Ευρωπαϊκή κρίση: Καταρρέουν οι κυβερνήσεις, ξεσηκώνονται οι κοινωνίες

Από τη Δυτική έως την Ανατολική Ευρώπη, η πολιτική αστάθεια διαμορφώνει μια κοινή εικόνα: η δυσκολία διακυβέρνησης καθίσταται πλέον γενικευμένο χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής πραγματικότητας. Κοινοβούλια χωρίς σαφείς πλειοψηφίες, κυβερνήσεις που στηρίζονται σε εύθραυστες ισορροπίες και κοινωνίες σε κατάσταση διαρκούς αναταραχής συνθέτουν το πολιτικό σκηνικό σε πολλές χώρες της ηπείρου.

Στη Γερμανία, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προσπαθεί να διατηρήσει τη συνοχή ενός εύθραυστου κυβερνητικού συνασπισμού, με τους Σοσιαλδημοκράτες να παρέχουν οριακή στήριξη. Την ίδια στιγμή, το ακροδεξιό AfD καταγράφει σημαντική άνοδο, διεκδικώντας ρόλο κύριας αντιπολιτευτικής δύναμης. Η Γερμανία, που επί δεκαετίες θεωρούνταν παράγοντας σταθερότητας στην Ευρώπη, δείχνει πλέον πολιτικά αμήχανη.

Στη Γαλλία, η κυβερνητική αστάθεια είναι ακόμη πιο έκδηλη. Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει προχωρήσει σε πέντε αλλαγές πρωθυπουργού μέσα σε δύο χρόνια, ενώ οι συνεχείς κοινωνικές κινητοποιήσεις, κυρίως από τα συνδικάτα, παραλύουν τη χώρα. Οι περικοπές στις δημόσιες δαπάνες προκαλούν έντονες αντιδράσεις, δημιουργώντας πολιτικό έδαφος για την άνοδο της αντιπολίτευσης υπό τη Μαρίν Λεπέν.

Η Ισπανία κυβερνάται με την κρίσιμη στήριξη καταλανικών αυτονομιστικών κομμάτων, γεγονός που παρέχει μεν πολιτικό χρόνο στον Πέδρο Σάντσεθ, αλλά εντείνει τις ενστάσεις για το επίπεδο της κυβερνητικής νομιμοποίησης. Στην Πορτογαλία, οι συχνές προσφυγές στις κάλπες αντανακλούν την αδυναμία διαμόρφωσης σταθερών κυβερνητικών σχημάτων, ενώ στο Βέλγιο, η πολύμηνη διαδικασία σχηματισμού κυβέρνησης έχει πλέον μετατραπεί σε μόνιμο φαινόμενο.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η αρχικά ευρεία κοινοβουλευτική στήριξη προς τον πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ δεν απέτρεψε τη γρήγορη διάβρωση της πολιτικής του ισχύος. Ο προϋπολογισμός αντιμετώπισε σοβαρές δυσκολίες, σημαντικά κυβερνητικά στελέχη παραιτήθηκαν και η δημόσια τάξη δοκιμάζεται από την άνοδο της ακροδεξιάς στους δρόμους.

Ακόμη και στην Ιταλία, όπου η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι παρουσιάζει εικόνα σταθερότητας, η πολιτική δράση περιορίζεται από το υψηλό δημόσιο χρέος, τη στενή εποπτεία των Βρυξελλών και τα εμπόδια που εγείρουν τα δύο νομοθετικά σώματα. Στην ουσία, η κυβερνητική σταθερότητα λειτουργεί περισσότερο ως στασιμότητα παρά ως εργαλείο μεταρρύθμισης.

Στην Πολωνία, ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ αντιμετωπίζει συνεχείς πολιτικές τριβές με τον πρόεδρο της χώρας, ο οποίος ασκεί βέτο σε κομβικές κυβερνητικές πρωτοβουλίες. Στη Ρουμανία, αν και η πρόσφατη πολιτική κρίση έχει ξεπεραστεί, η ανασφάλεια επιτείνεται από τη γεωπολιτική αστάθεια στα ανατολικά σύνορα, λόγω της συνεχιζόμενης ρωσικής επιρροής.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται ανεπαρκής να λειτουργήσει ως εγγυητής σταθερότητας. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εξακολουθεί να παρεμβαίνει στις αγορές, αλλά η πολιτική ενοποίηση καθυστερεί, εγκλωβισμένη σε γραφειοκρατικές διαδικασίες. Ο ευρωσκεπτικισμός ενισχύεται, ενώ εξωτερικές δυνάμεις –όπως η Ρωσία, η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες υπό μια ενδεχόμενη επάνοδο του Ντόναλντ Τραμπ– δοκιμάζουν τα πολιτικά και θεσμικά αντανακλαστικά της Ευρώπης.

Η κρίση διακυβέρνησης δεν αποτελεί πλέον θεωρητική έννοια αλλά συγκεκριμένη πραγματικότητα με πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες. Η απώλεια εμπιστοσύνης των πολιτών, η αδυναμία εφαρμογής πολιτικών μεταρρυθμίσεων, η κοινωνική δυσαρέσκεια και η επιδείνωση των μακροοικονομικών δεικτών υπογραμμίζουν το βάθος του προβλήματος. Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων σε χώρες όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο καταγράφουν άνοδο, σημάδι ότι και οι διεθνείς αγορές αρχίζουν να προβληματίζονται.

Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η δυνατότητα ανάκτησης της πολιτικής της αποτελεσματικότητας και της κυβερνητικής της συνοχής θα κρίνει όχι μόνο τη διατήρηση της ευρωπαϊκής ενότητας, αλλά και την ίδια την επιβίωση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Μια ήπειρος που αδυνατεί να κυβερνηθεί, δύσκολα μπορεί να προχωρήσει ή να υπερασπιστεί τις αξίες της.