Η βιτρίνα του ΕΦΚΑ και τα συρτάρια με ενστάσεις και επικουρικές

Η κυβερνητική εικόνα περί οριστικής εξάλειψης των εκκρεμών συντάξεων αποτυπώνει μόνο ένα περιορισμένο τμήμα της πραγματικότητας στον e-ΕΦΚΑ. Πίσω από τον αριθμό των περίπου 35.000 εκκρεμών αιτήσεων κύριας σύνταξης παραμένει ένας πολύ μεγαλύτερος όγκος υποθέσεων: λανθασμένες αποφάσεις, ενστάσεις, επικουρικές συντάξεις και φάκελοι ασφαλισμένων με χρόνο εργασίας στο εξωτερικό.

Η έκδοση μιας συνταξιοδοτικής πράξης δεν μπορεί να θεωρείται ολοκλήρωση της υποχρέωσης του ασφαλιστικού φορέα όταν η απόφαση περιλαμβάνει λάθη, αγνοεί ασφαλιστικά έτη ή αποδίδει μικρότερο ποσό από εκείνο που δικαιούται ο συνταξιούχος. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η εκκρεμότητα απλώς μεταφέρεται από τον κατάλογο των αιτήσεων στις ουρές των ενστάσεων.

Το ίδιο ισχύει για τις αποφάσεις που αποδίδουν μεγαλύτερη σύνταξη λόγω εσφαλμένου υπολογισμού. Ύστερα από τρία ή τέσσερα χρόνια, ο e-ΕΦΚΑ μπορεί να ζητήσει την επιστροφή των ποσών από τον συνταξιούχο ή ακόμη και από τους κληρονόμους του, μεταφέροντας στον πολίτη τις συνέπειες των λαθών της διοίκησης.

Χιλιάδες ενστάσεις και επικουρικές συντάξεις στα συρτάρια

Στοιχεία που επικαλείται το δημοσίευμα ανεβάζουν στις 85.000 τις εκκρεμείς ενστάσεις κατά συνταξιοδοτικών αποφάσεων. Πρόκειται για υποθέσεις στις οποίες οι ασφαλισμένοι αμφισβητούν τον υπολογισμό της παροχής, την αναγνώριση του ασφαλιστικού χρόνου ή την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων.

Ο αριθμός αυτός αποκαλύπτει το πραγματικό μέγεθος του προβλήματος. Μια απόφαση που εκδόθηκε γρήγορα και αμφισβητείται επί χρόνια δεν αποτελεί επιτυχία. Αποτελεί διοικητική εκκρεμότητα που έχει μεταμφιεστεί σε ολοκληρωμένη απονομή.

Άλλες περίπου 65.000 αιτήσεις αφορούν επικουρικές συντάξεις, με ασφαλισμένους να περιμένουν ακόμη και τρία ή τέσσερα χρόνια. Η επικουρική παροχή έχει συμπληρωματικό χαρακτήρα προς την κύρια σύνταξη και στηρίζεται σε εισφορές που καταβλήθηκαν από εργαζομένους και εργοδότες. Η αντιμετώπισή της ως δευτερεύουσας υποχρέωσης υποβαθμίζει ένα κατοχυρωμένο ασφαλιστικό δικαίωμα.

Η κυβέρνηση προβάλλει κατά προτεραιότητα τις κύριες συντάξεις, επειδή εκεί καταγράφεται η πιο ευνοϊκή επικοινωνιακή εικόνα. Οι επικουρικές, οι διορθώσεις και οι σύνθετες περιπτώσεις παραμένουν στο διοικητικό παρασκήνιο, μακριά από τις πανηγυρικές ανακοινώσεις περί εκκαθάρισης.

Η μαζική ανάθεση συνταξιοδοτικών φακέλων σε πιστοποιημένους επαγγελματίες και η εκτεταμένη χρήση αυτοματοποιημένων διαδικασιών επιτάχυναν την παραγωγή αποφάσεων. Παράλληλα, δημιούργησαν περιπτώσεις που απαιτούν εκ νέου χειροκίνητο έλεγχο από υπαλλήλους του φορέα. Η ταχύτητα χωρίς πλήρη ακρίβεια γεννά έναν νέο κύκλο καθυστερήσεων.

Σε αναμονή και οι ασφαλισμένοι με χρόνο εργασίας στο εξωτερικό

Περισσότερες από 24.000 υποθέσεις εκτιμάται ότι αφορούν ασφαλισμένους με χρόνο εργασίας τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλη χώρα. Πρόκειται κυρίως για ανθρώπους που εργάστηκαν στη Γερμανία, στο Βέλγιο και σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη και χρειάζονται συντονισμό μεταξύ των ασφαλιστικών υπηρεσιών για να υπολογιστεί το ελληνικό τμήμα της σύνταξής τους.

Σε αρκετές περιπτώσεις, οι δικαιούχοι λαμβάνουν ήδη το ποσό που αντιστοιχεί στον χρόνο ασφάλισης του εξωτερικού, ενώ το ελληνικό σκέλος παραμένει ανεπεξέργαστο. Η καθυστέρηση αυτή στερεί από τους συνταξιούχους μέρος του εισοδήματος για το οποίο κατέβαλαν κανονικά εισφορές.

Ο e-ΕΦΚΑ διαχειρίζεται κάθε χρόνο σχεδόν 200.000 αιτήματα για συντάξεις και άλλες ασφαλιστικές παροχές. Μεγάλο μέρος τους απορρίπτεται, αρχειοθετείται ή μεταφέρεται για μεταγενέστερη εξέταση. Η απλή αναφορά στις εκκρεμείς κύριες συντάξεις αποκρύπτει συνεπώς το συνολικό διοικητικό φορτίο και την πραγματική ταλαιπωρία των ασφαλισμένων.

Το υπουργείο Εργασίας έχει επενδύσει πολιτικά στο αφήγημα της ταχείας απονομής. Η μείωση των παλαιών κύριων συντάξεων αποτελεί πραγματική πρόοδο, δεν αρκεί όμως για να παρουσιαστεί ως συνολική επίλυση του προβλήματος. Οι δεκάδες χιλιάδες ενστάσεις, οι επικουρικές που καθυστερούν και οι διεθνείς συντάξεις που παραμένουν σε αναμονή συνθέτουν μια δεύτερη, λιγότερο προβεβλημένη γενιά εκκρεμοτήτων.

Η ασφαλιστική υποχρέωση ολοκληρώνεται με την έκδοση ορθής και πλήρους απόφασης και με την καταβολή του συνόλου της παροχής που δικαιούται ο ασφαλισμένος. Οι λανθασμένες πράξεις, οι πολυετείς διορθώσεις και οι παροχές που μένουν στα συρτάρια δεν αποτελούν στατιστική λεπτομέρεια. Αποτελούν οφειλή του κράτους προς ανθρώπους που εργάστηκαν και κατέβαλαν εισφορές επί δεκαετίες.