Η οικονομία γονάτισε έξι πρωθυπουργούς σε επτά χρόνια

Η πολιτική αστάθεια στο Ηνωμένο Βασίλειο φαίνεται να έχει καταστεί μόνιμο χαρακτηριστικό, με τη χώρα να οδεύει προς τον έκτο πρωθυπουργό της μέσα σε περίπου επτά χρόνια. Το διάσημο σύνθημα της προεκλογικής εκστρατείας του Μπιλ Κλίντον το 1992, "Είναι η οικονομία, ανόητε!", αποτυπώνει με ακρίβεια την κατάσταση, καθώς η επίμονα αδύναμη οικονομία πιέζει τα εισοδήματα και το βιοτικό επίπεδο, εξαντλώντας την υπομονή των ψηφοφόρων.

Ο απερχόμενος πρωθυπουργός και ηγέτης των Εργατικών, Κιρ Στάρμερ, αποχωρεί έπειτα από μόλις δύο χρόνια στο αξίωμα, ακολουθώντας τα βήματα των τεσσάρων προκατόχων του — Ρίσι Σούνακ, Λιζ Τρας, Μπόρις Τζόνσον και Τερέζα Μέι. Όλοι τους βρέθηκαν αντιμέτωποι με τις ίδιες δύσκολες προκλήσεις και παρέμειναν για σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα στην εξουσία. Η θητεία της Λιζ Τρας διήρκεσε λιγότερο από δύο μήνες, καθώς η αγορά ομολόγων αντέδρασε έντονα στο σχέδιό της για φορολογικές μειώσεις χωρίς αντίστοιχη χρηματοδότηση, ένα σχέδιο που παραλίγο να οδηγήσει τις βρετανικές χρηματοπιστωτικές αγορές σε κατάρρευση.

Πέρα από τους "τιμωρούς" της αγοράς ομολόγων, η πολιτική αλήθεια παραμένει διαχρονική: η εμπειρία των πολιτών από την οικονομία, και κυρίως το τι μπορούν ή δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά, καθορίζει την ικανοποίησή τους από τους πολιτικούς ηγέτες. Στη Βρετανία, οι πολιτικοί πληρώνουν ακριβά τη διάχυτη αίσθηση ότι η ζωή γίνεται ολοένα πιο δύσκολη και πιο ακριβή.

Ζοφερό οικονομικό κλίμα

Οι μισθοί έχουν μόλις και μετά βίας συμβαδίσει με την άνοδο των τιμών καταναλωτή, με αποτέλεσμα οι πολίτες να μη νιώθουν ουσιαστικά πιο εύποροι. Από τότε που οι Εργατικοί ανέλαβαν την εξουσία το 2024, οι μέσες εβδομαδιαίες αποδοχές, προσαρμοσμένες στον πληθωρισμό και χωρίς τα μπόνους, αυξήθηκαν λιγότερο από 1%, φτάνοντας τις 494 λίρες (651 δολάρια), σύμφωνα με τη βρετανική στατιστική υπηρεσία. Την ίδια στιγμή, οι φόροι βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων δεκαετιών.

Ο Ραούλ Ρουπαρέλ, επικεφαλής οικονομολόγος της Boston Consulting Group (BCG) για το Ηνωμένο Βασίλειο, δήλωσε ότι η κακή οικονομική επίδοση της χώρας "αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αίσθησης ότι ίσως τα πράγματα δεν βελτιώνονται". Ο Στάρμερ και οι τέσσερις προκάτοχοί του διέγνωσαν σωστά το χρόνιο πρόβλημα της χαμηλής ανάπτυξης, ωστόσο η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη αποδείχθηκε άπιαστος στόχος, ακόμη κι όταν το δημόσιο χρέος αυξανόταν, αφήνοντας τις διαδοχικές κυβερνήσεις με περιορισμένα μέσα για να αντιμετωπίσουν μια ολοένα και μεγαλύτερη λίστα προβλημάτων, από τις υποδομές που καταρρέουν έως τη χρόνια έλλειψη κατοικιών.

Η αύξηση του ΑΕΠ στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει διαμορφωθεί κατά μέσο όρο γύρω στο 1% ετησίως από τότε που η Τερέζα Μέι ανέλαβε την πρωθυπουργία τον Ιούλιο του 2016, σύμφωνα με την εταιρεία συμβούλων Capital Economics. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, το οποίο λαμβάνει υπόψη τις μεταβολές του πληθυσμού και θεωρείται γενικά καλύτερος δείκτης του βιοτικού επιπέδου, έχει παρουσιάσει εξίσου απογοητευτικές επιδόσεις.

Η απαισιοδοξία για την οικονομία και η πρόκληση του επόμενου πρωθυπουργού

Η απαισιοδοξία γύρω από την οικονομία συνέβαλε καθοριστικά στη σαρωτική νίκη του Εργατικού Κόμματος στις γενικές εκλογές του 2024, με κεντρικό σύνθημα την "αλλαγή". Οι Βρετανοί αναζητούσαν απεγνωσμένα μια διαφορετική πολιτική κατεύθυνση, ύστερα από 14 χρόνια διακυβέρνησης από το Συντηρητικό Κόμμα, μια περίοδο που σημαδεύτηκε από τα διπλά σοκ της πανδημίας και του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά και από το Brexit και τις περικοπές δημοσίων δαπανών. Ωστόσο, η ουσιαστική αλλαγή άργησε να φανεί, γεγονός που επιδείνωσε την εικόνα της πρωθυπουργίας του Κιρ Στάρμερ και προκάλεσε βαριές απώλειες για τους Εργατικούς στις τοπικές εκλογές του Μαΐου.

Ο Μπεν Χάρισον, διευθυντής του ερευνητικού ιδρύματος Work Foundation του Πανεπιστημίου Lancaster, δήλωσε ότι οι δημοσκοπήσεις έδειχναν σταθερά ότι οι πιέσεις από το αυξημένο κόστος ζωής αποτελούν τη μεγαλύτερη ανησυχία των πολιτών σε όλη τη χώρα. Όπως ο Στάρμερ κληρονόμησε μια υποτονική οικονομία, έτσι θα συμβεί και με τον διάδοχό του, αν και ίσως ο επόμενος πρωθυπουργός έχει περισσότερο χρόνο στη διάθεσή του για να αντιμετωπίσει προβλήματα που δεν μπορούσαν να λυθούν από τη μια μέρα στην άλλη.

Η Ρουθ Γκρέγκορι, αναπληρώτρια επικεφαλής οικονομολόγος της Capital Economics για το Ηνωμένο Βασίλειο, σημείωσε ότι η κυβέρνηση "είχε ορισμένες καλές ιδέες και υιοθέτησε πολιτικές που θα μπορούσαν να δώσουν πιο μόνιμη ώθηση στην οικονομία", όπως τα σχέδια για αύξηση των επενδύσεων και ενίσχυση της οικοδομικής δραστηριότητας. Ωστόσο, εξαιτίας μιας σειράς λαθών και προβλημάτων στην εφαρμογή των πολιτικών, η θετική επίδραση είναι πιθανό να αποδειχθεί αμελητέα.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ότι η βρετανική οικονομία θα αναπτυχθεί μόλις κατά 0,8% φέτος, σύμφωνα με πρόβλεψη του Απριλίου, ποσοστό κατά μισή ποσοστιαία μονάδα χαμηλότερο από την εκτίμηση του Ιανουαρίου, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν επιβαρύνει την οικονομία μέσω των υψηλότερων τιμών ενέργειας. Η Ρέιν Νιούτον-Σμιθ, διευθύνουσα σύμβουλος της Συνομοσπονδίας Βρετανικής Βιομηχανίας (CBI), προειδοποίησε ότι οι οικονομικές προκλήσεις του Ηνωμένου Βασιλείου δεν πρόκειται να εξαφανιστούν με την αλλαγή πρωθυπουργού, τονίζοντας ότι η χώρα χρειάζεται σταθερότητα και ένα αξιόπιστο σχέδιο ανάπτυξης.