Σημαντική τομή στον τρόπο άσκησης της τοπικής δημοκρατίας επιχειρείται με την εισαγωγή της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας στον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η μεταρρύθμιση αυτή, που παρουσιάστηκε από το υπουργείο Εσωτερικών, προβλέπει για πρώτη φορά τη δυνατότητα ηλεκτρονικής άσκησης του εκλογικού δικαιώματος τόσο για τις αυτοδιοικητικές εκλογές όσο και για τα συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα, καθώς και για την ανάδειξη των συμβουλίων νέων. Πρόκειται για μια στρατηγική κίνηση που στοχεύει στη μεταφορά σημαντικού μέρους των δημοκρατικών διαδικασιών στο ψηφιακό περιβάλλον, με απώτερο σκοπό τη διεύρυνση της συμμετοχής και την εξοικείωση των πολιτών με τη νέα τεχνολογία, η οποία θεωρείται πιθανό να επεκταθεί μελλοντικά και στις εθνικές εκλογές.
Η αρχιτεκτονική της νέας διαδικασίας
Στον πυρήνα της νέας αρχιτεκτονικής βρίσκεται η δυνατότητα ανάδειξης δημάρχων, δημοτικών συμβουλίων, περιφερειαρχών και περιφερειακών συμβουλίων μέσω ηλεκτρονικής ψήφου, με την εφαρμογή να ξεκινά από τις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές το 2028. Το σχέδιο νόμου, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο και αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή τον Ιούνιο, προβλέπει ότι η ηλεκτρονική ψήφος θα έχει προαιρετικό χαρακτήρα και θα λειτουργεί παράλληλα με τη συμβατική διαδικασία της κάλπης. Ο εκλογέας διατηρεί το δικαίωμα επιλογής ανάμεσα στη φυσική παρουσία και την ηλεκτρονική συμμετοχή, χωρίς να καταργείται η παραδοσιακή μορφή ψηφοφορίας. Για την αποτροπή της διπλής ψήφου, όσοι επιλέγουν την ηλεκτρονική διαδικασία θα εγγράφονται σε ειδικούς εκλογικούς καταλόγους και θα αποκλείονται από την ψηφοφορία με φυσική παρουσία.
Εγγραφή και ταυτοποίηση εκλογέων
Οι ειδικοί εκλογικοί κατάλογοι ηλεκτρονικής ψήφου θα τηρούνται από το υπουργείο Εσωτερικών και θα περιλαμβάνουν πλήρη στοιχεία ταυτοποίησης και επικοινωνίας των εκλογέων. Η εγγραφή θα πραγματοποιείται μέσω ειδικής εφαρμογής στο gov.gr, με χρήση των προσωπικών κωδικών taxisnet και επιβεβαίωση στοιχείων μέσω κωδικών επαλήθευσης μιας χρήσης (OTP). Η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων θα διέπεται από τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR) και την ελληνική νομοθεσία για την προστασία προσωπικών δεδομένων, διασφαλίζοντας την ασφάλεια των πληροφοριών των πολιτών.
Διεξαγωγή της ψηφοφορίας
Η ίδια η διαδικασία της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας προβλέπεται να διεξάγεται σε ειδικά εκλογικά τμήματα ηλεκτρονικής ψήφου που θα λειτουργούν σε ολόκληρη τη χώρα. Προϋπόθεση για τη σύσταση ενός τέτοιου τμήματος είναι να έχουν εγγραφεί τουλάχιστον 30 εκλογείς ανά δήμο, προκειμένου να διασφαλίζεται η μυστικότητα της ψήφου και η αξιοπιστία της διαδικασίας. Οι εκλογείς δεν θα είναι υποχρεωμένοι να ψηφίζουν στον δήμο όπου είναι εγγεγραμμένοι, αλλά θα μπορούν να προσέρχονται την ημέρα της εκλογής σε οποιοδήποτε ειδικό εκλογικό τμήμα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας συσταθεί στη χώρα. Μετά την ταυτοποίηση, ο εκλογέας διαγράφεται από τον ηλεκτρονικό εκλογικό κατάλογο και αποσύρεται σε ειδικό χώρο όπου βρίσκεται ηλεκτρονική συσκευή, όπως ηλεκτρονικός υπολογιστής ή τάμπλετ, για να ασκήσει το εκλογικό του δικαίωμα για την εκλογή των νέων δημοτικών και περιφερειακών αρχών.
Αναμενόμενα οφέλη και θεσμική θωράκιση
Η νέα αυτή μέθοδος αναμένεται να αυξήσει τη συμμετοχή, καθώς διευκολύνει όσους εργάζονται μακριά από τον τόπο όπου είναι δημότες, τους ετεροδημότες, καθότι στις αυτοδιοικητικές εκλογές δεν συστήνονται ειδικά εκλογικά κέντρα ετεροδημοτών όπως στις εθνικές εκλογές, καθώς και τους νέους, οι οποίοι έχουν υψηλή εξοικείωση με ψηφιακά εργαλεία. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη θεσμική θωράκιση του συστήματος. Ο Κώδικας προβλέπει τη συγκρότηση ειδικών επιτροπών υψηλού κύρους για την αξιολόγηση και εποπτεία της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας. Ειδική Επιτροπή Αξιολόγησης Λογισμικού, αποτελούμενη από πανεπιστημιακούς του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, του ΕΚΠΑ και του Πανεπιστημίου Πειραιά, θα ελέγχει την εφαρμογή της ηλεκτρονικής ψήφου και θα καταθέτει πόρισμα στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής. Παράλληλα, η εκλογική διαδικασία θα εποπτεύεται από πενταμελή εφορευτική επιτροπή με τη συμμετοχή αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου, παρέδρων του Συμβουλίου της Επικρατείας και πανεπιστημιακών, με στόχο τη διασφάλιση του αδιάβλητου της διαδικασίας.
