Η Ελλάδα γερνά και αδειάζει: Τέσσερις περιοχές σε οριακή κατάσταση, άνισες ταχύτητες στην κρίση

Η δημογραφική κρίση στην Ελλάδα εξελίσσεται με άνισους ρυθμούς και διαφορετική ένταση από Περιφέρεια σε Περιφέρεια, αποτυπώνοντας ένα μωσαϊκό πληθυσμιακών μεταβολών που αντανακλά τις οικονομικές, κοινωνικές και παραγωγικές ανισορροπίες της χώρας. Η απογραφή του 2021 κατέγραψε συνολική μείωση του πληθυσμού σε σύγκριση με το 2011 και ταυτόχρονη αύξηση του ποσοστού των ηλικιωμένων, επιβεβαιώνοντας ότι η γήρανση και η συρρίκνωση αποτελούν πλέον σταθερά χαρακτηριστικά του ελληνικού δημογραφικού τοπίου.

Την ίδια στιγμή, η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη. Περιφέρειες με έντονη τουριστική δραστηριότητα ή ισχυρή οικονομική βάση εμφανίζουν ανθεκτικότητα και σε ορισμένες περιπτώσεις πληθυσμιακή αύξηση, όπως το Νότιο Αιγαίο και η Κρήτη. Αντίθετα, περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και η Στερεά Ελλάδα καταγράφουν σημαντικές απώλειες, με τον πληθυσμό να μειώνεται ταχύτερα και το ηλικιακό προφίλ να μετατοπίζεται προς μεγαλύτερες ηλικίες.

Η απασχόληση και η οικονομική δραστηριότητα αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για τη διατήρηση ή τη φθορά του πληθυσμού. Περιοχές που επενδύουν στον τουρισμό, στη μεταποίηση και σε σύγχρονες υπηρεσίες συγκρατούν κατοίκους και προσελκύουν νέους, ενώ εκείνες που επλήγησαν από αποβιομηχάνιση, υποχώρηση του πρωτογενούς τομέα και περιορισμένες ευκαιρίες εργασίας βιώνουν εντονότερη αποψίλωση. Η μετανάστευση νέων προς τα μεγάλα αστικά κέντρα ή το εξωτερικό, σε συνδυασμό με τη χαμηλή γονιμότητα και την υπεροχή των θανάτων έναντι των γεννήσεων, συνθέτουν τον κοινό παρονομαστή της κρίσης.

Πέρα από τις οικονομικές αιτίες, η μειωμένη γονιμότητα συνδέεται και με κοινωνικές μεταβολές. Οι αυξημένες απαιτήσεις για την ανατροφή παιδιών, η επισφάλεια στην εργασία, η αναβολή δημιουργίας οικογένειας και οι αλλαγές στις προτεραιότητες των νεότερων γενεών διαμορφώνουν ένα περιβάλλον όπου η απόφαση για τεκνοποίηση καθίσταται πιο σύνθετη και συχνά μετατίθεται χρονικά.

Τέσσερις χαρακτηριστικές περιπτώσεις αποτυπώνουν την ένταση της δημογραφικής πίεσης στην ελληνική περιφέρεια. Στην Αρκαδία καταγράφηκαν το 2025 350 θάνατοι χωρίς καμία γέννηση, με την ερήμωση των χωριών να επιτείνεται μετά τη διακοπή λειτουργίας μεγάλων εργοστασίων. Στην Ιθάκη παρατηρείται μείωση πληθυσμού, παρά τις προσπάθειες παροχής κινήτρων για την προσέλκυση νέων επαγγελματιών και τη διοργάνωση πρωτοβουλιών για τη στήριξη των μικρών νησιών. Στα Γρεβενά η συρρίκνωση του αγροτικού τομέα έχει οδηγήσει σε φυγή κατοίκων, με πρόσφατες πολιτικές να επιδιώκουν την εγκατάσταση οικογενειών και την προσέλκυση επενδύσεων. Στην Ευρυτανία η αστυφιλία και η ανεργία τροφοδοτούν τη μείωση του πληθυσμού, ενώ εφαρμόζονται οικονομικά κίνητρα για επαγγελματίες, εκπαιδευτικούς και γιατρούς, καθώς και δράσεις ενίσχυσης εναλλακτικών μορφών τουρισμού.

Η δημογραφική κρίση αποκαλύπτει έτσι ένα βαθύτερο αναπτυξιακό ρήγμα, καθώς η πληθυσμιακή ανθεκτικότητα συνδέεται άμεσα με την οικονομική δυναμική κάθε περιοχής. Η ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις που θα δημιουργούν θέσεις εργασίας, θα στηρίζουν τον πρωτογενή και μεταποιητικό τομέα και θα παρέχουν ουσιαστικά κίνητρα εγκατάστασης νέων οικογενειών αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα για την αναστροφή της τάσης.

Το δημογραφικό ζήτημα υπερβαίνει τα στενά όρια των γεννήσεων και των στατιστικών δεικτών. Αποτελεί πολυπαραγοντική πρόκληση που αντανακλά τις κοινωνικές μεταβολές, τις παραγωγικές ανισότητες και τις αναπτυξιακές επιλογές των τελευταίων δεκαετιών, διαμορφώνοντας το μέλλον της χώρας σε επίπεδο τοπικών κοινωνιών και εθνικής συνοχής.