Η νέα γενιά Σέρβων φοιτητών αλλάζει την έννοια της δημοκρατίας

Η Σερβία βιώνει μια σημαντική στιγμή πολιτικής κινητοποίησης, με τους φοιτητές να πρωτοστατούν στις διαδηλώσεις που ακολούθησαν την τραγική κατάρρευση οροφής στον σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης Νόβι Σαντ. Αυτές οι διαμαρτυρίες δεν περιορίζονται μόνο στη συγκεκριμένη τραγωδία, αλλά αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης αντίδρασης ενάντια στη διακυβέρνηση και τις πολιτικές του κατεστημένου, και οι φοιτητές έχουν αναδειχθεί σε σημαντικούς φορείς αλλαγής και διαμαρτυρίας.

Οι βασικές διεκδικήσεις των φοιτητών παραμένουν σταθερές: ζητούν τη δημοσιοποίηση των εγγράφων που αφορούν την ανακατασκευή του σιδηροδρομικού σταθμού, την τιμωρία των υπευθύνων για την επίθεση στους διαδηλωτές, την απόρριψη των κατηγοριών κατά των διαδηλωτών και την αύξηση του προϋπολογισμού για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Σημειώνεται ότι δεν ζητούν την παραίτηση της κυβέρνησης, ούτε πρόωρες εκλογές ή την ανάληψη εξουσίας από την αντιπολίτευση. Αντίθετα, οι φοιτητές εστιάζουν στη διεκδίκηση μιας διαφορετικής πολιτικής ατζέντας που αναγνωρίζει τα πραγματικά προβλήματα της κοινωνίας και ειδικά του εκπαιδευτικού τομέα.

Οι πανεπιστημιακές καταλήψεις στη Σερβία δεν ακολουθούν παραδοσιακή ηγεσία. Αντίθετα, οι φοιτητές εναλλάσσονται στην εκπροσώπηση και διατηρούν την αυτονομία τους, απορρίπτοντας τη σύνδεση με πολιτικά κόμματα και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Αυτή η πρακτική δημιουργεί έναν νέο πολιτικό χώρο και δείχνει την επιθυμία των φοιτητών να ξεπεράσουν την «απολιθωμένη» θεσμοθετημένη πολιτική και την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, δημιουργώντας έναν «ανυπάκουο θεσμό», ο οποίος λειτουργεί εν μέρει εντός του συστήματος και εν μέρει εκτός αυτού, διακηρύσσοντας τη δική του πολιτική κυριαρχία και ανάγκες.

Η υποστήριξη του κοινού προς τους φοιτητές είναι σημαντική, με περίπου το 80% των Σέρβων πολιτών να υποστηρίζουν τα αιτήματά τους. Αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό, καθώς τα πανεπιστήμια στη Σερβία είναι δημόσια και δεν έχουν μετατραπεί σε μηχανές κέρδους, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες, όπως οι ΗΠΑ. Αυτή η διαφορά καθιστά τις διεκδικήσεις των φοιτητών ακόμα πιο βαρυσήμαντες.

Σε έναν κόσμο όπου η φιλελεύθερη πολιτική φαίνεται να έχει εξαντληθεί, η εμπιστοσύνη του κοινού στο πολιτικό κατεστημένο είναι περιορισμένη, και οι φοιτητές, που δεν σχετίζονται με το κατεστημένο, είναι οι βασικοί εκφραστές του λαϊκού αισθήματος. Ο τρόπος με τον οποίο οι φοιτητές εναντιώνονται στην καθιερωμένη πολιτική τους επιτρέπει να διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους και να απολαύσουν τη λαϊκή υποστήριξη. Η πολιτική της Σερβίας, και γενικότερα η φιλελεύθερη δημοκρατία, φαίνεται να παραχωρούν χώρο σε δυνάμεις αυταρχισμού και τεχνοφασισμού, με την ανάγκη για εναλλακτικά κοινωνικά και πολιτικά μοντέλα να είναι πιο επιτακτική από ποτέ.

Ενώ τα κόμματα της αντιπολίτευσης και οι ομάδες της κοινωνίας των πολιτών που βρίσκονται κοντά τους έχουν προτείνει την επίλυση της κρίσης με το σχηματισμό μιας «προσωρινής κυβέρνησης» αποτελούμενης από τεχνοκράτες ή εκπροσώπους κομμάτων, οι φοιτητές ζητούν «συστημική αλλαγή» και θεμελιώδη εκδημοκρατισμό από κάτω προς τα πάνω.

Αυτές οι ιδέες έχουν φτάσει στο δρόμο. Κατά τη διάρκεια της μαζικής συγκέντρωσης στο Νόβι Σαντ, οι μαθητές οργάνωσαν την πρώτη ολομέλεια πολιτών. Ο κόσμος κλήθηκε να ψηφίσει σηκώνοντας τα χέρια αν ήθελε να παραταθεί ο αποκλεισμός για άλλες τρεις ώρες.

Οι μαθητές έχουν επανειλημμένα τονίσει την ανάγκη να οργανωθούν και να δράσουν άλλες ομάδες μέσα στα δικά τους ιδρύματα, θέτοντας τα δικά τους αιτήματα. Κάποιοι άκουσαν το κάλεσμά τους.

Στις 24 Ιανουαρίου, η Σερβία έφτασε όσο πιο κοντά μπορούσε σε μια γενική απεργία, δεδομένου ότι το καθεστώς SNS ελέγχει ουσιαστικά όλους τους δημόσιους θεσμούς, συμπεριλαμβανομένων των συνδικάτων, και μπόρεσε να τους ασκήσει πίεση να μην ενταχθούν.

Εργαζόμενοι από διάφορα ιδρύματα, επιχειρήσεις και πλήθος επαγγελματικών ενώσεων εξακολουθούν να συμμετέχουν στην απεργία. Ενώ τα εκπαιδευτικά σωματεία αποχώρησαν από τη γενική απεργία, μεμονωμένα σχολεία και ακόμη και μεμονωμένοι εκπαιδευτικοί ανέστειλαν τα μαθήματα.

Έμειναν χωρίς την προστασία των επαγγελματικών τους συλλόγων, οι δάσκαλοι δημιούργησαν στη συνέχεια ένα νέο, άτυπο ίδρυμα, τον «Σύλλογο απεργών σχολείων», που εκτός από το ότι στήριξε τα αιτήματα των μαθητών, πρόβαλε και τα δικά τους. Συνεχίζουν τις απεργίες παρά το γεγονός ότι αντιμετωπίζουν απίστευτες πιέσεις, συμπεριλαμβανομένης της απειλής για περικοπές μισθών.

Άλλοι κλάδοι έχουν επίσης απαντήσει με διάφορες ενέργειες διαμαρτυρίας. Ο Σερβικός Δικηγορικός Σύλλογος ανέστειλε το έργο των δικηγόρων του για ένα μήνα. Το συνδικάτο των εργαζομένων της εταιρείας δημόσιων μεταφορών και των δημόσιων φαρμακείων του Βελιγραδίου διαμαρτυρήθηκαν για την ιδιωτικοποίηση των αντίστοιχων τομέων τους.

Οι εργαζόμενοι στον πολιτιστικό τομέα δημιούργησαν μια άτυπη πρωτοβουλία «Πολιτισμός σε αποκλεισμό». Αφού πραγματοποίησαν πολλές δικές τους διαμαρτυρίες και ολομέλειες, στις 18 Φεβρουαρίου κατέλαβαν το Πολιτιστικό Κέντρο Βελιγραδίου, ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά ιδρύματα της πόλης. Εν τω μεταξύ, πολλά θέατρα έχουν επίσης απεργήσει.

Η αυτοδιαχείριση των φοιτητών στη Σερβία, που αναπτύσσεται από κάτω προς τα πάνω, ξεχωρίζει από το παλαιότερο μοντέλο σοσιαλιστικής αυτοδιαχείρισης, που επιβλήθηκε από την κεντρική εξουσία του κομμουνιστικού καθεστώτος της Γιουγκοσλαβίας. Οι φοιτητές της Σερβίας δεν επιθυμούν απλώς να καταλάβουν τον θεσμό, αλλά να τον αναδημιουργήσουν, να τον εκδημοκρατίσουν και να επαναπροσδιορίσουν την έννοια της δημοκρατίας, διεκδικώντας μία πολιτική διαδικασία που δεν εξυπηρετεί τα συμφέροντα της ελίτ, αλλά της ίδιας της κοινωνίας.