Στο υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών και στον ΟΣΕ μετατοπίζεται πλέον το βάρος των εξελίξεων, καθώς από τις αποφάσεις και την ταχύτητα υλοποίησής τους θα κριθεί εάν ο ελληνικός σιδηρόδρομος μπορεί να εισέλθει σε τροχιά ουσιαστικού εκσυγχρονισμού και να ανακτήσει την εμπιστοσύνη του επιβατικού κοινού.
Αυτή είναι η εκτίμηση της διοίκησης της Hellenic Train, η οποία, σε συνάντηση με δημοσιογράφους, επισήμανε ότι μέσω των επενδύσεων που έχουν ήδη ανακοινωθεί, της παραγγελίας 23 νέων συρμών και της επαναφοράς σε λειτουργία των πέντε ETR-470, η εταιρεία υλοποιεί πλήρως το σκέλος των υποχρεώσεων που της αναλογεί βάσει της συμφωνίας των δύο πλευρών.
«Από εδώ και πέρα η ευθύνη περνά στο υπουργείο και στον ΟΣΕ. Η υποδομή οφείλει να αναβαθμιστεί και για εμάς είναι απολύτως κρίσιμο να λειτουργούμε πάνω σε ένα δίκτυο που συντηρείται σωστά και σε μόνιμη βάση. Υπάρχει μόνο ένας τρόπος για να διασφαλιστεί αυτό: μακροχρόνιες συμβάσεις συντήρησης. Πρέπει να βρεθεί λύση ώστε η υποδομή να βρίσκεται διαρκώς σε καλή κατάσταση», τόνισε ο πρόεδρος της εταιρείας, καθηγητής Θανάσης Ζηλιασκόπουλος.
Στο ίδιο πνεύμα, ο διευθύνων σύμβουλος της Hellenic Train, Ρομπέρτο Ρινάουντο, υπογράμμισε ότι η εταιρεία προχωρά με συνέπεια στις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει, επισημαίνοντας ότι είναι εξίσου κρίσιμο η ελληνική κυβέρνηση να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της που αφορούν τη σιδηροδρομική υποδομή.
Σε κάθε περίπτωση, η κατάσταση, η διαθεσιμότητα και κυρίως η συντήρηση του δικτύου αναδεικνύονται στον καθοριστικό παράγοντα που θα κρίνει αν τα νέα τρένα θα μπορέσουν να αξιοποιηθούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό και να διαμορφώσουν τη βάση για την επόμενη ημέρα στις ταλαιπωρημένες ελληνικές ράγες.
Χρονοδιάγραμμα νέων συρμών και τεχνολογικά όρια
Καθώς τα νέα τρένα κατασκευάζονται αυτή την περίοδο από την Alstom, το χρονοδιάγραμμα παράδοσης της συνολικής παραγγελίας παραμένει σε έναν βαθμό ευέλικτο, ωστόσο η διαδικασία προχωρά με ρυθμούς fast track. Όπως ανέφερε ο επικεφαλής της ιταλικής εταιρείας, ενώ υπό κανονικές συνθήκες η κατασκευή κάθε συρμού απαιτεί τρία έως τέσσερα έτη, τα πρώτα νέα τρένα αναμένεται να ενταχθούν στον στόλο κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Έως το τέλος της ίδιας χρονιάς εκτιμάται ότι θα έχει παραδοθεί το μεγαλύτερο μέρος της παραγγελίας, με τις τελευταίες μονάδες να ολοκληρώνονται το 2028.
Νωρίτερα, εντός Ιανουαρίου, προβλέπεται η άφιξη ενός πρώτου δοκιμαστικού συρμού της Alstom, ο οποίος θα παραμείνει στη χώρα για αρκετούς μήνες προκειμένου να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες πιστοποιήσεις σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Υπενθυμίζεται ότι από τους 23 νέους συρμούς, οι 12 προορίζονται για τον άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη, ενώ οι υπόλοιποι 11 θα καλύψουν ανάγκες του Προαστιακού Σιδηροδρόμου.
Σε κάθε περίπτωση, τα νέα τρένα θα ενσωματώνουν τεχνολογίες σαφώς πιο προηγμένες από εκείνες που θα διαθέτει το ελληνικό σιδηροδρομικό δίκτυο ακόμη και μετά την ανάταξη της υποδομής. Το σύστημα ETCS Level 2, με το οποίο θα είναι εξοπλισμένα, αποτελεί το ανώτατο επίπεδο ευρωπαϊκού ελέγχου και σηματοδότησης και θεωρείται κρίσιμο τόσο για την ασφάλεια όσο και για την αύξηση της χωρητικότητας. Αντίθετα, η ελληνική υποδομή εξακολουθεί να λειτουργεί σε επίπεδο ETCS Level 1, γεγονός που συνεπάγεται περιορισμούς σε ταχύτητα και δυναμικότητα.
Όπως ανέφερε ο κ. Ζηλιασκόπουλος, εάν το ETCS Level 2 λειτουργούσε πλήρως στον άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη, η γραμμή θα μπορούσε να εξυπηρετεί έως και 90 τρένα ημερησίως. Η σημερινή εικόνα απέχει σημαντικά, καθώς λόγω των έργων εκτελούνται μόλις δύο δρομολόγια την ημέρα, μεταφέροντας περίπου 2.000 επιβάτες, όταν πριν από τις καταστροφές του Daniel η ημερήσια κίνηση άγγιζε τους 6.000 επιβάτες με πέντε δρομολόγια.
Το 2025, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, τα τρένα της Hellenic Train μετέφεραν συνολικά 14 εκατομμύρια επιβάτες, αριθμός που ωστόσο δεν θεωρείται απολύτως ενδεικτικός, καθώς η πλειονότητα αφορά μετακινήσεις με τον Προαστιακό. Η συμμετοχή του βασικού αξονικού δρομολογίου παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη. Παρ’ όλα αυτά, η εταιρεία στοχεύει σε διπλασιασμό της επιβατικής κίνησης έως το 2028, επιδιώκοντας να καλύψει το 70% των περίπου 25.000 ημερήσιων μετακινήσεων στον άξονα Αθήνας – Θεσσαλονίκης με όλα τα μέσα.
Καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσουν η μείωση του χρόνου ταξιδιού στις 3,5 ώρες και η αύξηση των δρομολογίων σε οκτώ έως δώδεκα ζεύγη ημερησίως έως το 2028. Σε συνδυασμό με την ψηφιοποίηση των υπηρεσιών και τις λύσεις last mile, εκτιμάται ότι το τρένο θα καταστεί ανταγωνιστικό ακόμη και απέναντι στο αεροπλάνο.
Συντήρηση και ανοιχτά ζητήματα
Ωστόσο, η συζήτηση για το μέλλον του ελληνικού σιδηροδρόμου επανέρχεται διαρκώς στο ζήτημα της συντήρησης, το οποίο επί δεκαετίες αποτελεί την αχίλλειο πτέρνα του συστήματος. Όπως ανέφερε ο κ. Ρινάουντο, στο παρελθόν ο ΟΣΕ λειτουργούσε κυρίως με λογική αποκατάστασης μετά τη βλάβη και όχι με οργανωμένη προληπτική συντήρηση. Αντίθετα, σύγχρονες πρακτικές σε χώρες όπως η Ιαπωνία και η Ελβετία βασίζονται σε αισθητήρες και συστήματα παρακολούθησης που εντοπίζουν έγκαιρα αποκλίσεις και επιτρέπουν παρεμβάσεις πριν εμφανιστεί πρόβλημα, με χαμηλότερο κόστος.
Ο ίδιος χαρακτήρισε καθοριστική την ύπαρξη σαφούς και μακροπρόθεσμου πλάνου προληπτικής συντήρησης, συνδέοντάς το τόσο με την αύξηση της συχνότητας των δρομολογίων όσο και με τον έλεγχο του λειτουργικού κόστους.
Παράλληλα, παρά τη σχετική εκεχειρία στις σχέσεις ΟΣΕ και Hellenic Train, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα των τελών χρήσης της υποδομής. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι καταβάλλει τα συμφωνηθέντα, αμφισβητώντας όμως πρόσθετες χρεώσεις που επιβλήθηκαν από το 2020 χωρίς τεκμηριωμένη μαθηματική βάση. Η θέση της είναι ότι η λογική σύμφωνα με την οποία ο μοναδικός χρήστης καλείται να καλύπτει το σύνολο του κόστους της υποδομής είναι αντίθετη με το ευρωπαϊκό δίκαιο, ιδίως όταν η χωρητικότητα του δικτύου παραμένει περιορισμένη.
Στελέχη της Hellenic Train επισημαίνουν ότι τα τέλη πρόσβασης δεν μπορούν να συνδέονται με την εμπορική δραστηριότητα των παρόχων. «Όταν υπάρχει ζήτηση, προσθέτεις δρομολόγια», σημειώνουν χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά του υπουργείου, ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών, Κωνσταντίνος Κυρανάκης, επανέλαβε τον στόχο το καλοκαίρι ο άξονας Αθήνα – Θεσσαλονίκη να λειτουργεί με πλήρη σηματοδότηση, τηλεδιοίκηση και ETCS. Κατά την επίσκεψή του στα έργα αποκατάστασης στη Θεσσαλία, ευχαρίστησε τους ανθρώπους της ΜΕΤΚΑ για τη συνέπεια και τους ρυθμούς υλοποίησης, τονίζοντας ότι μέχρι στιγμής δεν έχει δοθεί καμία παράταση και ότι το έργο παρακολουθείται σε εβδομαδιαία βάση ώστε να ολοκληρωθεί εντός χρονοδιαγράμματος.
