Η Ελλάδα κάνει πίσω στην ηλεκτρική διασύνδεση μετά τις απειλές της Άγκυρας

Παρά τις κατηγορηματικές διαβεβαιώσεις του Υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη τις προηγούμενες ημέρες ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ θα προχωρήσει κανονικά, η ελληνική πλευρά φαίνεται να υπαναχωρεί. Η πόντιση του καλωδίου μετατίθεται για απροσδιόριστο χρόνο, με τις εξελίξεις να υποδηλώνουν αλλαγή στάσης υπό την πίεση των τουρκικών απειλών. Παρότι η κυβέρνηση επιχείρησε να παρουσιάσει την καθυστέρηση ως τεχνικού χαρακτήρα, η χρονική συγκυρία και οι δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων δείχνουν ότι η Άγκυρα κατάφερε να επηρεάσει τις ελληνικές αποφάσεις.

Πριν από λίγες ημέρες, η Τουρκία είχε εκδώσει αυστηρή προειδοποίηση, δηλώνοντας πως ενδέχεται να στείλει εκ νέου φρεγάτες και ερευνητικά πλοία στην Ανατολική Μεσόγειο, σε περίπτωση που η Ελλάδα προχωρήσει μονομερώς στην πόντιση του καλωδίου χωρίς συνεννόηση.

Η Άγκυρα υποστήριξε ότι τέτοιες ενέργειες είναι προκλητικές και πραγματοποιούνται σε θαλάσσιες περιοχές, των οποίων το νομικό καθεστώς –είτε υφαλοκρηπίδα είτε Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ)– δεν έχει συμφωνηθεί μεταξύ των εμπλεκομένων κρατών. Παράλληλα, ανέφερε σε διεθνή φόρα πως τέτοιες πρωτοβουλίες έρχονται σε αντίθεση με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας και υπονομεύουν την ειρηνική συνύπαρξη στην περιοχή.

Ωστόσο, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, κάθε κράτος έχει το δικαίωμα να ποντίζει υποθαλάσσια καλώδια, ακόμα και εντός της ΑΟΖ άλλου κράτους, χωρίς να απαιτείται η συναίνεση ή άδεια του παράκτιου κράτους. Αυτή η βασική αρχή αποτελεί θεμέλιο της διεθνούς ναυτιλίας και των υποδομών ενέργειας. Με βάση αυτό το νομικό πλαίσιο, ο Γεραπετρίτης είχε επανειλημμένα διαβεβαιώσει πως η διασύνδεση είναι απολύτως νόμιμη, έχει ευρωπαϊκή διάσταση και δεν τίθεται θέμα υποχώρησης. Όμως, οι πρόσφατες του δηλώσεις στο Φόρουμ των Δελφών μαρτυρούν την αλλαγή στάσης.

Κατά την τοποθέτησή του, ο Υπουργός ανέφερε ότι η διαδικασία πόντισης είναι τεχνικά πολύπλοκη και απαιτεί λεπτομερή σχεδιασμό. Υποστήριξε πως η Ελλάδα είναι πλήρως προετοιμασμένη για κάθε σενάριο, αλλά τόνισε ότι οι εργασίες θα επανεκκινήσουν «στον κατάλληλο χρόνο», αποφεύγοντας να δεσμευτεί χρονικά. Υπογράμμισε ότι δεν έχει τεθεί δεσμευτική ημερομηνία και ότι η έρευνα και η πόντιση καλωδίου προστατεύονται από το Διεθνές Δίκαιο, κάτι που καθιστά περιττή οποιαδήποτε άδεια. Ωστόσο, η αναβολή του έργου και η απουσία σαφούς χρονοδιαγράμματος προκαλούν εύλογα ερωτήματα.

Την ίδια στιγμή, ανακοίνωσε ότι το Ανώτατο Συμβούλιο Ελλάδας – Τουρκίας, που είχε αρχικά σχεδιαστεί να πραγματοποιηθεί μετά το Πάσχα, δεν έχει ακόμα οριστεί. Αν και δήλωσε πως δεν υπάρχει «πάγωμα» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, επεσήμανε τη σημασία της αποκλιμάκωσης και της αποφυγής εναέριων παραβιάσεων, αναγνωρίζοντας τον κίνδυνο κλιμάκωσης που θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε μείζονα αεροπορική κρίση.

Η αναβολή της ηλεκτρικής διασύνδεσης έρχεται λίγες μόλις ημέρες μετά την ανακοίνωση ότι το ιταλικό ερευνητικό σκάφος NG WORKER θα υπέβαλε αίτημα για έκδοση NAVTEX στα διεθνή ύδατα μεταξύ Κάσου και Καρπάθου. Το σκάφος επρόκειτο να διενεργήσει υποθαλάσσιες έρευνες για λογαριασμό της γαλλικής Nexans, στο πλαίσιο του σχεδίου πόντισης του καλωδίου.

Η εξέλιξη αυτή είχε προηγηθεί έντονου διπλωματικού παρασκηνίου, που περιλάμβανε συναντήσεις του Έλληνα πρωθυπουργού με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, τον Πρωθυπουργό του Ισραήλ και τον Πρόεδρο της Γαλλίας. Αν και υπήρξαν δηλώσεις υποστήριξης, μόνο το Ισραήλ εξέφρασε έμμεση θετική στάση, χωρίς να αναλάβει συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Η Γαλλία, από την πλευρά της, δεν τοποθετήθηκε δημόσια, τηρώντας αποστάσεις.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι εργασίες για την πόντιση του καλωδίου είχαν ήδη διακοπεί τον Ιούλιο του 2024, όταν τουρκικά πολεμικά πλοία παρενόχλησαν το ιταλικό ερευνητικό Ievoli Relume, το οποίο εκτελούσε έρευνες στην ίδια περιοχή. Αν και τότε η ελληνική κυβέρνηση αρνήθηκε ότι είχε προβεί σε υποχώρηση, η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Η εργασία σταμάτησε και το έργο πάγωσε. Τον Μάρτιο του 2025, η ελληνική πλευρά προχώρησε στην αποδέσμευση του ερευνητικού πλοίου, επιβεβαιώνοντας σιωπηρά την αναστολή του έργου.

Παράλληλα, η Τουρκία επιχειρεί να μπλοκάρει και τις έρευνες υδρογονανθράκων από αμερικανικές εταιρείες στην ίδια θαλάσσια περιοχή. Εκτιμά ότι η προώθηση τέτοιων ερευνών θα μπορούσε να ακυρώσει στην πράξη το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, φέρνοντάς την όμως σε ευθεία αντιπαράθεση με την Ουάσινγκτον.

Την τελευταία εβδομάδα, το Υπουργείο Εξωτερικών δεν προχώρησε στην έκδοση NAVTEX για το NG WORKER, παρά το σχετικό αίτημα. Ο Υπουργός χαρακτήρισε τη διαδικασία ως «πολυπαραγοντική εξίσωση» με πλήθος τεχνικών λεπτομερειών. Δεν προσδιόρισε καμία ημερομηνία επανέναρξης των ερευνών ή της πόντισης του καλωδίου, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η αναστολή θα έχει αόριστη διάρκεια. Η αβεβαιότητα αυτή πλήττει την αξιοπιστία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και ενδέχεται να ενισχύσει τις τουρκικές επεκτατικές επιδιώξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.