Ο Φιντέλ Κάστρο θα μπορούσε να θεωρήσει δικαιωμένη την ιδέα της «εξαγωγής επανάστασης». Οι αμερικανικές ειδικές δυνάμεις που προχώρησαν στη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα χρειάστηκε προηγουμένως να εξουδετερώσουν δεκάδες Κουβανούς φρουρούς που τον προστάτευαν. Σε αρκετούς αυτό θύμισε τη διάρκεια και το βάθος αυτής της πρακτικής. Το 1973, όταν ο Αουγκούστο Πινοσέτ ανέτρεψε τον Σαλβαντόρ Αλιέντε στη Χιλή, ο αριστερός πρόεδρος διέθετε μια προσωπική φρουρά, εκπαιδευμένη εξ ολοκλήρου στην Αβάνα, η οποία ήταν και η μόνη που αντιστάθηκε. Ο Αλιέντε, που έθεσε τέλος στη ζωή του με το σοβιετικό ΑΚ-47 που του είχε χαρίσει ο Κάστρο με προσωπική αφιέρωση, εμπιστευόταν αποκλειστικά την Κούβα.
Κάθε εξαγωγή συνοδεύεται από αντίστοιχες εισαγωγές. Το κομμουνιστικό καθεστώς της Κούβας αποκόμισε σημαντικά οφέλη από τη διαρκή παρουσία του στο εξωτερικό, φροντίζοντας να τη μεταφράζει σε απτά ανταλλάγματα. Η Βενεζουέλα κάλυπτε περισσότερο από το ένα τρίτο των ενεργειακών αναγκών της Κούβας μέσω προνομιακών αποστολών πετρελαίου. Το κεντρικό ερώτημα αφορά πλέον την επόμενη ημέρα, μετά την απομάκρυνση του Μαδούρο, τη διακοπή αυτών των ροών και την αδυναμία κάλυψης του κενού από χώρες όπως η Ρωσία, το Ιράν ή η Αγκόλα.
Η πίεση είναι εντονότερη από όσο φαίνεται. Η καθημερινότητα στην Κούβα εξελίσσεται σε δοκιμασία διαρκείας. Πολύωρες αναμονές για βασικά τρόφιμα, με την απόκτηση ενός κοτόπουλου να εξαρτάται από την τύχη της ημέρας, περιορισμοί στην κατανάλωση κρέατος, εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης που καθιστούν το μαγείρεμα προβληματικό και επαναφέρουν συνθήκες άλλης εποχής. Το ζεστό νερό αποτελεί πολυτέλεια.
Η εικόνα επιβαρύνεται από μια παρατεταμένη υγειονομική κρίση. Το σύστημα υγείας, που για χρόνια παρουσιαζόταν ως βασικό επίτευγμα, αντιμετωπίζει εδώ και πάνω από έναν χρόνο σοβαρές ελλείψεις. Λοιμώξεις όπως ο δάγκειος πυρετός, ο ζίκα και η τσικουνγκούγια εξαπλώνονται, ενώ τα νοσοκομεία στερούνται φαρμάκων, αντιδραστηρίων και σταθερής παροχής ρεύματος. Οι γεννήτριες απουσιάζουν. Όλα αυτά καταγράφονται πριν ακόμη διακοπεί πλήρως η παροχή πετρελαίου από το Καράκας.
Σε αυτό το πλαίσιο, αναλύσεις στον διεθνή Τύπο εκτιμούν ότι το κουβανικό καθεστώς εισέρχεται σε τελική φάση φθοράς. Η συζήτηση συνδέεται και με τη στρατηγική των ΗΠΑ στην ήπειρο. Η επιδίωξη μιας αμερικανικής ηπείρου χωρίς ανταγωνιστικά κέντρα ισχύος επαναφέρει την Αβάνα στο επίκεντρο των εξελίξεων.
Η ανάγνωση αυτή συνοδεύεται από σημαντικές παραμέτρους. Πολλές διεθνείς αναλύσεις βασίζονται σε σχήματα της εποχής Ρέιγκαν και λιγότερο στη λογική που εφαρμόζει ο Ντόναλντ Τραμπ. Ενδεικτική υπήρξε πρόσφατη σκηνή στο προεδρικό αεροσκάφος, όταν ο Τραμπ κλήθηκε να σχολιάσει την Κούβα παρουσία του Ρεπουμπλικανού γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ. Ο Γκράχαμ μίλησε με όρους ιδεολογίας, αναφερόμενος στον κομμουνισμό και στην ανάγκη ανατροπής του καθεστώτος. Ο Τραμπ επικεντρώθηκε στις πρακτικές συνέπειες της διακοπής του βενεζουελανικού πετρελαίου.
Η στάση αυτή θύμισε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκε και η υπόθεση Μαδούρο. Η έμφαση δόθηκε στη σύλληψη ενός προσώπου που συνδέθηκε με το διεθνές εμπόριο ναρκωτικών και όχι σε μια συνολική αφήγηση αλλαγής καθεστώτος. Στη συνέχεια, το ενδιαφέρον στράφηκε στον οικονομικό έλεγχο της Βενεζουέλας και όχι στη διαμόρφωση μιας νέας πολιτικής ηγεσίας. Παρόμοια προσέγγιση καταγράφεται και στην περίπτωση της Κούβας, με τον Τραμπ να ζυγίζει μέσα και αποτελέσματα χωρίς έντονο ιδεολογικό φορτίο.
Στο ίδιο πλαίσιο, απηύθυνε έκκληση προς την κουβανική ηγεσία για μια συμφωνία όσο υπάρχει χρόνος, ενώ παράλληλα, απευθυνόμενος στο εκλογικό ακροατήριο κουβανικής καταγωγής στις ΗΠΑ, σχολίασε ότι θα έβλεπε θετικά τον Μάρκο Ρούμπιο σε ηγετικό ρόλο στην Κούβα.
Η μετατόπιση γίνεται πιο καθαρή αν συγκριθεί με την πρώτη θητεία Τραμπ. Τότε κυριαρχούσε η ιδεολογική ρητορική, με τη Βενεζουέλα, την Κούβα και τη Νικαράγουα να περιγράφονται ως «τρόικα της τυραννίας». Σήμερα, η Νικαράγουα απουσιάζει από το επίκεντρο. Η εξήγηση που προβάλλεται αφορά την απουσία ενεργειακών πόρων και την έλλειψη ισχυρού εκλογικού αποτυπώματος στις ΗΠΑ.
Η λογική αυτή αποτυπώνει μια προσέγγιση βασισμένη σε μετρήσιμα δεδομένα. Ο βαθμός εμπλοκής των ΗΠΑ συνδέεται με οικονομικά, στρατιωτικά και εσωτερικά πολιτικά συμφέροντα. Ο ίδιος αλγόριθμος εφαρμόζεται και σε άλλες περιπτώσεις, όπως η Γροιλανδία. Πρόκειται για μια πρακτική ανάγνωση της διεθνούς πολιτικής, η οποία διαμορφώνει και τις εξελίξεις στην Καραϊβική.
