ΗΠΑ–Ιράν: Ο Τραμπ επιμένει ότι ισχύει η εκεχειρία μετά τα πλήγματα στο στενό του Ορμούζ

Η κατάπαυση του πυρός ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν εξακολουθεί να ισχύει, σύμφωνα με τον Ντόναλντ Τραμπ, παρά τις νέες στρατιωτικές συγκρούσεις στο στενό του Ορμούζ και τις κατηγορίες της Τεχεράνης ότι η Ουάσιγκτον παραβίασε την εκεχειρία. Η ένταση αναζωπυρώθηκε μετά την ανακοίνωση των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων ότι έπληξαν ιρανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ως απάντηση σε επίθεση κατά τριών αντιτορπιλικών του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, τα τρία αντιτορπιλικά δέχθηκαν απρόκλητες επιθέσεις από το Ιράν ενώ διέρχονταν το στενό του Ορμούζ με κατεύθυνση προς τον Κόλπο του Ομάν. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι οι επιθέσεις εκδηλώθηκαν με πυραύλους, drones και μικρά σκάφη, τα οποία αναχαιτίστηκαν από τις αμερικανικές δυνάμεις.

Ο Ντόναλντ Τραμπ, μιλώντας σε δημοσιογράφους, επιχείρησε να εμφανίσει το επεισόδιο ως περιορισμένης σημασίας, δηλώνοντας ότι η ιρανική πλευρά «έπαιξε» με τις ΗΠΑ και πως οι αμερικανικές δυνάμεις την εξουδετέρωσαν. Παράλληλα επέμεινε ότι, κατά την εκτίμησή του, η εκεχειρία παραμένει ενεργή.

Οι νέες ανταλλαγές πυρών, ωστόσο, δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για την πραγματική αντοχή της κατάπαυσης του πυρός, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 8 Απριλίου και είχε σχεδιαστεί να διαρκέσει έναν μήνα. Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να αναμένει, μέσω Ισλαμαμπάντ, την απάντηση της Τεχεράνης στην τελευταία αμερικανική πρόταση για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Αμερικανικά πλήγματα και απειλές Τραμπ προς την Τεχεράνη

Ο Αμερικανός πρόεδρος κάλεσε την ιρανική ηγεσία να υπογράψει άμεσα συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, προειδοποιώντας ότι σε διαφορετική περίπτωση θα ακολουθήσουν πολύ σκληρότερα πλήγματα. Μέσω της πλατφόρμας Truth Social, ανέφερε ότι πύραυλοι που εκτοξεύθηκαν εναντίον αμερικανικών αντιτορπιλικών αναχαιτίστηκαν εύκολα, ενώ drones που στάλθηκαν εναντίον τους καταστράφηκαν στον αέρα.

Ο ίδιος υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ «έριξαν νοκ άουτ» το Ιράν ακόμη μία φορά και απείλησε πως, αν η Τεχεράνη δεν κινηθεί γρήγορα προς συμφωνία, τα μελλοντικά πλήγματα θα είναι πολύ ισχυρότερα και πιο βίαια. Η διατύπωσή του επιβεβαίωσε ότι η στρατιωτική πίεση παραμένει βασικό εργαλείο της αμερικανικής στρατηγικής.

Η CENTCOM, το μεικτό διοικητήριο των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων που είναι αρμόδιο για τη Μέση Ανατολή, ανακοίνωσε μέσω X ότι οι αμερικανικές δυνάμεις αναχαίτισαν απρόκλητες ιρανικές επιθέσεις και αντέδρασαν με πλήγματα στο πλαίσιο νόμιμης άμυνας. Σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, τα αμερικανικά αντιτορπιλικά κινούνταν προς τον Κόλπο του Ομάν όταν δέχθηκαν επίθεση.

Οι αμερικανικές δυνάμεις, όπως ανέφερε η CENTCOM, εξουδετέρωσαν τις απειλές και στόχευσαν ιρανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις που θεωρούνται υπεύθυνες για τις επιθέσεις κατά των αμερικανικών μονάδων. Ανάμεσα στους στόχους περιλαμβάνονταν εγκαταστάσεις εκτόξευσης πυραύλων και drones, κέντρα διοίκησης και ελέγχου, καθώς και βάσεις συλλογής πληροφοριών, επιτήρησης και αναγνώρισης.

Η αμερικανική διοίκηση διαβεβαίωσε ότι κανένα πλοίο των ΗΠΑ δεν επλήγη. Η διατύπωση αυτή είχε στόχο να δείξει ότι η επιχείρηση αντιμετωπίστηκε επιτυχώς από τις αμερικανικές δυνάμεις, ενώ παράλληλα η Ουάσιγκτον επιχείρησε να παρουσιάσει τα αντίποινα ως περιορισμένη και αμυντική ενέργεια.

Η ιρανική απάντηση και η εμπλοκή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων

Η Τεχεράνη παρουσίασε εντελώς διαφορετική εικόνα για τα γεγονότα. Η ιρανική στρατιωτική διοίκηση κατηγόρησε τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι παραβίασαν την κατάπαυση του πυρός, καταγγέλλοντας αμερικανικές επιθέσεις εναντίον πλοίων κοντά στο στενό του Ορμούζ. Σύμφωνα με τη διοίκηση Χατάμ αλ Ανμπιγιά των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, οι Αμερικανοί στόχευσαν ιρανικό πετρελαιοφόρο που απέπλεε από τις ιρανικές ακτές, καθώς και ακόμη ένα πλοίο.

Η ίδια πηγή, όπως μετέδωσε το κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο IRIB, υποστήριξε ότι οι ιρανικές δυνάμεις απάντησαν αμέσως, εξαπολύοντας επιθέσεις κατά αμερικανικών πολεμικών πλοίων και προκαλώντας μεγάλες ζημιές. Η ιρανική κρατική τηλεόραση είχε μεταδώσει νωρίτερα ότι ακούστηκαν εκρήξεις σε λιμάνι της νήσου Κεσμ, κοντά στο κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα του Ορμούζ.

Την ίδια ώρα, στην κρίση ενεπλάκησαν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το επίσημο πρακτορείο ειδήσεων WAM, επικαλούμενο το υπουργείο Άμυνας της χώρας, ανέφερε ότι η αντιαεροπορική άμυνα των ΗΑΕ ενεργοποιήθηκε νωρίς το πρωί για να αναχαιτίσει drones και πυραύλους που εκτοξεύθηκαν από το Ιράν.

Το υπουργείο Άμυνας των ΗΑΕ διαβεβαίωσε ότι οι ήχοι εκρήξεων που ακούγονταν οφείλονταν σε αναχαιτίσεις. Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει ότι η ένταση στο στενό του Ορμούζ απειλεί να επεκταθεί σε γειτονικά κράτη του Κόλπου, αυξάνοντας τον κίνδυνο ευρύτερης περιφερειακής ανάφλεξης.

Το στενό του Ορμούζ παραμένει σημείο στρατηγικής σημασίας για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό. Η Τεχεράνη έχει ουσιαστικά περιορίσει τη διέλευση από το θαλάσσιο πέρασμα μετά την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, γεγονός που έχει προκαλέσει σοβαρή πίεση στη διεθνή οικονομία και στην αγορά υδρογονανθράκων.

Ο πόλεμος έχει ήδη κοστίσει τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους, κυρίως στο Ιράν και στον Λίβανο, ενώ η αβεβαιότητα στην περιοχή διατηρεί υψηλά τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν μεν, ωστόσο η πτώση παρέμεινε περιορισμένη, με το Brent Βόρειας Θάλασσας να κινείται λίγο κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι στο κλείσιμο των αγορών.

Διαπραγματεύσεις μέσω Πακιστάν και μέτωπο στον Λίβανο

Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σαμπάζ Σαρίφ, δήλωσε ότι πιστεύει πως η κατάπαυση του πυρός μπορεί να αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά. Το Ισλαμαμπάντ έχει αναλάβει ρόλο μεσολαβητή και, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται σε συνεχή επαφή με την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη, σε μια προσπάθεια να διατηρηθεί ανοιχτός ο διπλωματικός δίαυλος.

Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε εκτιμήσει την Τετάρτη ότι η επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας με την Ισλαμική Δημοκρατία είναι πολύ πιθανή, επικαλούμενος θετικές συνομιλίες των τελευταίων 24 ωρών. Παρά την αισιόδοξη αυτή διατύπωση, συνέχισε να προειδοποιεί για νέους βομβαρδισμούς, διατηρώντας την απειλή στρατιωτικής κλιμάκωσης πάνω από τις διαπραγματεύσεις.

Την Τρίτη, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε ανακοινώσει προσωρινή αναστολή της στρατιωτικής επιχείρησης συνοδείας πλοίων που επιχειρούσαν να εξέλθουν από τον Κόλπο μέσω του στενού του Ορμούζ. Η επιχείρηση αυτή είχε διαρκέσει λιγότερο από 24 ώρες και η απόφαση για την αναστολή της αποδόθηκε από αμερικανικά μέσα ενημέρωσης σε πιέσεις της Σαουδικής Αραβίας και του Κουβέιτ.

Το NBC News και η Wall Street Journal μετέδωσαν ότι η επιλογή του Τραμπ συνδέθηκε με σοβαρές επιφυλάξεις των χωρών του Κόλπου. Η Wall Street Journal έκανε λόγο για μία από τις βαθύτερες ρωγμές στις σχέσεις Ουάσιγκτον και Ριάντ εδώ και χρόνια, στοιχείο που δείχνει την πολυπλοκότητα της αμερικανικής στρατηγικής στην περιοχή.

Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, εξακολουθεί να εξετάζει την αμερικανική πρόταση. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, δήλωσε ότι το Ιράν μελετά ακόμη το σχέδιο και θα διαβιβάσει την απάντησή του στην πακιστανική πλευρά όταν διαμορφώσει οριστική θέση. Παρά την εκτίμηση της ιρανικής ηγεσίας ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν την παράδοσή της, η διπλωματική διαδικασία παραμένει ενεργή.

Ο πρώτος και μοναδικός έως τώρα γύρος απευθείας συνομιλιών ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν πραγματοποιήθηκε στις 11 Απριλίου στο Ισλαμαμπάντ, χωρίς αποτέλεσμα. Στον Κόλπο παραμένουν εγκλωβισμένα περίπου 1.500 πλοία με 20.000 μέλη πληρωμάτων, σύμφωνα με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό, ο οποίος υπάγεται στο σύστημα του ΟΗΕ.

Παράλληλα, η Ουάσιγκτον διατηρεί από τις 13 Απριλίου αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια, ενισχύοντας την οικονομική και στρατιωτική πίεση προς την Τεχεράνη. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η εκεχειρία, ακόμη και αν τυπικά παραμένει σε ισχύ, λειτουργεί μέσα σε περιβάλλον συνεχιζόμενης στρατιωτικής αντιπαράθεσης.

Στο δεύτερο κρίσιμο μέτωπο του πολέμου, στον Λίβανο, η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε νέο κύκλο συνομιλιών ανάμεσα στις κυβερνήσεις του Λιβάνου και του Ισραήλ, στις 14 και 15 Μαΐου στην αμερικανική πρωτεύουσα. Οι συνομιλίες προγραμματίζονται παρά το γεγονός ότι η κατάπαυση του πυρός δεν έχει σταματήσει τις εχθροπραξίες ανάμεσα στον ισραηλινό στρατό και τη Χεζμπολά, η οποία πρόσκειται στην Τεχεράνη.

Προηγήθηκαν δύο συναντήσεις σε επίπεδο πρεσβευτών, στις 14 Απριλίου στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ και στις 23 Απριλίου στον Λευκό Οίκο. Μετά τις επαφές αυτές, η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε κατάπαυση του πυρός, η οποία τέθηκε θεωρητικά σε ισχύ στις 17 Απριλίου. Οι δύο χώρες παραμένουν, από τεχνική άποψη, σε εμπόλεμη κατάσταση από το 1948, ενώ οι επαφές του Απριλίου ήταν οι πρώτες έπειτα από 33 χρόνια.

Ο πρόεδρος του Λιβάνου, Ζοζέφ Αούν, δήλωσε ότι πριν από οποιαδήποτε συνάντηση κορυφής θα πρέπει να υπάρξει συμφωνία ασφαλείας με το Ισραήλ και τερματισμός των ισραηλινών επιθέσεων. Η Χεζμπολά, η οποία κατηγορείται από πολιτικούς αντιπάλους της ότι ενέπλεξε τον Λίβανο στον πόλεμο επιτιθέμενη κατά του Ισραήλ στις 2 Μαρτίου σε υποστήριξη του Ιράν, κατηγορεί την κυβέρνηση της Βηρυτού ότι οδηγείται σε παράδοση.

Η εκεχειρία στον Λίβανο παραμένει εύθραυστη και σε μεγάλο βαθμό θεωρητική. Ισραηλινοί αεροπορικοί βομβαρδισμοί στον νότιο Λίβανο προκάλεσαν τον θάνατο τουλάχιστον δώδεκα ανθρώπων, ανάμεσά τους δύο παιδιά, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας στη Βηρυτό. Από την πλευρά της, η Χεζμπολά ανέλαβε την ευθύνη για νέες επιθέσεις κατά ισραηλινών στρατιωτικών δυνάμεων που κατέχουν περιοχές του νότιου Λιβάνου.

Η συνολική εικόνα στη Μέση Ανατολή παραμένει εξαιρετικά ασταθής. Οι ΗΠΑ επιμένουν ότι η κατάπαυση του πυρός με το Ιράν ισχύει, η Τεχεράνη καταγγέλλει αμερικανική παραβίαση, οι χώρες του Κόλπου παρακολουθούν με αυξανόμενη ανησυχία και ο Λίβανος εξακολουθεί να βρίσκεται σε εμπόλεμο περιβάλλον. Η διπλωματία κινείται παράλληλα με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, χωρίς ακόμη να έχει διαμορφωθεί σαφής προοπτική αποκλιμάκωσης.