Η τεχνητή νοημοσύνη κλείνει την πόρτα στους νέους – 67 εκατ. χωρίς δουλειά

Μπροστά σε μια ολοένα δυσκολότερη είσοδο στην αγορά εργασίας βρίσκονται εκατομμύρια νέοι σε ολόκληρο τον κόσμο, καθώς η επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας συμπίπτει με τις βαθιές αλλαγές που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη στη δομή των επαγγελμάτων.

Το πρόβλημα εμφανίζεται εντονότερο στις οικονομίες υψηλού εισοδήματος, όπου αρκετές από τις παραδοσιακές θέσεις που λειτουργούσαν ως πρώτο επαγγελματικό βήμα για τους νέους αρχίζουν να περιορίζονται ή να μετασχηματίζονται.

Τα στοιχεία της ετήσιας έκθεσης της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας αποτυπώνουν το μέγεθος της πίεσης. Το παγκόσμιο ποσοστό ανεργίας για τις ηλικίες 15 έως 24 ετών έχει διαμορφωθεί στο 12,4%, γεγονός που σημαίνει ότι περίπου 67 εκατομμύρια νέοι παραμένουν χωρίς εργασία.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όταν προστεθούν όσοι βρίσκονται ταυτόχρονα εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης και επαγγελματικής κατάρτισης.

Πρόκειται για τη λεγόμενη κατηγορία NEET, η οποία αντιστοιχεί πλέον περίπου στο 20% του αντίστοιχου νεανικού πληθυσμού. Σε απόλυτους αριθμούς, περισσότεροι από 257 εκατομμύρια νέοι παγκοσμίως βρίσκονται εκτός εργασίας, εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Η παραμονή σε αυτή την κατάσταση για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες στην επαγγελματική εξέλιξη, στις δεξιότητες, στα μελλοντικά εισοδήματα και συνολικά στη δυνατότητα ένταξης στην αγορά εργασίας.

Για το 2026 και το 2027, οι προβλέψεις της ΔΟΕ δείχνουν σχετική σταθεροποίηση της ανεργίας των νέων κοντά στο 12,3%. Ωστόσο, η διατήρηση της ανεργίας σε τόσο υψηλά επίπεδα σε συνδυασμό με την αύξηση των NEET θεωρείται σαφές προειδοποιητικό σήμα για την παγκόσμια οικονομία.

Η μεγαλύτερη επιδείνωση σε Βόρεια Αμερική, Βόρεια Αφρική και Ευρώπη

Η επιβάρυνση δεν εμφανίζεται με την ίδια ένταση σε όλες τις περιοχές του κόσμου.

Μεταξύ 2023 και 2025, η ανεργία των νέων αυξήθηκε στις οκτώ από τις έντεκα γεωγραφικές περιοχές που εξετάζει η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας.

Η μεγαλύτερη επιδείνωση καταγράφηκε στη Βόρεια Αμερική και στη Βόρεια Αφρική, ενώ σημαντικές πιέσεις εμφανίζονται και στην Ευρώπη.

Η Βόρεια, η Νότια και η Δυτική Ευρώπη περιλαμβάνονται στις περιοχές όπου η πρόσβαση των νεότερων εργαζομένων στην απασχόληση έγινε δυσκολότερη.

Πίσω από αυτή την εικόνα βρίσκεται ένας συνδυασμός οικονομικών και τεχνολογικών παραγόντων.

Η επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης περιορίζει τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, ενώ η γεωπολιτική αβεβαιότητα επηρεάζει τις επενδύσεις και κάνει πολλές επιχειρήσεις περισσότερο επιφυλακτικές στις προσλήψεις.

Σε αυτό το ήδη πιεσμένο περιβάλλον προστίθεται πλέον και η ταχύτατη διάδοση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίες μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται εργασίες που μέχρι σήμερα απαιτούσαν ανθρώπινο δυναμικό.

Η μεγαλύτερη πρόκληση για τους νέους δεν βρίσκεται απαραίτητα στην πλήρη εξαφάνιση ολόκληρων επαγγελμάτων. Το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως στην αλλαγή της δομής των επιχειρήσεων και στις μικρότερες ανάγκες για εργαζομένους εισαγωγικού επιπέδου.

Υπό πίεση οι δουλειές που αποτελούσαν το πρώτο επαγγελματικό βήμα

Για δεκαετίες, εκατομμύρια νέοι ξεκινούσαν την επαγγελματική τους πορεία μέσα από θέσεις μεσαίου επιπέδου προσόντων, αποκτώντας σταδιακά εμπειρία και ανεβαίνοντας στην ιεραρχία.

Ακριβώς αυτές οι θέσεις φαίνεται να βρίσκονται σήμερα σε μεγαλύτερη πίεση.

Υπάλληλοι γραφείου, διοικητική υποστήριξη, πωλήσεις, καθώς και ορισμένα τεχνικά και βιομηχανικά επαγγέλματα συγκαταλέγονται στις κατηγορίες που επηρεάζονται περισσότερο από την αυτοματοποίηση και την εισαγωγή νέων ψηφιακών εργαλείων.

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αυτοματοποιεί μέρος των καθηκόντων χωρίς να καταργεί συνολικά μία θέση. Το αποτέλεσμα, όμως, μπορεί να είναι η μείωση του αριθμού των εργαζομένων που απαιτούνται για την ίδια δουλειά.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη νέα γενιά, επειδή οι επιχειρήσεις ενδέχεται να χρειάζονται λιγότερα άτομα χωρίς προϋπηρεσία για εργασίες που πλέον μπορούν να εκτελούνται εν μέρει μέσω λογισμικού ή αυτοματοποιημένων συστημάτων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΔΟΕ, περίπου το 6,1% των θέσεων εργασίας που κατέχουν σήμερα άτομα ηλικίας 15 έως 29 ετών βρίσκεται σε επαγγέλματα με υψηλή έκθεση στην τεχνητή νοημοσύνη.

Το συγκεκριμένο ποσοστό αποκτά πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα όταν μετατραπεί σε αριθμό εργαζομένων.

Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας υπολογίζει ότι εάν χαθεί μόλις το 10% των θέσεων που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία, περίπου 5,6 εκατομμύρια νέοι που σήμερα εργάζονται θα χρειαστεί είτε να αναζητήσουν άλλη δουλειά είτε να αλλάξουν επαγγελματική κατεύθυνση.

Ένα μέρος αυτών κινδυνεύει να βρεθεί εκτός αγοράς εργασίας, ιδιαίτερα εάν δεν διαθέτει πρόσβαση σε κατάρτιση και επανακατάρτιση.

Η μεγαλύτερη έκθεση εντοπίζεται στις ανεπτυγμένες οικονομίες υψηλού εισοδήματος, επειδή εκεί είναι μεγαλύτερη η συγκέντρωση επαγγελμάτων γραφείου, διοικητικών λειτουργιών και ψηφιακών υπηρεσιών που μπορούν ευκολότερα να αυτοματοποιηθούν.

Η συζήτηση επομένως δεν περιορίζεται στο πόσες θέσεις εργασίας μπορεί να αντικαταστήσει η τεχνητή νοημοσύνη.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι οικονομίες θα καταφέρουν να δημιουργήσουν αρκετές νέες ευκαιρίες για όσους κάνουν τα πρώτα τους επαγγελματικά βήματα και εάν τα εκπαιδευτικά συστήματα θα μπορέσουν να κινηθούν με την ίδια ταχύτητα με την τεχνολογική αλλαγή.

Η ανάγκη για νέες δεξιότητες γίνεται πλέον κεντρικό ζήτημα. Ψηφιακός γραμματισμός, κατανόηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, ανάλυση δεδομένων, δημιουργική σκέψη, επικοινωνία και προσαρμοστικότητα αναμένεται να αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη αξία τα επόμενα χρόνια.

Παράλληλα, η εκπαίδευση και η επαγγελματική κατάρτιση θα πρέπει να περιορίσουν το χάσμα ανάμεσα σε όσα διδάσκονται οι νέοι και σε όσα ζητούν ήδη οι επιχειρήσεις.

Η αγορά εργασίας δεν εξαφανίζεται, όμως αλλάζει με μεγάλη ταχύτητα. Για τους νέους, αυτή η μετάβαση μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα δύσκολη, επειδή πλήττει ακριβώς τις θέσεις που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν ως η φυσική είσοδος στον επαγγελματικό κόσμο.

Η πρόκληση για κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και εκπαιδευτικά συστήματα είναι επομένως διπλή: να περιοριστεί η ανεργία των νέων και ταυτόχρονα να εξασφαλιστεί ότι η τεχνολογική μετάβαση δεν θα δημιουργήσει μια νέα γενιά εργαζομένων που θα μένει μόνιμα ένα βήμα πίσω από τις ανάγκες της αγοράς.