ΗΠΑ–Κίνα: Ο Τραμπ παίζει με δασμούς και αιφνιδιασμούς – Το Πεκίνο προετοιμάζεται για όλα

Με λιγότερες από έξι εβδομάδες να απομένουν έως την προγραμματισμένη επίσκεψη του Σι Τζινπίνγκ στην Ουάσινγκτον, το Πεκίνο επιχειρεί να αποκωδικοποιήσει τις πραγματικές προθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στην Κίνα και να περιορίσει όσο μπορεί τον κίνδυνο μιας αιφνιδιαστικής κίνησης από τον Λευκό Οίκο.

Η συνάντηση των δύο ηγετών έχει προγραμματιστεί για τις 24 Σεπτεμβρίου στην αμερικανική πρωτεύουσα και θα αποτελεί την πρώτη κρατική επίσκεψη του Κινέζου προέδρου στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 2015. Ο Σι, πάντως, δεν σχεδιάζει να συμμετάσχει στη Γενική Συζήτηση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, η οποία αρχίζει δύο ημέρες νωρίτερα, στις 22 Σεπτεμβρίου.

Οι προετοιμασίες για την επίσκεψη πραγματοποιούνται υπό καθεστώς εξαιρετικά αυστηρής μυστικότητας. Παρόμοια εικόνα είχε καταγραφεί και κατά την προηγούμενη επίσκεψη του Τραμπ στο Πεκίνο, όταν κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις είχαν αναλάβει το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών και το γραφείο του Εμπορικού Εκπροσώπου, με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να εμφανίζεται περισσότερο στο περιθώριο.

Η επικείμενη συνάντηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του πλανήτη επιχειρούν να σταθεροποιήσουν μια σχέση που εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από βαθιά καχυποψία, εμπορικές συγκρούσεις και ανταγωνισμό για τεχνολογία, επιρροή και γεωπολιτική ισχύ.

Στη σύνοδο του Μαΐου στο Πεκίνο, Σι και Τραμπ είχαν συμφωνήσει να κινηθούν προς μια περισσότερο εποικοδομητική σχέση στρατηγικής σταθερότητας. Ωστόσο, οι εξελίξεις που ακολούθησαν δεν έχουν δημιουργήσει κλίμα ουσιαστικής προσέγγισης.

Το βασικό διακύβευμα για την κινεζική πλευρά είναι διπλό: να βελτιωθεί το πλαίσιο των διμερών σχέσεων και, κυρίως, να κατανοήσει το Πεκίνο τι ακριβώς επιδιώκει ο Τραμπ τόσο απέναντι στην Κίνα όσο και στο ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον, με ιδιαίτερη έμφαση στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Οι πρώτες ενδείξεις, πάντως, δεν δημιουργούν μεγάλες προσδοκίες για θεαματικά αποτελέσματα.

Χαμηλές προσδοκίες και φόβος για αιφνιδιασμό από τον Τραμπ

Η πρόσφατη επίσκεψη στην Ουάσινγκτον του Κινέζου υφυπουργού Εξωτερικών Μα Τζαοξού είχε οδηγήσει προσωρινά σε βελτίωση του κλίματος, χωρίς όμως η θετική δυναμική να διατηρηθεί.

Η επίσημη κινεζική ανακοίνωση περιορίστηκε να αναφέρει ότι ο Μα πραγματοποίησε «εις βάθος» συνομιλίες με ανώτερους Αμερικανούς αξιωματούχους, αποφεύγοντας κάθε αναφορά σε συγκεκριμένη συμφωνία ή ουσιαστική πρόοδο.

Τα προβλήματα που παραμένουν αφορούν τόσο το πολιτικό περιεχόμενο της επίσκεψης όσο και ζητήματα πρωτοκόλλου, επικοινωνίας και οργάνωσης. Καμία από τις δύο πλευρές δεν φαίνεται να θεωρεί ότι η συνάντηση του Σεπτεμβρίου θα επιλύσει τις βασικές διαφορές μεταξύ Ουάσινγκτον και Πεκίνου.

Το μόνο συγκεκριμένο οικονομικό θέμα που φέρεται να βρίσκεται αυτή τη στιγμή σοβαρά στο τραπέζι είναι μια στοχευμένη μείωση δασμών περίπου 30 δισ. δολαρίων σε κινεζικά προϊόντα.

Για το Πεκίνο, πάντως, ακόμη και η διαδικασία της επίσκεψης δημιουργεί ανησυχία. Το πρωτόκολλο, ο χώρος διεξαγωγής των συναντήσεων και κυρίως η δημόσια εικόνα θα ελέγχονται σε μεγάλο βαθμό από τον Λευκό Οίκο, αφήνοντας στην κινεζική πλευρά σαφώς μικρότερο περιθώριο να διαχειριστεί το μήνυμα που θα εκπέμψει η σύνοδος.

Η κινεζική ηγεσία γνωρίζει ότι στην πολιτική του Τραμπ η εικόνα αποτελεί συχνά μέρος της ίδιας της διαπραγμάτευσης. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια συμβολική κίνηση, μια δημόσια δήλωση ή μια αιφνιδιαστική ανακοίνωση μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο πίεσης.

Διαφορετικές προσεγγίσεις καταγράφονται και στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης. Σύμβουλοι του Τραμπ, μεταξύ των οποίων ο Στίβεν Μίλερ και ο Στίβεν Τσενγκ, φέρονται να επιθυμούν μια επίσκεψη που θα αναδείξει αμερικανική υπεροχή και αποφασιστικότητα.

Άλλοι συνεργάτες του προέδρου εμφανίζονται περισσότερο προσανατολισμένοι σε μια χαμηλότερων τόνων συνάντηση, με στόχο τη σταθεροποίηση των σχέσεων και την αποφυγή νέας κλιμάκωσης.

Ο ίδιος ο Τραμπ είχε αναφέρει την 24η Σεπτεμβρίου ως πιθανή ημερομηνία για την επίσκεψη του Σι στον Λευκό Οίκο, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, είχε δηλώσει ότι το ταξίδι εξακολουθούσε να βρίσκεται στον σχεδιασμό.

Η προετοιμασία, όμως, πραγματοποιείται την ώρα που ο εμπορικός και τεχνολογικός πόλεμος μεταξύ των δύο χωρών συνεχίζεται.

Τον προηγούμενο μήνα η Ουάσινγκτον πρόσθεσε δεκάδες κινεζικές εταιρείες σε καταλόγους κυρώσεων και προχώρησε σε νέους περιορισμούς στην εισαγωγή και πώληση ρομποτικών συσκευών και μετατροπέων ισχύος που κατασκευάζονται στο εξωτερικό.

Το Πεκίνο απάντησε επιβάλλοντας κυρώσεις σε επτά αμερικανικές εταιρείες και αυστηροποιώντας τους ελέγχους στις εξαγωγές drones και συναφών τεχνολογιών.

Κινέζοι αξιωματούχοι φέρονται πλέον ενοχλημένοι από την έλλειψη ουσιαστικής προόδου και από το γεγονός ότι, παρά τις επαφές και τις διακηρύξεις περί σταθεροποίησης, η αμερικανική πίεση στην κινεζική οικονομία και τεχνολογία συνεχίζεται.

Η συνάντηση που μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία

Ο Άλι Γουάιν, ανώτερος σύμβουλος έρευνας για τις σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας στη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων, εκτιμά ότι το Πεκίνο μπορεί να ανησυχεί ιδιαίτερα για την έλλειψη σαφούς αμερικανικού σχεδιασμού πριν από τη συνάντηση.

Κατά την εκτίμησή του, ο Σι θα συναντήσει τον Τραμπ σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη πολιτική στιγμή για τον Αμερικανό πρόεδρο.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται ήδη βαθιά εμπλεκόμενες στον πόλεμο με το Ιράν, μια σύγκρουση που εμφανίζει αυξανόμενο πολιτικό κόστος στο εσωτερικό, ενώ το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα προετοιμάζεται για έναν δύσκολο κύκλο ενδιάμεσων εκλογών μέσα στους επόμενους μήνες.

Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, οι σύμβουλοι του Σι φοβούνται ότι ο Τραμπ μπορεί να θελήσει να αποδείξει πως εξακολουθεί να ελέγχει τις εξελίξεις, επιλέγοντας μια ξαφνική κίνηση απέναντι στην Κίνα.

Το ενδεχόμενο μιας αιφνιδιαστικής ανακοίνωσης εμπορικής, τεχνολογικής ή γεωπολιτικής πολιτικής κατά τη διάρκεια της επίσκεψης θεωρείται ένας από τους βασικούς κινδύνους που εξετάζει το Πεκίνο.

Για την κινεζική ηγεσία, το πρόβλημα είναι ότι μια τέτοια κίνηση θα πραγματοποιηθεί στην Ουάσινγκτον, σε περιβάλλον πλήρως ελεγχόμενο επικοινωνιακά από την αμερικανική πλευρά. Ο Σι θα έχει μικρότερο περιθώριο άμεσης αντίδρασης χωρίς να διακινδυνεύσει δημόσια σύγκρουση μέσα στον Λευκό Οίκο.

Αυτό εξηγεί γιατί οι λεπτομέρειες του πρωτοκόλλου και οι ακριβείς διατυπώσεις των κοινών ανακοινώσεων αποκτούν ασυνήθιστα μεγάλη σημασία.

Πίσω από το τελετουργικό, όμως, βρίσκεται μια πολύ μεγαλύτερη αντιπαράθεση. Οι ΗΠΑ και η Κίνα εξακολουθούν να συγκρούονται για τους δασμούς, τις αλυσίδες εφοδιασμού, την τεχνολογία, τα drones, τη βιομηχανική παραγωγή και τη γεωπολιτική επιρροή.

Την ίδια στιγμή, το Πεκίνο παρακολουθεί στενά την αμερικανική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή, γνωρίζοντας ότι ένας μακροχρόνιος πόλεμος με το Ιράν μπορεί να αναδιατάξει σημαντικό μέρος της αμερικανικής στρατηγικής προσοχής και των διαθέσιμων πόρων.

Η Ουάσινγκτον, από την πλευρά της, γνωρίζει ότι οποιαδήποτε μεγάλη παραχώρηση προς την Κίνα λίγο πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές θα μπορούσε να μετατραπεί σε εσωτερικό πολιτικό πρόβλημα για τον Τραμπ.

Αυτός είναι και ο λόγος που η σύνοδος μπορεί τελικά να καταλήξει με περιορισμένα συγκεκριμένα αποτελέσματα, ακόμη κι αν συνοδευτεί από δηλώσεις περί βελτίωσης του κλίματος και στρατηγικής σταθερότητας.

Η πραγματική σημασία της συνάντησης, όμως, δεν θα κριθεί μόνο από το αν μειωθούν ορισμένοι δασμοί ή αν εκδοθεί ένα κοινό ανακοινωθέν.

Θα κριθεί από το εάν οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου καταφέρουν να δημιουργήσουν έναν στοιχειώδη μηχανισμό διαχείρισης του ανταγωνισμού τους ή αν η προσωρινή αποκλιμάκωση θα αποδειχθεί απλώς ένα διάλειμμα πριν από την επόμενη σύγκρουση.

Σε κάθε περίπτωση, η συνάντηση Σι–Τραμπ στις 24 Σεπτεμβρίου ξεπερνά τα όρια μιας τυπικής διμερούς επαφής. Οι αποφάσεις, οι παραχωρήσεις και κυρίως οι νέες γραμμές σύγκρουσης που μπορεί να προκύψουν θα επηρεάσουν τις εμπορικές ροές, τις αγορές, την τεχνολογία, την ενέργεια και τις αλυσίδες παραγωγής σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Όταν συναντώνται Ουάσινγκτον και Πεκίνο, η διαπραγμάτευση αφορά δύο χώρες. Οι συνέπειες, όμως, αφορούν ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.