Η βιομηχανική αναγέννηση της Δουνκέρκης

Η Δουνκέρκη, μια πρώην παρακμάζουσα χαλυβουργική πόλη στη βόρεια Γαλλία, έχει αναδειχθεί σε πρότυπο βιομηχανικής αναγέννησης για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η επιτυχία της, ωστόσο, βασίζεται σε έναν μοναδικό συνδυασμό πλεονεκτημάτων που δύσκολα μπορούν να αντιγραφούν μέσω νομοθετικών ρυθμίσεων, όπως αναλύεται σε εκτενές ρεπορτάζ του Politico. Η πόλη έχει μετατραπεί σε πόλο έλξης επενδύσεων σε εργοστάσια μπαταριών, πράσινη βιομηχανία και τεχνολογίες απανθρακοποίησης, προσελκύοντας δισεκατομμύρια ευρώ ιδιωτικών κεφαλαίων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπό την προεδρία της Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν, επιδιώκει να αξιοποιήσει τα διδάγματα της Δουνκέρκης μέσω του προτεινόμενου Industrial Accelerator Act. Η κεντρική αυτή πρωτοβουλία της δεύτερης θητείας της προβλέπει τη δημιουργία "περιοχών βιομηχανικής επιτάχυνσης", όπου οι αδειοδοτήσεις θα προχωρούν ταχύτερα, οι υποδομές θα αναβαθμίζονται και οι δημόσιες αρχές θα συντονίζονται στενότερα για την προσέλκυση παραγωγικών επενδύσεων. Ωστόσο, η αναγέννηση της Δουνκέρκης στηρίχθηκε σε παράγοντες που δεν μπορούν εύκολα να μεταφερθούν από τη μία περιοχή στην άλλη, όπως η άφθονη πυρηνική ενέργεια, ένα μεγάλο λιμάνι βαθέων υδάτων, το υφιστάμενο βιομηχανικό εργατικό δυναμικό και μια πολιτική δέσμευση που διαρκεί περισσότερο από μία δεκαετία.

Από τη χαλυβουργία στις μπαταρίες

Η πόλη, η οποία καταστράφηκε σχεδόν ολοκληρωτικά κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, εξελίχθηκε μεταπολεμικά σε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα χαλυβουργίας της Ευρώπης. Η παρακμή του κλάδου τη δεκαετία του 1980 και η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, όμως, άφησαν τη Δουνκέρκη να αναζητά ένα νέο οικονομικό μοντέλο. Ο δήμαρχος της πόλης, Patrice Vergriete, ο οποίος εξελέγη το 2014, έθεσε ως στόχο την αναβίωση της βιομηχανικής δραστηριότητας, αξιοποιώντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της περιοχής. "Η βιομηχανική μας στρατηγική βασίζεται στην πράσινη μετάβαση και τη βιομηχανική απανθρακοποίηση", δήλωσε στο Politico, τονίζοντας ότι η Δουνκέρκη δεν επιδίωξε να προσελκύσει "τις βιομηχανίες του 20ού αιώνα", αλλά επέλεξε συνειδητά να προσελκύσει παραγωγούς μπαταριών και άλλες επιχειρήσεις καθαρής τεχνολογίας.

Κατά τη διάρκεια της θητείας του Vergriete, το ποσοστό ανεργίας υποχώρησε από 11,9% το 2013 σε 8,6% το 2025, παραμένοντας ελαφρώς υψηλότερα από τον εθνικό μέσο όρο. Η δημοτική αρχή εκτιμά ότι τα νέα βιομηχανικά έργα θα δημιουργήσουν άμεσα 20.000 θέσεις εργασίας έως το 2030 και έμμεσα άλλες 10.000. Καθοριστικό ρόλο, σύμφωνα με τον Rafaël Ponce, γενικό διευθυντή της EcosystèmeD, μιας αναπτυξιακής εταιρείας με συμμετοχή τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα, έπαιξε μια ολοκληρωμένη πολιτική για την περιοχή, από τις δωρεάν μετακινήσεις με λεωφορεία έως την ποιότητα των σχολείων. Η ελκυστικότητα της περιοχής, όπως υποστηρίζει, προσέλκυσε επενδυτές, προμηθευτές και εργαζομένους.

Τι δεν μπορεί να αντιγράψει η Ευρώπη

Το βασικό πρόβλημα για την ευρωπαϊκή στρατηγική είναι ότι πολλά από τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της Δουνκέρκης βρίσκονται πέρα από τα όρια της βιομηχανικής πολιτικής. Ένα λιμάνι βαθέων υδάτων δεν μπορεί να δημιουργηθεί οπουδήποτε, ενώ η πολιτική βούληση που ευθυγράμμισε τις τοπικές αρχές και τις επιχειρήσεις για περισσότερο από μία δεκαετία δεν μπορεί να επιβληθεί με ένα διάταγμα. Αυτό είναι και το βασικό στοίχημα του Industrial Accelerator Act. Η πρόταση θα υποχρεώνει κάθε κράτος-μέλος να ορίσει τουλάχιστον μία περιοχή βιομηχανικής επιτάχυνσης, με την Κομισιόν να διαδραματίζει κυρίως υποστηρικτικό ρόλο, βοηθώντας τις κυβερνήσεις να εντοπίσουν κατάλληλες τοποθεσίες και συντονίζοντας διασυνοριακά έργα.

Το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης θα παραμείνει στις εθνικές κυβερνήσεις, οι οποίες θα αποφασίζουν πού θα δημιουργηθούν οι περιοχές, ποιους κλάδους θα προτεραιοποιήσουν και πόσες ζώνες θα δημιουργήσουν. Ο συντονισμός θα είναι κρίσιμος ώστε να αποφευχθούν "φαινόμενα κανιβαλισμού", προειδοποίησε ο André Wolf, ερευνητής στο Centre for European Policy στο Βερολίνο. Όπως υποστήριξε, οι ανταγωνιστικές εθνικές στρατηγικές μπορεί να υπονομεύσουν τόσο υφιστάμενα βιομηχανικά clusters όσο και σχεδιαζόμενες επενδύσεις. Ο Wolf εκτιμά ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να υποχρεώνονται να ανταλλάσσουν πληροφορίες για τις στρατηγικές τους σχετικά με τα βιομηχανικά clusters και να ενημερώνουν τακτικά τις Βρυξέλλες, όπως ήδη συμβαίνει σε τομείς όπως η ενέργεια και το κλίμα. Ωστόσο, τέτοιοι μηχανισμοί απουσιάζουν από την πρόταση της Κομισιόν.

Το στοίχημα της προσέλκυσης επενδύσεων

Η προετοιμασία των βιομηχανικών εκτάσεων είναι μόνο η μία πλευρά της εξίσωσης. Οι κυβερνήσεις πρέπει επίσης να πείσουν τις επιχειρήσεις ότι οι συγκεκριμένες περιοχές αξίζουν επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ με ορίζοντα δεκαετιών. Η Δουνκέρκη δείχνει πώς μπορεί να γίνει αυτό. Η ArcelorMittal, η οποία διαθέτει χαλυβουργικές μονάδες σε ολόκληρη την Ευρώπη, επέλεξε τη γαλλική πόλη, όπου δραστηριοποιείται εδώ και 60 χρόνια, ως μία από τις βασικές τοποθεσίες για τη στρατηγική απανθρακοποίησής της. Η εταιρεία ανακοίνωσε επένδυση 1,3 δισ. ευρώ για τη μετατροπή της μονάδας σε πιο "πράσινο" μοντέλο ηλεκτρικής παραγωγής χάλυβα.

Ο Bruno Ribo, επικεφαλής της ArcelorMittal France, δήλωσε ότι η επιλογή βασίστηκε κυρίως στην πρόσβαση σε βιομηχανική γη, στις μεταφορικές συνδέσεις και στη φθηνή ηλεκτρική ενέργεια χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Εξίσου σημαντική, ωστόσο, ήταν η βιομηχανική παράδοση της περιοχής, το εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό και το δίκτυο προμηθευτών. Η ArcelorMittal έχει υπογράψει 18ετές συμβόλαιο με την Electricité de France για την ηλεκτροδότηση του ηλεκτρικού κλιβάνου της, ο οποίος αναμένεται να τριπλασιάσει την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας των χαλυβουργείων. Παράλληλα, η άφιξη της γαλλικής εταιρείας μπαταριών Verkor το 2022 αποτέλεσε, σύμφωνα με τον δήμαρχο, "μεγάλη νίκη". Η νεοφυής επιχείρηση, η οποία έχει εξασφαλίσει 3 δισ. ευρώ από δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις, εγκαινίασε τον περασμένο Δεκέμβριο το πρώτο της εργοστάσιο παραγωγής κυψελών μπαταριών στη Δουνκέρκη.

Η βιομηχανική αναγέννηση αλλάζει πλέον και την ίδια την πόλη, με νέες κατοικίες να κατασκευάζονται για τους εργαζομένους και τις οικογένειές τους, ενώ η παραλιακή ζώνη αναδιαμορφώνεται.

Ένα μοντέλο, πολλές διαφορετικές πραγματικότητες

Το Industrial Accelerator Act στηρίζεται στην υπόθεση ότι κάθε κράτος-μέλος μπορεί να δημιουργήσει τη δική του Δουνκέρκη. Το κατά πόσο αυτό είναι ρεαλιστικό αποτελεί το μεγαλύτερο ερώτημα. Ο Philipp Lausberg, αναλυτής του European Policy Centre στις Βρυξέλλες, σημειώνει ότι λίγες χώρες διαθέτουν την ιστορική προσέγγιση της Γαλλίας στη βιομηχανική πολιτική. Η κρατικοπαρεμβατική παράδοση της γαλλικής οικονομικής πολιτικής, σε συνδυασμό με τον συγκεντρωτικό χαρακτήρα του κράτους και τους αναπτυξιακούς θεσμούς, έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ενεργή βιομηχανική πολιτική της χώρας.

Η βαθύτερη πρόκληση, σύμφωνα με τον Wolf, είναι ότι οι επιτυχημένες βιομηχανικές περιοχές δεν δημιουργούνται απλώς με την προετοιμασία γης ή την παροχή επιδοτήσεων. Απαιτούν ευρύτερα βιομηχανικά οικοσυστήματα, με δίκτυα προμηθευτών, εξειδικευμένους εργαζομένους και ερευνητικά ιδρύματα, τα οποία συχνά χρειάζονται δεκαετίες για να αναπτυχθούν. Ο κίνδυνος είναι η νέα ευρωπαϊκή πολιτική να διευρύνει τις υφιστάμενες περιφερειακές ανισότητες. Οι χώρες με ήδη ισχυρότερα βιομηχανικά οικοσυστήματα μπορεί να είναι καλύτερα τοποθετημένες για να αξιοποιήσουν τους νέους κανόνες.

Η Ευρώπη έχει ήδη δει αυτή τη δυναμική. Όταν οι Βρυξέλλες χαλάρωσαν προσωρινά τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις κατά την ενεργειακή κρίση του 2022, το μεγαλύτερο μέρος των εγκεκριμένων επιδοτήσεων κατευθύνθηκε στη Γερμανία και τη Γαλλία, προκαλώντας ανησυχίες ότι τα πλουσιότερα κράτη-μέλη αποκτούν ακόμη μεγαλύτερο προβάδισμα. Η αναγέννηση της Δουνκέρκης, άλλωστε, ξεκίνησε πριν από τη νέα βιομηχανική ώθηση των Βρυξελλών. Όταν ρωτήθηκε αν το μοντέλο της μπορεί να αντιγραφεί, ο δήμαρχος της πόλης εμφανίστηκε επιφυλακτικός. "Δεν μπορεί να αναπαραχθεί, επειδή υπάρχουν τοπικές ιδιαιτερότητες", δήλωσε, προσθέτοντας ωστόσο ότι οι βασικές αρχές της αναγέννησης της Δουνκέρκης μπορούν ενδεχομένως να εφαρμοστούν και αλλού. Το κρίσιμο, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι η Ευρώπη επιχειρεί πλέον να ενισχύσει τη βιομηχανική της βάση για να ανταγωνιστεί αποτελεσματικότερα την Κίνα. Και σε αυτή την προσπάθεια, όπως σημείωσε, "η Ευρώπη έρχεται σήμερα δίπλα μας και είναι απαραίτητη για τη Δουνκέρκη".