Η Κομισιόν προτείνει δάνειο 140 δισ. στην Ουκρανία από κατασχεθέντα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται ένα νέο φιλόδοξο σχέδιο για την υποστήριξη της Ουκρανίας μέσω της χρηματοδότησης ενός δανείου ύψους 140 δισεκατομμυρίων ευρώ, αξιοποιώντας τους τόκους από παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που τελούν υπό καθεστώς κυρώσεων. Η πρόταση αυτή στοχεύει στην αξιοποίηση των χρηματοοικονομικών αποδόσεων των δεσμευμένων ρωσικών κεφαλαίων, χωρίς την απευθείας κατάσχεση της κυριότητας των περιουσιακών στοιχείων, λύνοντας έτσι ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά και νομικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι Βρυξέλλες από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.

Το προτεινόμενο σχήμα θα επιτρέψει στην Ουκρανία να χρηματοδοτήσει την άμυνά της και να προχωρήσει στην ανοικοδόμηση, χωρίς να απαιτηθεί άμεση οικονομική ενίσχυση από τα ευρωπαϊκά κράτη-μέλη. Το κόστος του δανείου θα καλυφθεί από τους τόκους που προκύπτουν από τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια, με τη ρήτρα ότι το κύριο ποσό θα επιστραφεί μόνο όταν η Ρωσία καταβάλει επανορθώσεις για τις ζημιές που προκάλεσε ο πόλεμος.

Την πρόταση της Επιτροπής ήρθε να ενισχύσει δημόσια και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος, σε δήλωσή του στους Financial Times, υποστήριξε την αξιοποίηση των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για την έκδοση ενός άτοκου δανείου προς το Κίεβο. Όπως τόνισε, αυτό μπορεί να επιτευχθεί χωρίς παραβίαση των θεμελιωδών δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, αφού τα χρήματα θα αποδοθούν μόνο σε περίπτωση που η Μόσχα εκπληρώσει τις μεταπολεμικές της υποχρεώσεις απέναντι στην Ουκρανία.

Ωστόσο, το σχέδιο της Επιτροπής βρίσκεται αντιμέτωπο με σοβαρά εμπόδια, με κυριότερο τον κίνδυνο βέτο από κράτη-μέλη που έχουν συστηματικά αντιταχθεί σε αυστηρότερες κυρώσεις κατά της Ρωσίας, όπως η Ουγγαρία. Η ανανέωση των κυρώσεων απαιτεί ομοφωνία κάθε έξι μήνες και οποιαδήποτε άρνηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποδέσμευση των κεφαλαίων πίσω στη Μόσχα, αφήνοντας τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να επωμιστούν το κόστος αποπληρωμής του δανείου. Για να περιορίσει αυτόν τον κίνδυνο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τροποποίηση των διαδικασιών ώστε η ανανέωση των κυρώσεων να γίνεται με ειδική πλειοψηφία, μια πρόταση που ωστόσο προϋποθέτει ισχυρή πολιτική στήριξη από την πλειονότητα των ηγετών της ΕΕ.

Η απογοήτευση εντός των θεσμών της ΕΕ είναι έντονη, καθώς, παρότι η Πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε αναφερθεί ήδη από τον Σεπτέμβριο στην πρόθεση για ένα «δάνειο επανορθώσεων», ελάχιστες λεπτομέρειες έχουν δοθεί στη δημοσιότητα έκτοτε, γεγονός που εντείνει τη δυσπιστία και την αναμονή στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Τα περισσότερα από τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία βρίσκονται στην Euroclear, έναν χρηματοπιστωτικό οργανισμό με έδρα τις Βρυξέλλες, και έχουν επενδυθεί κυρίως σε κρατικά ομόλογα δυτικών χωρών. Οι αποδόσεις αυτών των επενδύσεων αποθηκεύονται σε λογαριασμό στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, η ΕΕ θα μπορούσε να κατευθύνει αυτά τα μετρητά προς την Ουκρανία και να συνάψει μια ειδική σύμβαση με την Euroclear, η οποία θα προβλέπει επιτόκιο 0%, περιορίζοντας έτσι τον χρηματοοικονομικό αντίκτυπο στο ελάχιστο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι και το Ηνωμένο Βασίλειο έχει προτείνει ένα παρόμοιο σχέδιο, χρησιμοποιώντας περίπου 25 δισεκατομμύρια δολάρια από δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία στο εσωτερικό του. Μάλιστα, οι υπουργοί Οικονομικών των χωρών της G7 προγραμματίζουν διαδικτυακή συνάντηση την επόμενη εβδομάδα προκειμένου να συντονίσουν τις ενέργειές τους γύρω από το ζήτημα των δανείων επανορθώσεων.

Στο σχετικό σημείωμα της Κομισιόν διευκρινίζεται ότι η πρόταση δεν παραβιάζει τα δικαιώματα ιδιοκτησίας της Ρωσίας, καθώς τα κεφάλαια δεν θα χρησιμοποιηθούν άμεσα, αλλά μόνο οι τόκοι, ενώ η αποπληρωμή θα γίνει αφού η Ρωσία συμφωνήσει σε μεταπολεμικές αποζημιώσεις. Σε μια τέτοια περίπτωση, η ΕΕ θα καλύψει τις υποχρεώσεις της προς την Euroclear, ώστε εκείνη να μπορέσει με τη σειρά της να αποδώσει τα απαιτούμενα μετρητά στη Ρωσία, εκπληρώνοντας έτσι τις νομικές και χρηματοπιστωτικές υποχρεώσεις χωρίς να παραβιαστεί το υφιστάμενο πλαίσιο κυρώσεων.

Το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτελεί ένα ιδιαίτερα προσεκτικά διαμορφωμένο εργαλείο, που επιχειρεί να συνδυάσει τη νομική συμμόρφωση με την πολιτική βούληση για υποστήριξη της Ουκρανίας. Η επιτυχία του, όμως, θα εξαρτηθεί από το εάν θα βρεθεί η απαραίτητη πολιτική συναίνεση ανάμεσα στα κράτη-μέλη της Ένωσης, καθώς και από το πώς θα εξελιχθούν οι διαπραγματεύσεις σε διεθνές επίπεδο, τόσο εντός της G7 όσο και σε συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλους δυτικούς συμμάχους.