ΗΠΑ και Ιράν παγώνουν τις επιθέσεις: Κρίσιμες συνομιλίες στο Κατάρ για το Ορμούζ

Σε προσωρινή αναστολή των επιθέσεων φαίνεται να οδηγούνται Ιράν και ΗΠΑ, καθώς οι δύο πλευρές φέρονται να συμφώνησαν να σταματήσουν τις στρατιωτικές ενέργειες «προς το παρόν» και να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Το κρίσιμο ραντεβού, σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταδίδονται από αμερικανικά μέσα, προγραμματίζεται για αύριο Τρίτη στο Κατάρ, με επίκεντρο τη διένεξη για τα Στενά του Ορμούζ.

Η εξέλιξη αυτή έρχεται έπειτα από ημέρες ανταλλαγής πληγμάτων στον Κόλπο, που είχαν επαναφέρει τον φόβο γενικευμένης σύγκρουσης σε μια από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη. Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν στρατηγικό πέρασμα για το διεθνές εμπόριο ενέργειας και κάθε διαταραχή στην περιοχή έχει άμεσο αντίκτυπο στην ασφάλεια, στις τιμές του πετρελαίου και στις παγκόσμιες αγορές.

Πηγή της αμερικανικής κυβέρνησης φέρεται να ανέφερε ότι οι δύο πλευρές αποφάσισαν να σταματήσουν όλες τις «κινητικές ενέργειες», όρο που χρησιμοποιείται από τον αμερικανικό στρατό για τη διεξαγωγή πληγμάτων. Δεύτερος Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι Ιράν και ΗΠΑ συμφώνησαν να παγώσουν τις επιθέσεις για την ώρα, ώστε τα εμπορικά πλοία να μπορούν να κινούνται ξανά ελεύθερα στα Στενά.

Η συμφωνία, εφόσον επιβεβαιωθεί πλήρως και τηρηθεί στο πεδίο, μπορεί να αποτρέψει μια νέα επικίνδυνη κλιμάκωση. Παραμένει, όμως, εξαιρετικά εύθραυστη. Ο Λευκός Οίκος δεν είχε προχωρήσει άμεσα σε επίσημη δημόσια αντίδραση, ενώ και από την Τεχεράνη δεν υπήρχε αρχικά σαφής επιβεβαίωση του συνόλου των πληροφοριών για τη συνάντηση στο Κατάρ.

Το παζάρι για τα Στενά του Ορμούζ

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, στο τραπέζι βρίσκεται ένα πλαίσιο κατανόησης με δύο βασικούς άξονες. Το Ιράν δεσμεύεται να επιτρέπει την ασφαλή και απρόσκοπτη διέλευση εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν στην άρση του αποκλεισμού ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο.

Αμερικανός αξιωματούχος επιβεβαίωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ότι οι τεχνικές συζητήσεις αναμένεται να συνεχιστούν για όλα τα ζητήματα του μνημονίου κατανόησης. Στην ίδια ενημέρωση τονίστηκε ότι οι δύο πλευρές θα σταματήσουν τις επιθέσεις «προς το παρόν» και ότι τα πλοία θα μπορούν να κινούνται ελεύθερα στα Στενά του Ορμούζ και γύρω από αυτά.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η αναστολή των πληγμάτων δεν ισοδυναμεί με οριστική ειρήνευση. Πρόκειται περισσότερο για ένα αναγκαστικό πάγωμα της σύγκρουσης, ώστε να δοθεί χώρος στη διπλωματία. Η Ουάσινγκτον θέλει να διασφαλίσει την ελευθερία ναυσιπλοΐας και την προστασία της εμπορικής ροής, ενώ η Τεχεράνη επιδιώκει να διατηρήσει τον έλεγχο του αφηγήματος γύρω από την κυριαρχία και τον ρόλο της στον Περσικό Κόλπο.

Από την ιρανική πλευρά, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί φέρεται να υπογράμμισε ότι η ευθύνη για τα Στενά του Ορμούζ ανήκει αποκλειστικά στην Τεχεράνη. Η θέση αυτή δείχνει ότι το Ιράν δεν προσέρχεται στις συνομιλίες ως πλευρά που αποδέχεται διεθνή επιτήρηση στο πέρασμα, αλλά ως δύναμη που θεωρεί τον έλεγχο της περιοχής βασικό στοιχείο της εθνικής της στρατηγικής.

Εύθραυστη αποκλιμάκωση μετά τις απειλές Τραμπ

Η νέα διπλωματική κινητικότητα έρχεται λίγες ώρες μετά τις σκληρές απειλές του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος προειδοποίησε ότι εξέταζε το ενδεχόμενο να διατάξει επανέναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων για να «τελειώσει τη δουλειά». Η διατύπωση αυτή αύξησε την πίεση και έδειξε πόσο εύκολα η κρίση μπορεί να επιστρέψει σε στρατιωτική τροχιά.

Για τις ΗΠΑ, η ελευθερία διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί κόκκινη γραμμή, όχι μόνο για λόγους ενεργειακής ασφάλειας, αλλά και για την αξιοπιστία της αμερικανικής ισχύος στον Κόλπο. Για το Ιράν, από την άλλη, τα Στενά λειτουργούν ως ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί. Κάθε ένταση στην περιοχή υπενθυμίζει ότι η Τεχεράνη μπορεί να επηρεάσει μια κρίσιμη αρτηρία της παγκόσμιας οικονομίας.

Το Κατάρ αναλαμβάνει εκ νέου ρόλο μεσολαβητή σε μια εξαιρετικά σύνθετη σύγκρουση, όπου η στρατιωτική πίεση και η διπλωματία κινούνται παράλληλα. Η επιλογή της Ντόχα δεν είναι τυχαία, καθώς η χώρα έχει λειτουργήσει πολλές φορές ως δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ αντιπάλων που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να συνομιλήσουν απευθείας σε πλήρως θεσμικό επίπεδο.

Το βασικό ερώτημα είναι αν η αναστολή των επιθέσεων θα αντέξει. Οι τελευταίες ημέρες έδειξαν ότι ακόμη και μια προσωρινή συμφωνία μπορεί να τιναχθεί στον αέρα από ένα πλήγμα, μια παρερμηνεία ή μια κίνηση επίδειξης ισχύος. Η σύγκρουση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ δεν αφορά μόνο την Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη. Αφορά την παγκόσμια οικονομία, την ενεργειακή ασφάλεια και την ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή.

Η προσωρινή παύση των επιθέσεων προσφέρει ένα μικρό παράθυρο αποκλιμάκωσης. Δεν λύνει, όμως, τη βαθύτερη σύγκρουση. Αν οι συνομιλίες στο Κατάρ δεν οδηγήσουν σε σαφείς εγγυήσεις για τη ναυσιπλοΐα και σε αποδεκτό πλαίσιο για τις δύο πλευρές, η περιοχή μπορεί πολύ γρήγορα να επιστρέψει στο ίδιο επικίνδυνο σημείο.

Προς το παρόν, η διπλωματία κερδίζει χρόνο. Το αν αυτός ο χρόνος θα αξιοποιηθεί για πραγματική συμφωνία ή αν θα αποτελέσει απλώς ανάπαυλα πριν από νέα κλιμάκωση θα φανεί από τη στάση Ουάσινγκτον και Τεχεράνης στο τραπέζι της Ντόχα.