ΗΠΑ: Πυρηνική συμφωνία με Σαουδική Αραβία χωρίς αυστηρές δικλίδες

Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να προωθεί μια συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία, η οποία, σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, παρακάμπτει τις παραδοσιακές αυστηρές δικλίδες ασφαλείας. Το επίμαχο σημείο αφορά τη δυνατότητα που θα παραχωρηθεί στο Ριάντ να προχωρά σε εμπλουτισμό ουρανίου και επεξεργασία αναλωμένων πυρηνικών καυσίμων, διαδικασίες που εγκυμονούν κινδύνους για τη διάδοση των πυρηνικών όπλων. Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις τόσο σε περιφερειακό όσο και σε διεθνές επίπεδο, αναζωπυρώνοντας τις συζητήσεις για την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.

Οι λεπτομέρειες της προτεινόμενης συμφωνίας

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Ριάντ για μια συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας διαρκούν εδώ και αρκετά χρόνια. Στόχος είναι η παροχή πρόσβασης στη Σαουδική Αραβία σε αμερικανική πυρηνική τεχνολογία, ανοίγοντας παράλληλα τον δρόμο σε αμερικανικές εταιρείες για τη διεκδίκηση μεγάλων συμβολαίων κατασκευής πυρηνικών σταθμών. Ωστόσο, η νέα πρόταση της κυβέρνησης Τραμπ, η οποία αναμένεται να κατατεθεί στο Κογκρέσο, δεν περιλαμβάνει το λεγόμενο "χρυσό πρότυπο" που θα απαγόρευε στο Ριάντ τον εμπλουτισμό ουρανίου και την επεξεργασία χρησιμοποιημένων καυσίμων. Επιπλέον, απουσιάζει και το "πρόσθετο πρωτόκολλο" που θα προέβλεπε ενισχυμένη διεθνή εποπτεία. Αυτές οι παραλείψεις θεωρούνται κομβικές, καθώς οι δύο αυτές διαδικασίες μπορούν να οδηγήσουν στην παραγωγή υλικού κατάλληλου για πυρηνικές κεφαλές.

Η στάση της Ουάσιγκτον έρχεται σε αντίθεση με την προηγούμενη ρητορική της, ειδικά όσον αφορά το Ιράν. Μία από τις βασικές αιτιολογίες για την αμερικανική στρα военτική επιχείρηση κατά της Τεχεράνης ήταν η άρνησή της να εγκαταλείψει το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου. Η ανοχή απέναντι σε ένα αντίστοιχο σαουδαραβικό πρόγραμμα εγείρει σοβαρά ερωτήματα περί συνέπειας και αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις τόσο από συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή, όπως το Ισραήλ, όσο και από το ίδιο το Κογκρέσο, όπου στο παρελθόν είχαν εκφραστεί απαιτήσεις για αυστηρές δικλίδες ασφαλείας.

Τα κίνητρα του Ριάντ και τα οφέλη για τις ΗΠΑ

Η Σαουδική Αραβία, παρά το γεγονός ότι αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγέα πετρελαίου παγκοσμίως, επιδιώκει την ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας στο πλαίσιο του φιλόδοξου οικονομικού σχεδίου Vision 2030. Στόχος είναι η μείωση των εκπομπών άνθρακα και η απελευθέρωση μεγαλύτερων ποσοτήτων αργού πετρελαίου για εξαγωγή. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ, το 68% της ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαουδική Αραβία παράγεται από φυσικό αέριο και το 32% από πετρέλαιο, με τεράστιες ποσότητες αργού να καταναλώνονται για ηλεκτροπαραγωγή, ειδικά κατά τους θερινούς μήνες. Η πυρηνική ενέργεια θα μπορούσε να καλύψει μέρος αυτής της ζήτησης, συμπεριλαμβανομένων των ενεργοβόρων μονάδων αφαλάτωσης και κλιματισμού, ενισχύοντας τα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου.

Παράλληλα, το Ριάντ έχει καταστήσει σαφές ότι η απόκτηση πυρηνικού όπλου από το Ιράν θα το οδηγούσε σε μια ανάλογη κούρσα εξοπλισμών. Η δήλωση αυτή, αν και αποσκοπεί στην άσκηση πίεσης προς την Τεχεράνη, έχει εντείνει τις ανησυχίες για τις πυρηνικές φιλοδοξίες της Σαουδικής Αραβίας. Από την αμερικανική πλευρά, τα οφέλη μιας τέτοιας συμφωνίας είναι πολλαπλά. Πέρα από την προνομιακή θέση που θα αποκτήσει η αμερικανική βιομηχανία για την κατασκευή πυρηνικών σταθμών, η Ουάσιγκτον θα αποκτήσει καλύτερη εικόνα του σαουδαραβικού πυρηνικού προγράμματος, περιορίζοντας τις ανησυχίες για διάδοση. Η συμφωνία, η οποία βασίζεται στο Άρθρο 123 του Αμερικανικού Νόμου περί Ατομικής Ενέργειας, υπόκειται σε κοινοβουλευτικό έλεγχο.

Οι εναλλακτικές του Ριάντ και το ζήτημα του εμπλουτισμού

Σε περίπτωση που η συμφωνία με τις ΗΠΑ ναυαγήσει, η Σαουδική Αραβία διαθέτει εναλλακτικές επιλογές. Η κινεζική China National Nuclear Corp, η ρωσική Rosatom, η Νότια Κορέα και η Γαλλία έχουν ήδη εκδηλώσει ενδιαφέρον ή θεωρούνται πιθανοί εταίροι. Η τελική επιλογή θα εξαρτηθεί από την τεχνολογία, τους όρους χρηματοδότησης και τις γεωπολιτικές ισορροπίες. Το κεντρικότερο, ωστόσο, ζήτημα παραμένει ο εμπλουτισμός ουρανίου. Η Ουάσιγκτον καλείται να αποφασίσει αν θα επιτρέψει την κατασκευή εγκατάστασης εμπλουτισμού σε σαουδαραβικό έδαφος και υπό ποιους όρους. Η Σαουδική Αραβία, η οποία διαθέτει κοιτάσματα ουρανίου, θα μπορούσε θεωρητικά να χρησιμοποιήσει μια τέτοια εγκατάσταση για την παραγωγή ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού, κατάλληλου για πυρηνικά όπλα. Η προτεινόμενη συμφωνία, σύμφωνα με πηγές, παρέχει νομική βάση για συνεργασία στον κύκλο πυρηνικού καυσίμου, χωρίς ωστόσο να υποχρεώνει τις ΗΠΑ να μεταβιβάσουν την τεχνολογία. Το Ισραήλ, από την πλευρά του, παραμένει κατηγορηματικά αντίθετο σε οποιαδήποτε εξέλιξη του σαουδαραβικού πυρηνικού προγράμματος.