Η Ευρώπη απέναντι στη ρωσική υβριδική επίθεση

Η ανησυχία στην Ευρώπη κορυφώνεται, καθώς τα περιστατικά δολιοφθορών και προκλήσεων που αποδίδονται στη Ρωσία πληθαίνουν επικίνδυνα. Μόλις την περασμένη εβδομάδα, οι γερμανικές αρχές εντόπισαν τρίτο μη επανδρωμένο αεροσκάφος, συνοδευόμενο από εκρηκτικά, σε περιοχή κοντά στο αεροδρόμιο της Λειψίας, γεγονός που ενισχύει τις υποψίες για σχεδιαζόμενη επίθεση. Παράλληλα, στη Μαύρη Θάλασσα, ένα ναυτικό drone καταρρίφθηκε κοντά σε πλατφόρμα εξόρυξης φυσικού αερίου, ενώ οι αρχές αποκάλυψαν και συνωμοσία για τη δολοφονία ενός υψηλόβαθμου στελέχους της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.

Η στρατηγική της Ρωσίας απέναντι στην Ευρώπη γίνεται ολοένα και πιο επιθετική, σύμφωνα με ανάλυση του Politico, προκαλώντας έντονο προβληματισμό στους κόλπους της ΕΕ και του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, οι πολιτικοί ηγέτες αποφεύγουν να χαρακτηρίσουν την κατάσταση ως πόλεμο, προτιμώντας τον όρο «υβριδικός πόλεμος». Αυτή η επιλογή, όπως επισημαίνουν πολλοί ειδικοί σε θέματα ασφαλείας, ενέχει τον κίνδυνο να υποβαθμιστεί η σοβαρότητα της απειλής και να αποκρυφθεί η πραγματική έκταση της ρωσικής επιθετικότητας.

Η συζήτηση για την ορολογία δεν είναι τυπική, αλλά έχει ουσιαστικές επιπτώσεις. Ο χαρακτηρισμός μιας ενέργειας ως «υβριδικής» επιτρέπει στην ΕΕ να αποφύγει την ενεργοποίηση ρητρών αμοιβαίας άμυνας και να μην προχωρήσει σε στρατιωτική απάντηση. Όμως, όπως τονίζουν διπλωμάτες και αξιωματούχοι άμυνας, αυτή η προσέγγιση μπορεί να οδηγήσει σε εφησυχασμό, ενώ η Ρωσία δοκιμάζει συνεχώς τα όρια της αντοχής της Δύσης.

Ο καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, αναφέρθηκε σε «πολύ πραγματικές απειλές» μετά τα τελευταία περιστατικά, ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έκανε λόγο για «κλιμακούμενη εκστρατεία απειλών» και «υβριδικό πόλεμο». Ενδεικτική της σοβαρότητας της κατάστασης είναι και η επίσκεψη του διευθυντή της CIA, Τζον Ράτκλιφ, στη Μόσχα, με στόχο να προειδοποιήσει το Κρεμλίνο να μην προχωρήσει σε επιθέσεις εναντίον κρατών-μελών του ΝΑΤΟ.

Ο Καμίλ Γκραν, πρώην βοηθός γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ και νυν επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βιομηχανιών Αεροδιαστημικής, Ασφάλειας και Άμυνας, περιγράφει την κατάσταση ως «υβριδικό πόλεμο που δεν είναι πλέον και τόσο υβριδικός». Ο ίδιος αποκαλύπτει ότι οι επικεφαλής των μεγάλων αμυντικών βιομηχανιών έχουν αυξήσει τα μέτρα προσωπικής τους ασφάλειας, μετά τις απειλές εναντίον του επικεφαλής της Saab και το σχέδιο δολοφονίας του διευθύνοντος συμβούλου της Rheinmetall.

Ο ορισμός και η πραγματικότητα

Ο όρος «υβριδικός πόλεμος» χρησιμοποιείται ευρέως για να περιγράψει έναν συνδυασμό συμβατικών και μη συμβατικών μεθόδων, όπως κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές, οικονομικές πιέσεις και προπαγάνδα. Ωστόσο, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η χρήση του όρου αυτού υποβαθμίζει την κατάσταση, καθώς οι ενέργειες της Ρωσίας, όπως οι δολοφονίες και οι επιθέσεις σε υποδομές, έχουν σαφή χαρακτηριστικά πολέμου.

Ο Πάβελ Βιετσίνσκι, διευθύνων σύμβουλος της πολωνικής εταιρείας αμυντικής τεχνολογίας DataWalk, είναι ιδιαίτερα επικριτικός. Αναφέρει ότι η Πολωνία δέχεται συνεχείς κυβερνοεπιθέσεις και ότι η Ρωσία παραλίγο να καταστρέψει το ενεργειακό δίκτυο της χώρας τον περασμένο Δεκέμβριο. «Πώς μπορείς να λες ότι δεν βρίσκεσαι σε σύγκρουση όταν ένα ξένο κράτος σκοτώνει πολίτες και ανατινάζει τις σιδηροδρομικές γραμμές σου;» διερωτάται, αναφερόμενος στη δολοφονία του Σεμιόν Σκρεπέτσκι, ενός επικριτή του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Ο Τζέιμς Απαθουράι, αναπληρωτής βοηθός γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, υπερασπίζεται τη χρήση του όρου «υβριδικές ενέργειες», σημειώνοντας ότι έχουμε ξεπεράσει το επίπεδο των απλών απειλών. Ο ίδιος τονίζει ότι οι σύμμαχοι ανταποκρίνονται ήδη, όπως με την απέλαση Ρώσων διπλωματών και την ανάπτυξη στρατιωτικών μέσων στη Βαλτική Θάλασσα για την προστασία υποθαλάσσιων υποδομών.

Ο Καμίλ Γκραν παρομοιάζει την κατάσταση με τη μέθοδο του «βρασμού του βατράχου», όπου η σταδιακή κλιμάκωση οδηγεί σε ανοχή σε καταστάσεις που θα έπρεπε να προκαλούν άμεση αντίδραση. «Αυτό που χθες μας φαινόταν συγκλονιστικό γίνεται αύριο ο κανόνας», επισημαίνει, προσθέτοντας ότι η Δύση πέρασε από την αποστολή κρανών και υπνόσακων στην Ουκρανία στην αποστολή πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς.

Η συνεχιζόμενη απροθυμία της ΕΕ να χαρακτηρίσει την κατάσταση ως πόλεμο έχει και οικονομικές διαστάσεις. Οποιαδήποτε υπόνοια άμεσης σύγκρουσης με τη Ρωσία θα μπορούσε να προκαλέσει φυγή επενδυτών και να εκτοξεύσει τα ασφάλιστρα κινδύνου, επιβαρύνοντας περαιτέρω την ευρωπαϊκή οικονομία. Παρά τις πιέσεις, οι ηγέτες της ΕΕ επιμένουν ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος επίθεσης, τηρώντας μια στάση που προκαλεί έντονες αντιδράσεις από τους ειδικούς σε θέματα ασφαλείας.