Σε κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται ο Ντόναλντ Τραμπ, καθώς καλείται να αποφασίσει την επόμενη φάση της αμερικανικής εμπλοκής στη σύγκρουση με το Ιράν, την ώρα που οι οικονομικές, στρατιωτικές και πολιτικές συνέπειες αποδεικνύονται πολύ βαρύτερες από τις αρχικές εκτιμήσεις της Ουάσινγκτον.
Η κοινή αμερικανοϊσραηλινή επιχείρηση που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου είχε αρχικά παρουσιαστεί ως μια περιορισμένη στρατιωτική δράση μικρής διάρκειας. Δύο μήνες αργότερα, η κατάσταση έχει εξελιχθεί σε παρατεταμένη κρίση, με κλειστό το Στενό του Ορμούζ, υψηλές τιμές ενέργειας, έντονη διεθνή ανησυχία και αυξανόμενη εσωτερική πίεση προς τον Αμερικανό πρόεδρο.
Στις ΗΠΑ, η κοινή γνώμη εμφανίζεται όλο και πιο επιφυλακτική απέναντι στον πόλεμο, ενώ η δημοτικότητα του Τραμπ δέχεται πλήγμα. Το πολιτικό κόστος γίνεται ακόμη πιο έντονο, καθώς η σύγκρουση επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα των Αμερικανών μέσω της αύξησης των τιμών στα καύσιμα.
Η τιμή της βενζίνης έχει φτάσει σε επίπεδα που θυμίζουν την περίοδο της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, το 2022, προκαλώντας ανησυχία στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Νέα στρατιωτικά σενάρια στο τραπέζι
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Τραμπ συναντήθηκε την Πέμπτη με τον διοικητή της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ, Ναύαρχο Μπραντ Κούπερ, και τον πρόεδρο του Γενικού Επιτελείου, στρατηγό Νταν Κέιν.
Σύμφωνα με δημοσιογράφο του Axios, οι δύο ανώτατοι αξιωματικοί παρουσίασαν στον Αμερικανό πρόεδρο εναλλακτικά σχέδια για πιθανή επανενεργοποίηση στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά του Ιράν.
Οι προτάσεις που εξετάστηκαν φέρονται να περιλαμβάνουν νέα πλήγματα σε ιρανικούς στόχους, με σκοπό να ασκηθεί πίεση στην Τεχεράνη και να αναγκαστεί να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις.
Η επιλογή αυτή υπάρχει εδώ και καιρό στα αμερικανικά επιχειρησιακά σχέδια, όμως η δημοσιοποίησή της προκάλεσε άμεση αναταραχή στις αγορές. Το Brent εκτινάχθηκε έως τα 126 δολάρια το βαρέλι, προτού υποχωρήσει κοντά στα 114 δολάρια.
Το Στενό του Ορμούζ παραμένει κλειστό, δύο μήνες μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων και των ιρανικών αντιποίνων σε στόχους στο Ισραήλ και σε χώρες του Κόλπου. Η συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδος έχει ζωτική σημασία για τη διεθνή ναυσιπλοΐα και την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
Σύμφωνα με το Axios, ένα από τα σενάρια που παρουσιάστηκαν στον Τραμπ προβλέπει ακόμη και χρήση χερσαίων δυνάμεων για την κατάληψη τμήματος του Στενού, με στόχο την επαναλειτουργία του για τη ναυσιπλοΐα.
Άλλες επιλογές που εξετάζονται είναι η παράταση του αμερικανικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών ή η πολιτική κίνηση μιας μονομερούς δήλωσης νίκης, ώστε η Ουάσινγκτον να αναζητήσει έξοδο από την κρίση χωρίς να εμφανιστεί ότι υποχωρεί.
Το σχέδιο για νέο ναυτικό συνασπισμό
Την ίδια στιγμή, υπάρχουν ενδείξεις ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξετάζουν και σενάριο αποκλιμάκωσης. Τηλεγράφημα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το οποίο επρόκειτο να μεταφερθεί προφορικά σε χώρες-εταίρους έως την 1η Μαΐου, καλεί σε συμμετοχή σε νέο σχήμα με την ονομασία Maritime Freedom Construct.
Στόχος του σχήματος είναι η αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, μέσα από πολυεθνική ναυτική παρουσία και συντονισμό των συμμάχων.
Ο Τραμπ επιμένει ότι η οικονομία του Ιράν βρίσκεται σε κατάσταση κατάρρευσης και εκτιμά ότι η πίεση θα οδηγήσει τελικά την Τεχεράνη σε συμφωνία. Αναλυτές, ωστόσο, θεωρούν ότι η ιρανική ηγεσία μπορεί να αντέξει περισσότερο από όσο υπολογίζει η Ουάσινγκτον.
Ο Αμερικανός πρόεδρος επανέλαβε ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, ενώ υποστήριξε ότι η τιμή της βενζίνης θα υποχωρήσει θεαματικά μόλις λήξει ο πόλεμος.
Από την ιρανική πλευρά, ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, δήλωσε ότι η προσδοκία γρήγορης κατάληξης στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ δεν είναι ρεαλιστική, ανεξάρτητα από το ποιος αναλαμβάνει ρόλο μεσολαβητή.
Ανώτερος αξιωματούχος των Φρουρών της Επανάστασης προειδοποίησε ότι κάθε νέα αμερικανική επίθεση, ακόμη και περιορισμένη, θα προκαλέσει παρατεταμένα και επώδυνα πλήγματα κατά αμερικανικών θέσεων στην περιοχή.
Ο διοικητής της Αεροδιαστημικής Δύναμης, Ματζίντ Μουσαβί, άφησε να εννοηθεί ότι οι αμερικανικές βάσεις και τα πολεμικά πλοία θα βρεθούν στο στόχαστρο, επικαλούμενος τις προηγούμενες επιθέσεις σε περιφερειακές εγκαταστάσεις των ΗΠΑ.
Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Μοζταμπά Χαμενεΐ, σε γραπτό μήνυμά του προς τους Ιρανούς, ανέφερε ότι η νέα διαχείριση του Στενού του Ορμούζ αποσκοπεί στο να αποτραπεί η χρήση της θαλάσσιας οδού από εχθρικές δυνάμεις.
Με σκληρή διατύπωση, σημείωσε ότι ξένες δυνάμεις που φτάνουν από χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά δεν έχουν θέση στην περιοχή, αφήνοντας σαφές μήνυμα ότι η Τεχεράνη σκοπεύει να διατηρήσει τον έλεγχο του Ορμούζ.
Η προθεσμία των 60 ημερών και η σύγκρουση με το Κογκρέσο
Η σημερινή ημέρα έχει ιδιαίτερη θεσμική σημασία για την Ουάσινγκτον, καθώς λήγει η προθεσμία των 60 ημερών που έχει ο πρόεδρος των ΗΠΑ για να ζητήσει έγκριση από το Κογκρέσο σχετικά με τη συνέχιση στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με το αμερικανικό Σύνταγμα, η εξουσία κήρυξης πολέμου ανήκει στο Κογκρέσο. Ο νόμος του 1973 για τις πολεμικές εξουσίες επιτρέπει στον πρόεδρο να ξεκινήσει περιορισμένης διάρκειας στρατιωτική επιχείρηση σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, όμως απαιτεί τερματισμό των επιχειρήσεων μετά από 60 ημέρες, έγκριση του Κογκρέσου ή αίτημα παράτασης 30 ημερών για λόγους στρατιωτικής αναγκαιότητας.
Ο πόλεμος με το Ιράν άρχισε στις 28 Φεβρουαρίου και ο Τραμπ ενημέρωσε το Κογκρέσο δύο ημέρες αργότερα. Από τότε ξεκίνησε η αντίστροφη μέτρηση.
Η αμερικανική κυβέρνηση, πάντως, φαίνεται να υιοθετεί διαφορετική ερμηνεία. Ο υπουργός Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ, δήλωσε σε ακρόαση στη Γερουσία ότι το χρονοδιάγραμμα των 60 ημερών έχει ανασταλεί από τη στιγμή που τέθηκε σε ισχύ η εκεχειρία στις 8 Απριλίου.
Ανώτερος κυβερνητικός αξιωματούχος υποστήριξε στο AFP ότι οι εχθροπραξίες που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου έχουν ολοκληρωθεί και ότι από τις 7 Απριλίου δεν έχουν υπάρξει ανταλλαγές πυρών ανάμεσα στις αμερικανικές δυνάμεις και το Ιράν.
Οι Δημοκρατικοί απορρίπτουν αυτή τη θέση. Ο επικεφαλής τους στη Γερουσία, Τσακ Σούμερ, τόνισε ότι ο υπουργός Άμυνας δεν μπορεί να παγώνει αυθαίρετα την αντίστροφη μέτρηση, ενώ τα αμερικανικά στρατεύματα παραμένουν εκτεθειμένα σε κίνδυνο.
Παγκόσμια οικονομική απειλή από το κλειστό Ορμούζ
Οι διεθνείς συνέπειες της κρίσης επιτείνονται όσο παραμένει κλειστό το Στενό του Ορμούζ. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, προειδοποίησε ότι εάν η διαταραχή συνεχιστεί έως τα μέσα του έτους, θα υπάρξουν σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια ανάπτυξη, στον πληθωρισμό και στην επισιτιστική ασφάλεια.
Ο Γκουτέρες σημείωσε ότι όσο περισσότερο παραμένει κλειστή αυτή η κρίσιμη θαλάσσια αρτηρία, τόσο δυσκολότερη θα γίνεται η αντιστροφή της ζημιάς.
Σύμφωνα με την προειδοποίηση του ΟΗΕ, δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι κινδυνεύουν να βυθιστούν στη φτώχεια και στην ακραία πείνα, εάν συνεχιστεί η αναταραχή στις ενεργειακές και εμπορικές ροές.
Στο ίδιο κλίμα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα απαγόρευσαν στους πολίτες τους να ταξιδεύουν στο Ιράν, τον Λίβανο και το Ιράκ, ενώ κάλεσαν όσους βρίσκονται ήδη στις χώρες αυτές να αποχωρήσουν άμεσα και να επιστρέψουν στην πατρίδα τους.
Η σύγκρουση ΗΠΑ - Ιράν έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια μιας περιφερειακής στρατιωτικής αναμέτρησης. Επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία, τη ναυσιπλοΐα, τις ενεργειακές τιμές, την αμερικανική εσωτερική πολιτική και τις ισορροπίες ισχύος στον Κόλπο.
Ο Τραμπ καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε νέα κλιμάκωση, διπλωματική διέξοδο ή πολιτική διαχείριση μιας κρίσης που αποδείχθηκε πολύ πιο σύνθετη από όσο είχε αρχικά υπολογίσει η Ουάσινγκτον.
