Η ακρίβεια δεν περιμένει: Νέες κυβερνητικές εξαγγελίες, παλιά οικονομικά αδιέξοδα

120 δόσεις για τα χρέη, επιδοτήσεις με ημερομηνία λήξης στα καύσιμα και αυστηρότεροι κανόνες για τους servicers. Το νέο πακέτο Μητσοτάκη ανοίγει μια ουσιαστική συζήτηση: πόσο μπορούν οι προσωρινές οικονομικές παρεμβάσεις να αντιμετωπίσουν προβλήματα που έχουν αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά;

Γράφει: ο Νίκος Κυριακάκης

Υπάρχουν δύο διαφορετικές εικόνες της ελληνικής οικονομίας που συναντιούνται καθημερινά, χωρίς απαραίτητα να συμπίπτουν. Η μία παρουσιάζεται μέσα από τους κυβερνητικούς σχεδιασμούς, τις οικονομικές προβλέψεις και τις ανακοινώσεις νέων παρεμβάσεων. Η άλλη αποτυπώνεται στους λογαριασμούς, στις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις, στο κόστος μετακίνησης και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις.

Ανάμεσα σε αυτές τις δύο εικόνες βρίσκεται και το τελευταίο πακέτο μέτρων που παρουσίασε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στο Υπουργικό Συμβούλιο της 30ής Σεπτεμβρίου.

Η κυβέρνηση επιδιώκει να δημιουργήσει πρόσθετα οικονομικά περιθώρια για τους πολίτες, επικαλούμενη παράλληλα την ανάγκη προστασίας της δημοσιονομικής σταθερότητας. Ωστόσο, οι νέες ανακοινώσεις επαναφέρουν ένα ερώτημα που συνοδεύει την οικονομική πολιτική των τελευταίων ετών: μπορεί η συνεχής διαχείριση των συνεπειών της ακρίβειας να υποκαταστήσει μια μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση των αιτιών της;

Δέκα χρόνια για τα χρέη, αλλά πόσο διαθέσιμο εισόδημα;

Η διεύρυνση της ρύθμισης από τις 72 στις 120 δόσεις αποτελεί μία από τις βασικές κυβερνητικές παρεμβάσεις. Η δυνατότητα αποπληρωμής σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, με ελάχιστη μηνιαία καταβολή 30 ευρώ, μπορεί να περιορίσει την άμεση επιβάρυνση των επιλέξιμων οφειλετών.

Η ρύθμιση αφορά παλαιές ληξιπρόθεσμες οφειλές προς Εφορία και ασφαλιστικά ταμεία έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024.

Υπάρχει, ωστόσο, και μια δεύτερη διάσταση. Η επιμήκυνση του χρόνου εξόφλησης δεν μεταβάλλει αυτομάτως την οικονομική δυνατότητα εκείνου που καλείται να πληρώσει. Επιπλέον, η νέα ρύθμιση προβλέπει επιτόκιο 5,84%.

Για έναν επαγγελματία που προσπαθεί να ανταποκριθεί ταυτόχρονα στο ενοίκιο, στην ενέργεια, στις ασφαλιστικές εισφορές και στα λειτουργικά έξοδα, η μεγαλύτερη διάρκεια αποπληρωμής είναι μια διευκόλυνση. Το ερώτημα είναι εάν αρκεί για να αποτρέψει τη δημιουργία νέων οφειλών.

Αυτό ακριβώς είναι και ένα από τα σημεία της αντιπαράθεσης που άνοιξε η ανακοίνωση, με το ΠΑΣΟΚ να υποστηρίζει ότι χωρίς παρέμβαση στους τόκους και στις προσαυξήσεις, το πρόβλημα του συσσωρευμένου ιδιωτικού χρέους παραμένει.

Servicers: Νέοι κανόνες σε μια ήδη επιβαρυμένη σχέση

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξαγγελία αυστηρότερου πλαισίου για τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων.

Οι προβλέψεις που παρουσίασε ο πρωθυπουργός περιλαμβάνουν πρόστιμα έως 500.000 ευρώ σε περίπτωση παραβίασης συμφωνημένης ρύθμισης, ακύρωση της σχετικής πράξης και πίστωση πέντε δόσεων υπέρ του οφειλέτη. Παράλληλα, προβλέπεται ανώτατο όριο προκαταβολής 15% στο πλαίσιο της απευθείας διαπραγμάτευσης.

Οι εξαγγελίες αυτές αποκτούν σημασία μέσα σε μια περίοδο κατά την οποία η διαχείριση των κόκκινων δανείων και η προστασία των δανειοληπτών εξακολουθούν να αποτελούν πεδίο έντονης δημόσιας αντιπαράθεσης.

Το ουσιαστικό ζήτημα πλέον μεταφέρεται στην εφαρμογή: πόσο γρήγορα θα μπορούν να αποκαθίστανται οι παραβιάσεις των συμφωνιών, ποιος θα ελέγχει την τήρηση των νέων υποχρεώσεων και με ποιες διαδικασίες θα προστατεύεται ο συνεπής δανειολήπτης;

Άλλωστε, μεταξύ της ανακοίνωσης ενός αυστηρότερου νομοθετικού πλαισίου και της αποτελεσματικής εφαρμογής του μεσολαβούν αρκετά κρίσιμα στάδια.

Η επιδότηση με ημερομηνία λήξης και ο χειμώνας που έρχεται

Στο ενεργειακό μέτωπο, η κυβέρνηση ανακοίνωσε αύξηση της κρατικής επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης από 10 σε 15 λεπτά ανά λίτρο για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου. Μαζί με την πρόσθετη συμμετοχή των διυλιστηρίων, η συνολική ελάφρυνση διαμορφώνεται στα 20 λεπτά.

Η συγκεκριμένη παρέμβαση έχει προσωρινό χαρακτήρα, καθώς η κυβέρνηση προγραμματίζει επανεξέταση των μέτρων ανά δεκαπενθήμερο, ανάλογα με τις εξελίξεις στις διεθνείς αγορές.

Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός συνδέει αυτή την επιλογή με τη γεωπολιτική αστάθεια και την ανάγκη να μην αναληφθούν δημοσιονομικές δεσμεύσεις που ενδέχεται να αποδειχθούν δυσβάσταχτες.

Για την πραγματική οικονομία, όμως, ανακύπτει ένα ευρύτερο ζήτημα: το πετρέλαιο κίνησης δεν επηρεάζει αποκλειστικά τον οδηγό που γεμίζει το ρεζερβουάρ του. Αποτελεί βασικό παράγοντα κόστους στις μεταφορές, στην παραγωγή και στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Επομένως, εκείνο που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι εάν η πρόσκαιρη επιδότηση μπορεί να συγκρατήσει τις ευρύτερες ανατιμητικές πιέσεις και τι θα συμβεί όταν ολοκληρωθεί η διάρκειά της.

Ανοιχτό παραμένει επίσης το τελικό ύψος της παρέμβασης στο πετρέλαιο θέρμανσης, με την κυβέρνηση να θέτει ως στόχο τιμή χαμηλότερη από 1,75 ευρώ ανά λίτρο και να παραπέμπει τις οριστικές ανακοινώσεις πριν από τις 15 Οκτωβρίου.

Το πολιτικό και οικονομικό ερώτημα των επτά ετών

Έπειτα από επτά χρόνια διακυβέρνησης, η οικονομική πολιτική της Νέας Δημοκρατίας βρίσκεται αντιμέτωπη με μια συζήτηση που υπερβαίνει τις επιμέρους παροχές και τις έκτακτες ενισχύσεις.

Η κυβερνητική θέση εστιάζει στη διατήρηση της οικονομικής σταθερότητας και στην ανάγκη στοχευμένης στήριξης εν μέσω διεθνούς κρίσης. Στον αντίποδα, κόμματα της αντιπολίτευσης ζητούν μονιμότερες παρεμβάσεις, μεταξύ άλλων στη φορολογία των καυσίμων, στην προστασία των δανειοληπτών και στη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους.

Πίσω από την αντιπαράθεση βρίσκεται ένα ζήτημα με άμεσες συνέπειες στην καθημερινότητα: η διαφορά ανάμεσα στην προσωρινή οικονομική ανακούφιση και στη σταθερή ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης.

Οι 120 δόσεις δίνουν περισσότερο χρόνο για την εξόφληση παλαιών υποχρεώσεων. Οι επιδοτήσεις περιορίζουν για ένα συγκεκριμένο διάστημα μέρος του ενεργειακού κόστους. Οι νέοι κανόνες για τους servicers επιχειρούν να ενισχύσουν την προστασία των οφειλετών.

Το κατά πόσο, όμως, αυτές οι παρεμβάσεις θα μεταφραστούν σε ουσιαστική και διατηρήσιμη βελτίωση του διαθέσιμου εισοδήματος θα κριθεί από την εφαρμογή τους και από την πορεία των τιμών τους επόμενους μήνες.

Διότι ο οικογενειακός προϋπολογισμός δεν κλείνει στο τέλος μιας υπουργικής συνεδρίασης. Ανοίγει ξανά την επόμενη ημέρα, μαζί με τις ίδιες οικονομικές υποχρεώσεις.