«Η επόμενη μέρα στη Βενεζουέλα: Διάλογος με όρους Ουάσινγκτον»

Η Βενεζουέλα βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο μιας ωμής γεωπολιτικής αναμέτρησης, όπου η γλώσσα της διπλωματίας συνυπάρχει με την απειλή της ισχύος και το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι η δημοκρατία, αλλά το πετρέλαιο. Η προσωρινή πρόεδρος Ντέλσι Ροδρίγκες δήλωσε ότι το Καράκας θα αντιταχθεί στην «εγκληματική επιθετικότητα» των ΗΠΑ μέσω διπλωματικών οδών, λίγες ημέρες μετά τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς της 3ης Ιανουαρίου και τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο. Η δήλωση αυτή, ωστόσο, φωτίζει περισσότερο τα όρια της βενεζουελανικής κυριαρχίας παρά τη δύναμη της διπλωματίας

.

Διπλωματία υπό καθεστώς στρατιωικής πίεσης

Σε τηλεδιάσκεψη με τον Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, τον Γουστάβο Πέτρο και τον Πέδρο Σάντσεθ, η Ροδρίγκες μίλησε για «παράνομη επίθεση» και επιβεβαίωσε την πρόθεση της χώρας να κινηθεί διπλωματικά. Όμως η πραγματικότητα είναι αμείλικτη: η διπλωματία αυτή διεξάγεται αφότου η στρατιωτική επέμβαση έχει ήδη επιβάλει τετελεσμένα. Η επίκληση του διεθνούς δικαίου έρχεται εκ των υστέρων, σε ένα πεδίο όπου οι ΗΠΑ έχουν ήδη δείξει ότι δεν αναγνωρίζουν ουσιαστικά όρια.

Η εικόνα από τον Λευκό Οίκο, όπου ο Donald Trump υποδέχεται πετρελαϊκούς κολοσσούς, λειτουργεί ως κυνική αντανάκλαση των εξελίξεων στο Καράκας: πρώτα η στρατιωτική ισχύς, μετά οι επενδύσεις.

Πετρέλαιο, όχι δημοκρατία

Μόλις μία εβδομάδα μετά την επίθεση, ο Τραμπ κάλεσε στελέχη ενεργειακών κολοσσών στον Λευκό Οίκο, προτρέποντάς τους να επιστρέψουν στη Βενεζουέλα και υποσχόμενος «απόλυτη ασφάλεια» για επενδύσεις που, όπως είπε, θα ξεπεράσουν τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια. Το μήνυμα ήταν σαφές και ωμό: η εκμετάλλευση των μεγαλύτερων αποδεδειγμένων αποθεμάτων πετρελαίου παγκοσμίως θα γίνει υπό αμερικανική αιγίδα, χωρίς καν απευθείας διαπραγμάτευση με τη Βενεζουέλα. «Θα συνδιαλέγεστε μαζί μας, όχι με τη Βενεζουέλα», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Η τοποθέτηση αυτή αποδομεί κάθε προσχηματική αναφορά σε εθνική κυριαρχία. Η χώρα αντιμετωπίζεται ως ενεργειακός χώρος υπό διαχείριση, όχι ως κυρίαρχο κράτος.

Οι εταιρείες θυμούνται – και διστάζουν

Παρά τις πιέσεις, οι αντιδράσεις των πετρελαϊκών εταιρειών δεν ήταν ενιαίες. Ο διευθύνων σύμβουλος της ExxonMobil, Ντάρεν Γουντς, υπενθύμισε ότι τα περιουσιακά στοιχεία της εταιρείας κατασχέθηκαν δύο φορές στη Βενεζουέλα και ξεκαθάρισε πως, υπό τις παρούσες συνθήκες, νέα επένδυση είναι «αδύνατη». Στον αντίποδα, η Chevron, που διατήρησε άδεια δραστηριοποίησης, εμφανίστηκε πιο πρόθυμη, μιλώντας για «οικοδόμηση καλύτερου μέλλοντος» – μια φράση που ακούγεται περισσότερο ως εταιρική ρητορική παρά ως στρατηγική σταθερότητας.

Διαμεσολάβηση Κατάρ και ελεγχόμενος διάλογος

Σε αυτό το σκηνικό, η ευχαριστήρια δήλωση της Ροδρίγκες προς τον εμίρη του Κατάρ Ταμίμ μπιν Χάμαντ αλ Θάνι για τη διαμεσολάβηση, αποκαλύπτει ότι ο διάλογος ΗΠΑ–Βενεζουέλας δεν είναι απευθείας, αλλά αυστηρά ελεγχόμενος. Το Κατάρ λειτουργεί ως τεχνικός διαμεσολαβητής σε μια διαδικασία όπου οι βασικές αποφάσεις λαμβάνονται αλλού.

Κυριαρχία σε αναστολή

Με παραγωγή περιορισμένη σε περίπου 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως, παρά τα κολοσσιαία αποθέματα άνω των 300 δισ. βαρελιών, η Βενεζουέλα παραμένει οικονομικά εξαρτημένη και πολιτικά ευάλωτη. Οι ΗΠΑ, αποκλείοντας ακόμη και τη διεξαγωγή εκλογών, επιλέγουν να συνομιλούν με μια προσωρινή πρόεδρο στην οποία, όπως προκύπτει, σκοπεύουν να υπαγορεύουν τις αποφάσεις. Η διπλωματία που επικαλείται το Καράκας δεν είναι όπλο ισοτιμίας· είναι μηχανισμός διαχείρισης μιας πραγματικότητας όπου η εθνική κυριαρχία τελεί υπό αναστολή.