Η προσωρινή άρση κυρώσεων στο Ιράν και οι προκλήσεις

Η προσωρινή αναστολή των αμερικανικών κυρώσεων κατά του Ιράν, διάρκειας 60 ημερών, αναμένεται να αποφέρει στην Τεχεράνη έσοδα δισεκατομμυρίων δολαρίων, σύμφωνα με ανακοινώσεις που έγιναν τη Δευτέρα. Παρόλα αυτά, η πλήρης άρση ενός καθεστώτος περιορισμών που διαρκεί πάνω από τέσσερις δεκαετίες συνοδεύεται από σημαντικές νομικές, πολιτικές και εμπορικές προκλήσεις, οι οποίες ενδέχεται να απαιτήσουν πολλά χρόνια για να ξεπεραστούν.

Το κεντρικό ερώτημα που απασχολεί αναλυτές και αγορές είναι κατά πόσο μια προσωρινή συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη οικονομική ανακούφιση. Η πολυπλοκότητα του υπάρχοντος καθεστώτος κυρώσεων, το οποίο περιλαμβάνει αμερικανικούς νόμους, διεθνή μέτρα και έντονες ανησυχίες από τον ιδιωτικό τομέα, καθιστά το εγχείρημα εξαιρετικά δύσκολο.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, τα Ηνωμένα Έθνη, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν επιβάλει σειρά κυρώσεων, εμπορικών εμπάργκο και δεσμεύσεων περιουσιακών στοιχείων. Οι λόγοι αφορούν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την υποστήριξή του σε ένοπλες οργανώσεις στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Η συμφωνία και το χρονοδιάγραμμα

Σύμφωνα με μνημόνιο κατανόησης 14 σημείων που υπεγράφη την περασμένη εβδομάδα, η Ουάσιγκτον δεσμεύεται να ξεκινήσει τη διαδικασία κατάργησης όλων των ειδών κυρώσεων. Το χρονοδιάγραμμα θα καθοριστεί σε μια τελική συμφωνία εντός 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης. Ήδη, το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε προσωρινή γενική άδεια που επιτρέπει την παραγωγή, μεταφορά και πώληση ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών και πετρελαϊκών προϊόντων έως τις 21 Αυγούστου.

Η πλήρης άρση των κυρώσεων, εφόσον τελικά πραγματοποιηθεί, θα σηματοδοτήσει μια δραστική μεταβολή της αμερικανικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή. Επί δεκαετίες, η στρατηγική των ΗΠΑ επικεντρωνόταν στον περιορισμό της επιρροής του Ιράν και στη χρήση οικονομικής πίεσης για την αποδυνάμωση του θεοκρατικού του καθεστώτος. Η διαδικασία αυτή, ωστόσο, είναι γεμάτη εμπόδια, καθώς ορισμένα μέτρα απαιτούν εκτελεστικές ενέργειες από τον πρόεδρο, άλλα έγκριση από το Κογκρέσο, ενώ απαιτείται στενός συντονισμός με τον ΟΗΕ και άλλες χώρες.

Ο ρόλος του Κογκρέσου και οι νομικές πολυπλοκότητες

Το Κογκρέσο παραμένει ιδιαίτερα επιφυλακτικό. Η Ουάσιγκτον επέβαλε για πρώτη φορά κυρώσεις στο Ιράν το 1979, μετά την κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη. Έκτοτε, το Κογκρέσο έχει ψηφίσει τουλάχιστον έξι νομοθετήματα κυρώσεων, ενώ οι πρόεδροι των ΗΠΑ έχουν εκδώσει σειρά εκτελεστικών διαταγμάτων. Από τις αρχές του 2025, το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) έχει επιβάλει κυρώσεις σε περισσότερα από 1.000 πρόσωπα, πλοία και αεροσκάφη.

Η διαγραφή χιλιάδων οντοτήτων από τις λίστες κυρώσεων θα απαιτήσει από το OFAC τουλάχιστον έναν χρόνο, σύμφωνα με ειδικούς. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να ανακαλέσει εκτελεστικά διατάγματα, αλλά ορισμένα μέτρα, όπως οι κυρώσεις κατά της Χαμάς και της Χεζμπολάχ, προβλέπονται από τη νομοθεσία και θα πρέπει να τροποποιηθούν από το Κογκρέσο, όπου η προσωρινή συμφωνία έχει ήδη προκαλέσει έντονες επικρίσεις από Ρεπουμπλικανούς βουλευτές.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο Ματ Τσβάιγκ, διευθύνων σύμβουλος πολιτικής της FDD Action, η ανατροπή ενός καθεστώτος κυρώσεων που έχει διαμορφωθεί επί 40 χρόνια μοιάζει με το ξεφλούδισμα ενός κρεμμυδιού, εκθέτοντας την κυβέρνηση σε νομικές πολυπλοκότητες και πολιτικούς κινδύνους.

Οικονομικές επιπτώσεις και επιφυλάξεις των αγορών

Η άδεια που εκδόθηκε τη Δευτέρα θα μπορούσε να αποφέρει στο Ιράν έως και 3 δισεκατομμύρια δολάρια σε δύο μήνες. Το ποσό αυτό θα μπορούσε να αυξηθεί σε δεκάδες δισεκατομμύρια εάν η άρση των κυρώσεων καταστεί μόνιμη, καθώς θα εξαλειφόταν η έκπτωση με την οποία πωλείται σήμερα το ιρανικό πετρέλαιο. Η νέα άδεια είναι ευρύτερη από εκείνη του Μαρτίου, καθώς καλύπτει όχι μόνο το πετρέλαιο αλλά και τις τραπεζικές, ασφαλιστικές και μεταφορικές υπηρεσίες.

Ωστόσο, οι επιχειρήσεις παραμένουν εξαιρετικά επιφυλακτικές. Τράπεζες, πετρελαϊκές εταιρείες και ασφαλιστικοί οργανισμοί θα βρεθούν αντιμέτωποι με μεταβαλλόμενους κανονισμούς και κινδύνους συμμόρφωσης. Οι εταιρείες που θα συναλλάσσονται με το Ιράν θα αντιμετωπίζουν επίσης τον κίνδυνο αγωγών από θύματα τρομοκρατικών επιθέσεων, βάσει του νόμου Justice Against Sponsors of Terrorism Act του 2016.

Λόγω αυτών των κινδύνων, πολλές εταιρείες ενδέχεται να αποφύγουν να δραστηριοποιηθούν στο Ιράν, όσο η σημερινή κυβέρνηση παραμένει στην εξουσία. Όπως ανέφερε στέλεχος εταιρείας συμβούλων κινδύνου, δεν αναμένονται μαζικές επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων μέχρι να παγιωθεί η κατάσταση και να υπάρξει πολιτική σταθερότητα.