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών που θα της επέτρεπε να σχηματίσει μόνη της κυβέρνηση. Έτσι, το αποτέλεσμα δημιουργεί ένα εξαιρετικά δύσκολο μετεκλογικό παζλ, καθώς τα περισσότερα υπόλοιπα κόμματα εξακολουθούν να απορρίπτουν συνεργασία μαζί της.

Το λεγόμενο «τείχος προστασίας» απέναντι στην AfD βρίσκεται πλέον μπροστά στη μεγαλύτερη δοκιμασία του. Η πολιτική απομόνωσης μπορεί να εμποδίζει προς το παρόν το κόμμα να αναλάβει την κυβέρνηση, όμως γίνεται όλο και δυσκολότερο να αγνοηθεί μια πολιτική δύναμη που συγκεντρώνει σχεδόν 44% των ψήφων.

Κατάρρευση του CDU – Πολιτικό χτύπημα στον Μερτς

Στην απέναντι όχθη, το CDU υπέστη μια εκλογική συντριβή που δύσκολα μπορεί να περιοριστεί στα σύνορα της Σαξονίας-Άνχαλτ. Από το 37,1% του 2021 κατέρρευσε στο 17,2%, χάνοντας σχεδόν είκοσι ποσοστιαίες μονάδες σε ένα κρατίδιο στο οποίο επί χρόνια κυριαρχούσε πολιτικά.

Η ήττα πλήττει ευθέως και τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, καθώς η ομοσπονδιακή πολιτική και η αρνητική εικόνα της κυβέρνησής του αποτέλεσαν σημαντικό παράγοντα στην προεκλογική συζήτηση. Η CDU επιχειρούσε μάλιστα κατά τη διάρκεια της εκστρατείας να κρατήσει τον ιδιαίτερα αντιδημοφιλή καγκελάριο όσο το δυνατόν πιο μακριά από το επίκεντρο της τοπικής μάχης.

Η ανάλυση του ARD μετά την κάλπη ήταν εξαιρετικά σκληρή, θέτοντας ανοιχτά πλέον το ερώτημα εάν το CDU θα μπορούσε να οδηγηθεί σε επόμενη ομοσπονδιακή προεκλογική εκστρατεία με τον Μερτς στην ηγεσία του.

Οι πρώτες φωνές αμφισβήτησης έχουν ήδη αρχίσει να ακούγονται από χαμηλότερα επίπεδα της Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης, με στελέχη να ζητούν αλλαγή πορείας ακόμη και αλλαγή ηγεσίας. Η επίσημη γραμμή του κόμματος, πάντως, παραμένει διαφορετική.

Η επικεφαλής της καγκελαρίας Νίνα Βάρκεν χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «τομή» για το CDU και εξαιρετικά δύσκολο τόσο για το κόμμα όσο και για την κυβέρνηση. Από την πλευρά του, ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας CDU/CSU Τόρστεν Φράι απέκλεισε σενάρια άμεσης αποχώρησης του Μερτς, υπενθυμίζοντας ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και ο καγκελάριος έχουν εκλεγεί για τετραετή θητεία.

Η επίσημη κομματική ηγεσία επιχειρεί επομένως να κλείσει τη συζήτηση περί παραίτησης. Το εκλογικό αποτέλεσμα, όμως, δύσκολα κλείνει μαζί της. Όταν ένα κόμμα που επί χρόνια αντιμετωπιζόταν ως περιφερειακός ή περιθωριακός αντίπαλος φθάνει σχεδόν στο 44% και η παραδοσιακή κυβερνητική παράταξη βυθίζεται κάτω από το 18%, η πολιτική ισορροπία έχει ήδη αλλάξει.

Το αδιέξοδο της επόμενης κυβέρνησης

Πίσω από την AfD και το CDU ακολουθεί μια κατακερματισμένη ομάδα κομμάτων. Οι Σοσιαλδημοκράτες συγκέντρωσαν 9,3%, οι Πράσινοι 8,9% και η Αριστερά 8,6%. Η Συμμαχία Ζάρα Βάγκενκνεχτ (BSW) κατάφερε επίσης να περάσει το εκλογικό όριο, συγκεντρώνοντας 5,3%.

Αντίθετα, οι Ελεύθεροι Δημοκράτες (FDP), που συμμετείχαν μέχρι σήμερα στην κυβέρνηση του κρατιδίου, κατέρρευσαν στο 2,6% και μένουν εκτός κοινοβουλίου. Αυτό σημαίνει ότι ο υφιστάμενος κυβερνητικός συνασπισμός CDU, SPD και FDP δεν μπορεί να συνεχιστεί.

Ταυτόχρονα, ούτε ένας κλασικός συνασπισμός CDU, SPD και Πρασίνων φαίνεται να προσφέρει εύκολη λύση. Ένα πιθανό σενάριο θα ήταν κυβέρνηση μειοψηφίας υπό το CDU, με ανοχή άλλων κομμάτων, όμως και αυτή η επιλογή συγκρούεται με τις επίσημες κομματικές γραμμές.

Το CDU έχει αποκλείσει τη συνεργασία τόσο με την AfD όσο και με την Αριστερά. Η BSW εμφανίστηκε περισσότερο ανοιχτή σε συνεργασίες κατά περίπτωση, χωρίς όμως να δεσμεύεται για στήριξη κυβέρνησης υπό την AfD.

Αυτό δημιουργεί μια πολιτική αντίφαση που δύσκολα θα εξαφανιστεί: η AfD είναι μακράν πρώτο κόμμα, αλλά μπορεί να μείνει εκτός εξουσίας επειδή κανείς δεν θέλει να κυβερνήσει μαζί της. Ο επικεφαλής της στο κρατίδιο, Ούλριχ Ζίγκμουντ, παρουσιάζει το αποτέλεσμα ως σαφή λαϊκή εντολή και απαιτεί να ληφθεί υπόψη στη συγκρότηση της επόμενης κυβέρνησης.

Η AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ έχει χαρακτηριστεί από την αρμόδια κρατιδιακή υπηρεσία προστασίας του Συντάγματος ως επιβεβαιωμένα ακροδεξιά εξτρεμιστική οργάνωση, χαρακτηρισμό που το κόμμα αμφισβητεί. Αυτός είναι και ένας από τους βασικούς λόγους που τα παραδοσιακά κόμματα διατηρούν το «τείχος προστασίας» απέναντί της.

Με το νέο εκλογικό αποτέλεσμα, όμως, το δίλημμα γίνεται πιο οξύ. Η απομόνωση της AfD μπορεί να συνεχιστεί θεσμικά. Πολιτικά, όμως, γίνεται δυσκολότερο για τα παραδοσιακά κόμματα να εξηγούν πώς θα κυβερνούν χωρίς μια δύναμη που κέρδισε σχεδόν τους μισούς ψηφοφόρους του κρατιδίου.

Η μεγάλη μετατόπιση της γερμανικής κοινωνίας

Η νίκη της AfD δεν μπορεί να αποδοθεί μόνο σε μια παραδοσιακή ψήφο διαμαρτυρίας. Η υπερδιπλάσια εκλογική της δύναμη και η εξαιρετικά υψηλή συμμετοχή δείχνουν πολύ βαθύτερη μετατόπιση στο πολιτικό σώμα της ανατολικής Γερμανίας.

Το κόμμα έχει κεφαλαιοποιήσει τη δυσαρέσκεια για τη μετανάστευση, το αυξημένο κόστος ζωής, την οικονομική ανασφάλεια, την ενεργειακή πολιτική και τη στάση του Βερολίνου απέναντι στη Ρωσία και στην Ουκρανία. Παράλληλα, παρουσιάζεται ως δύναμη που πολεμά ένα πολιτικό σύστημα το οποίο, κατά την αφήγησή της, δεν ακούει πλέον τους πολίτες.

Το αποτέλεσμα αποτυπώνει ιδιαίτερα έντονα και το χάσμα ανάμεσα στην ανατολική και τη δυτική Γερμανία. Στις περιοχές της πρώην Ανατολικής Γερμανίας παραμένουν ισχυρά τα αισθήματα οικονομικής και κοινωνικής εγκατάλειψης, ενώ η σχέση με τη Ρωσία αντιμετωπίζεται διαφορετικά από ό,τι σε μεγάλο μέρος της δυτικής χώρας.

Για τον Μερτς το πρόβλημα είναι διπλό. Η κυβερνητική του παράταξη χάνει ψηφοφόρους προς την AfD, ενώ ταυτόχρονα δυσκολεύεται να πείσει ότι μπορεί να ανακόψει την άνοδό της χωρίς να υιοθετήσει μέρος της πολιτικής της ατζέντας.

Γερμανικά μέσα περιέγραψαν το αποτέλεσμα ως πολιτική τομή. Η Handelsblatt έκανε λόγο για ιστορική επιτυχία της AfD και φιάσκο του CDU, ενώ αναλύσεις στον γερμανικό Τύπο επικεντρώνονται πλέον όχι στο εάν υπάρχει πολιτικό πρόβλημα για τον Μερτς, αλλά στο πόσο βαθύ είναι.

Η συζήτηση έχει ήδη ξεπεράσει το Μαγδεμβούργο, καθώς ακολουθούν νέες κρατιδιακές εκλογές και κάθε νέα απώλεια του CDU θα αυξήσει κατακόρυφα την εσωκομματική πίεση στον καγκελάριο.

Το βλέμμα από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού

Το αποτέλεσμα προκάλεσε ενδιαφέρον και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Ντόναλντ Τραμπ αναδημοσίευσε μέσω Truth Social γράφημα με την εκλογική επικράτηση της AfD, χωρίς να συνοδεύσει την ανάρτηση με σχόλιο.

Η κίνηση έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία λόγω των επαφών που έχουν αναπτύξει στελέχη της AfD με το αμερικανικό συντηρητικό στρατόπεδο. Ο Έλον Μασκ έχει επίσης εκφράσει επανειλημμένα δημόσια στήριξη προς την AfD, ενώ μετά τη νίκη ο Ούλριχ Ζίγκμουντ τον ευχαρίστησε για τη βοήθειά του.

Οι σχέσεις αυτές είχαν προκαλέσει έντονη αντιπαράθεση ήδη πριν από τις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025. Τότε, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς είχε χρησιμοποιήσει την ομιλία του στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου για να ασκήσει σκληρή κριτική στην πολιτική απομόνωσης της AfD.

Η εκλογή στη Σαξονία-Άνχαλτ αποδεικνύει πλέον ότι η συζήτηση για το «τείχος προστασίας» δεν αποτελεί θεωρητικό ζήτημα. Η AfD δεν βρίσκεται πια απλώς έξω από την πόρτα της εξουσίας. Είναι η μακράν ισχυρότερη πολιτική δύναμη σε ένα γερμανικό κρατίδιο και πιέζει το μεταπολεμικό πολιτικό σύστημα να απαντήσει σε ένα ερώτημα που απέφευγε για χρόνια: τι γίνεται όταν το κόμμα που όλοι αποκλείουν κερδίζει σχεδόν τους μισούς ψηφοφόρους;

Για τη Γερμανία, το αποτέλεσμα αποτελεί καμπανάκι πολύ μεγαλύτερο από μια τοπική εκλογική ήττα. Για το CDU είναι ιστορικό φιάσκο. Για τον Φρίντριχ Μερτς, μια ακόμη σοβαρή αμφισβήτηση της πολιτικής του αντοχής. Και για την AfD, η απόδειξη ότι το πολιτικό περιθώριο στο οποίο επιχειρούσαν να την κρατήσουν οι αντίπαλοί της γίνεται πλέον πολύ μικρό για το εκλογικό της μέγεθος.