Η παρουσία των μετρητών στην οικονομική ζωή θεωρείται από πολλούς θεμελιώδης παράγοντας πολιτικής ελευθερίας. Σε αυτό το πλαίσιο, οι πολίτες της Ελβετίας τοποθετήθηκαν μέσω δημοψηφίσματος υπέρ της διατήρησης του φυσικού χρήματος, σε μια περίοδο κατά την οποία στην Ευρώπη ενισχύεται η συζήτηση για τη διεύρυνση των ψηφιακών πληρωμών και την ανάπτυξη ψηφιακών νομισμάτων.
Την ίδια στιγμή στην Ελλάδα καταγράφεται ενίσχυση της χρήσης τραπεζικών συναλλαγών σε βασικές οικονομικές δραστηριότητες, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την υποχρεωτική καταβολή ενοικίων μέσω τραπεζικού λογαριασμού από την 1η Απριλίου 2026.
Στην Ελβετία, όπου λειτουργεί το σύστημα άμεσης δημοκρατίας, το ζήτημα της διατήρησης των μετρητών τέθηκε στην κρίση των πολιτών. Οι ψηφοφόροι τάχθηκαν υπέρ της κατοχύρωσης της αδιάλειπτης χρήσης τους, με στόχο την ενσωμάτωση της σχετικής πρόβλεψης στο ελβετικό Σύνταγμα.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας, το 73% των συμμετεχόντων υποστήριξε ότι το φυσικό χρήμα πρέπει να παραμείνει αναπόσπαστο μέρος της οικονομίας της χώρας. Η επιλογή αυτή συνδέεται με την εκτίμηση ότι τα μετρητά εξασφαλίζουν ελευθερία επιλογής στις συναλλαγές, ενισχύουν την οικονομική ασφάλεια, προστατεύουν την ιδιωτικότητα και συμβάλλουν στη συνοχή της κοινωνίας.
Η απόφαση αναγνωρίζει επίσης τον ρόλο των μετρητών για συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες. Η χρήση τους θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για ηλικιωμένους πολίτες, άτομα με περιορισμένη πρόσβαση στην τεχνολογία και ανθρώπους με αναπηρίες, καθώς επιτρέπει τη συμμετοχή τους στην οικονομική δραστηριότητα χωρίς τεχνολογικούς περιορισμούς.
Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι οι συναλλαγές με μετρητά παρέχουν υψηλότερο επίπεδο ιδιωτικότητας, καθώς δεν δημιουργούν ψηφιακό αποτύπωμα. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι ηλεκτρονικές πληρωμές συνεπάγονται συλλογή και επεξεργασία δεδομένων, η διατήρηση του φυσικού χρήματος προβάλλεται ως μέσο προστασίας της προσωπικής ζωής.
Οι πολίτες της Ελβετίας επιδιώκουν επίσης τη διατήρηση ενός οικονομικού περιβάλλοντος όπου καθημερινές κοινωνικές συναλλαγές, όπως μικρά χρηματικά δώρα, φιλοδωρήματα ή εθελοντικές συνεισφορές, μπορούν να πραγματοποιούνται χωρίς ψηφιακή καταγραφή.
Κατά τη δημόσια συζήτηση που προηγήθηκε του δημοψηφίσματος αναδείχθηκε και η διάσταση της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας της οικονομίας. Αναλυτές επισήμαναν ότι τα μετρητά μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο σε περιόδους κρίσεων, πολέμων, φυσικών καταστροφών ή τεχνικών βλαβών που επηρεάζουν τα ψηφιακά δίκτυα.
Σε περιπτώσεις διακοπών ρεύματος ή κυβερνοεπιθέσεων, όπου τα ηλεκτρονικά συστήματα πληρωμών ενδέχεται να καταστούν προσωρινά ανενεργά, το φυσικό χρήμα παραμένει λειτουργικό ως μέσο συναλλαγής. Παρόμοια ζητήματα αναδείχθηκαν σε πρόσφατες διακοπές ηλεκτροδότησης στην Ισπανία και την Πορτογαλία, όπου η λειτουργία πολλών ψηφιακών υπηρεσιών διακόπηκε.
Αντιθέτως με χώρες που παραδίδουν όλα τα «ασημικά» της κυριαρχίας τους (όπως η Ελλάδα), οι Ελβετοί θέλουν να διατηρήσουν τον έλεγχο του εθνικού τους νομίσματος (ελβετικό φράγκο) χωρίς εξαρτήσεις από διεθνή ψηφιακά συστήματα, κάτι που εξασφαλίζει οικονομική ανεξαρτησία, πολιτική ευελιξία και «ελαστικότητα» στην αγορά.
Το ελβετικό δημοψήφισμα έρχεται να ταράξει τα ευρωπαϊκά «ύδατα», σε μια χρονική στιγμή που οι ψηφιακές πληρωμές αυξάνονται γεωμετρικά, όσο οι κυβερνήσεις υποσκάπτουν μεθοδικά τη χρήση φυσικού χρήματος.
Τα περιστατικά διαρροής προσωπικών δεδομένων πληθαίνουν συνεχώς και δημιουργούν κλίμα γενικευμένης ανασφάλειας που όμως δεν βρίσκει δίοδο να εκφραστεί από τα συστημικά μέσα. Οι εταιρείες δημοσκοπήσεων ούτε καν τολμούν να θέσουν ερώτημα για την επιδιωκόμενη κατάργηση των μετρητών, για να μην αποκαλυφθεί η μαζική αποδοκιμασία του κόσμου σε αυτό το σενάριο.
Το σύστημα προτιμά να δελεάζει μέρα με τη μέρα τον πολίτη, κρατώντας τον στο δόκανο της συνήθειας, της ευκολίας, της «ασφάλειας», της ταχύτητας, όσο η ιδέα των μετρητών παραμένει πρόσκαιρα σε μια γωνιά σαν αποκούμπι επιλογής, μέχρι την ημέρα που θα κηρυχτούν «ξεπερασμένα» και θα αποσυρθούν. Εδώ άπτεται και στον κάθε πολίτη το κατά πόσο θα καταθέτει «ψήφο» στήριξης στα μετρητά με το να τα χρησιμοποιεί στις αγορές του ή θα διευκολύνει την επιδιωκόμενη ψηφιακή σκλαβιά, με το να χρησιμοποιεί ηλεκτρονικό χρήμα για τα πάντα.
Το δίδαγμα που προσφέρουν οι Ελβετοί απέναντι στην ψηφιακή μέγγενη που περισφίγγει την Ευρώπη είναι ότι το φυσικό νόμισμα ήταν, είναι, και θα παραμείνει το θεμέλιο για προσωπική, κοινωνική και εθνική ελευθερία.
