Το βιβλίο του οικονομικού συμβούλου του πρωθυπουργού Αλέξη Πατέλη, «Η μεγάλη επιστροφή», αποτελεί μια εκ των έσω καταγραφή της λογικής με την οποία ασκήθηκε οικονομική και πολιτική εξουσία τα προηγούμενα χρόνια. Πρόκειται για ένα κείμενο που δεν επιχειρεί να κρυφτεί πίσω από τεχνικούς όρους ή διπλωματικές διατυπώσεις.
Ο συγγραφέας επιλέγει να εκθέσει τις απόψεις του με ευθύτητα. Δεν αποφεύγει τις αιχμηρές κρίσεις. Δεν αναζητά κοινωνικές ισορροπίες. Η αφήγηση λειτουργεί ως αποτύπωμα μιας συγκεκριμένης αντίληψης για το κράτος, την οικονομία και τον ρόλο των πολιτών.
Οι κοινωνικές ομάδες που συγκροτούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής κοινωνίας βρίσκονται εκτός του βασικού κάδρου. Αγρότες, ελεύθεροι επαγγελματίες, μικρομεσαίοι επιχειρηματίες, εργαζόμενοι με εξαντλητικά ωράρια, άνεργοι, κάτοικοι παραμεθορίων περιοχών, ιδιοκτήτες μικρών τουριστικών καταλυμάτων και επιχειρήσεων εστίασης αντιμετωπίζονται ως δημοσιονομικό βάρος ή ως στρεβλώσεις της αγοράς.
Για τους αγρότες, η κατάργηση των επιδοτήσεων περιγράφεται ως αναγκαία τομή. Για τους ανέργους, η πλήρης κατάργηση του εποχικού επιδόματος ανεργίας και ο περιορισμός των προνοιακών παροχών εντάσσονται στον «εξορθολογισμό» της οικονομίας. Οι μικρομεσαίοι και οι ελεύθεροι επαγγελματίες περιγράφονται ως φοροφυγάδες χαμηλής παραγωγικότητας.
Οι μικρές επιχειρήσεις αξιολογούνται ως ασήμαντες. Η χαμηλή τους συνεισφορά στους δείκτες θεωρείται επαρκής λόγος για την περιθωριοποίησή τους. Η προτεινόμενη διέξοδος είναι η συγχώνευση με μεγάλες πολυεθνικές. Η επιχειρηματική αυτονομία υποχωρεί μπροστά στην κλίμακα.
Η ιδέα Πισσαρίδη προβάλλεται ως λύση. Οι ιδιοκτήτες μετατρέπονται σε υπαλλήλους. Η αγορά αναδιαρθρώνεται υπέρ των μεγάλων σχημάτων. Οι κοινωνικές συνέπειες παραμένουν εκτός αφήγησης.
Την ίδια περίοδο, τα «κουρέματα» δανείων μεγάλων οικονομικών παραγόντων από ξένα funds περνούν χωρίς ιδιαίτερη ανάλυση. Οι επιπτώσεις είναι μετρήσιμες. Χαμηλά επιτόκια καταθέσεων. Υψηλά επιτόκια δανεισμού. Περιορισμένη ρευστότητα για τις πραγματικές επιχειρήσεις.
Οι κάτοικοι των παραμεθορίων περιοχών εμφανίζονται ως ειδική κατηγορία κόστους. Το μεταφορικό ισοδύναμο προκαλεί δυσφορία. Η διατήρηση υποκαταστημάτων των ΕΛ.ΤΑ. θεωρείται αναχρονισμός. Το κλείσιμό τους καταγράφεται ως μεταρρύθμιση.
Η φορολογική φιλοσοφία ακολουθεί σταθερή κατεύθυνση. Οι έμμεσοι φόροι παραμένουν ακέραιοι. Ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης και ο ΦΠΑ δεν αγγίζονται. Το επιχείρημα στηρίζεται στη μακροοικονομική ισορροπία και στον περιορισμό της εισαγόμενης κατανάλωσης. Το βάρος μεταφέρεται σταθερά στους πολλούς.
Στον τομέα της ενέργειας, η λύση που περιγράφεται βασίζεται στις επιδοτήσεις. Τα τιμολόγια του ηλεκτρικού ρεύματος στηρίζονται από φορολογικά έσοδα. Ο πολίτης συμμετέχει διπλά. Μέσω της φορολογίας και μέσω της κατανάλωσης.
Το αυξημένο κόστος ενέργειας αποδίδεται στη λειτουργία του ευρωπαϊκού συστήματος Target. Η ακριβότερη μονάδα καθορίζει την τελική τιμή. Η περιγραφή παραμένει τεχνική. Οι κοινωνικές επιπτώσεις απουσιάζουν.
Η ανάπτυξη της περιόδου της πανδημίας καταγράφεται στο 1,5%. Αποδίδεται στη μαζική καταβολή επιδομάτων ύψους 55 δισ. ευρώ. Η κρατική στήριξη παρουσιάζεται ως μοχλός επιστροφής στην κανονικότητα.
Στο χρηματοοικονομικό πεδίο, όσοι πολίτες επιλέγουν να μην επενδύσουν σε μετοχές και ομόλογα αντιμετωπίζονται με ειρωνεία. Ο χαρακτηρισμός της οικονομικής αναλφαβητίας επανέρχεται. Η εμπειρία του 1999 και το συλλογικό τραύμα της χρηματιστηριακής κατάρρευσης δεν εντάσσονται στην ανάλυση.
Στον πυρήνα της σκέψης του συγγραφέα βρίσκονται σταθερά οι τράπεζες, οι επενδυτές, τα funds, οι εργολάβοι, το Ταμείο Ανάκαμψης και οι μελέτες του ΣΕΒ και του ΙΟΒΕ. Η κοινωνία λειτουργεί ως περιβάλλον και όχι ως υποκείμενο.
Για τα «κόκκινα» δάνεια, η αποκάλυψη είναι ευθεία. Οι τράπεζες απαλλάσσονται από αυτά με στόχο την απόκτηση επενδυτικής βαθμίδας. Η δικαιοσύνη συμβάλλει στη διαδικασία. Οι κατοικίες μετατρέπονται σε αριθμούς.
Το Ταμείο Ανάκαμψης σχεδιάζεται με τρόπο που ενισχύει τον ρόλο των τραπεζών. Τα μισά κεφάλαια προέρχονται από το κράτος και τα υπόλοιπα από τον τραπεζικό δανεισμό. Η πρόσβαση περνά υποχρεωτικά από το χρηματοπιστωτικό φίλτρο.
Ο απολογισμός των επενδύσεων παραμένει περιορισμένος. Ελληνικό. Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της ΔΕΗ. Εγνατία Οδός με τίμημα μειωμένο δραστικά. Microsoft με καθυστερήσεις. Η εικόνα είναι συγκρατημένη.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην πολιτική στόχευση. Θεσμικές παρεμβάσεις, κοινωνικοί νόμοι, εκλογικές ρυθμίσεις και διεθνείς κινήσεις παρουσιάζονται ως μηνύματα προς τους επενδυτές. Η πολιτική λειτουργεί ως εργαλείο αξιοπιστίας στις αγορές.
Η κυβερνητική φιλοσοφία συνοψίζεται σε ένα σχήμα. Ένα τρίγωνο με κορυφή τη διακυβέρνηση και βάση τη φορολογία, τις μεταρρυθμίσεις και τις τράπεζες. Το κοινωνικό στοιχείο δεν αποτυπώνεται στο διάγραμμα.
Το βιβλίο, καλογραμμένο και με έντονο χιούμορ, λειτουργεί ως καθρέφτης μιας συγκεκριμένης αντίληψης εξουσίας. Οι χώρες αντιμετωπίζονται ως οικονομικές οντότητες. Οι πολίτες ως παράμετροι. Οι εκλογές ως διαδικασία επικύρωσης.
Η «Μεγάλη Επιστροφή» καταγράφει μια εποχή όπου οι αγορές προηγούνται και η κοινωνία ακολουθεί. Ένα κείμενο που αποκαλύπτει περισσότερο απ’ όσο ίσως επιδιώκει....
