Η Πολωνία επικαλείται το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ μετά από κατάρριψη drones – Ποια η σημασία και τι συνεπάγεται για τη Συμμαχία

Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, ανακοίνωσε την Τετάρτη πως η χώρα του ζήτησε την ενεργοποίηση του Άρθρου 4 της ιδρυτικής συνθήκης του ΝΑΤΟ, έπειτα από περιστατικά παραβίασης του εναέριου χώρου της από ρωσικά drones. Το επεισόδιο χαρακτηρίστηκε από την πολωνική πλευρά ως πρόκληση μεγάλης κλίμακας, εντάσσοντας την ενέργεια αυτή της Μόσχας στη συνολική επιθετική στρατηγική που ακολουθεί στην περιοχή.

Η προσφυγή της Πολωνίας στο Άρθρο 4 έχει ως στόχο την έναρξη διαβουλεύσεων εντός της Συμμαχίας, στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο, το Συμβούλιο του ΝΑΤΟ (North Atlantic Council). Σύμφωνα με το Άρθρο 4, τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν συζητήσεις όταν κρίνουν ότι απειλείται η εδαφική τους ακεραιότητα, η πολιτική τους ανεξαρτησία ή η εσωτερική και εξωτερική τους ασφάλεια. Δεν συνεπάγεται άμεση στρατιωτική αντίδραση, αλλά αποτελεί τον προβλεπόμενο θεσμικό μηχανισμό για την ενίσχυση της συλλογικής εγρήγορσης και συντονισμού εντός του ΝΑΤΟ σε περιόδους κρίσης ή αστάθειας.

Η επίκληση του Άρθρου 4 δεν είναι σύνηθες φαινόμενο. Από την ίδρυση της Συμμαχίας το 1949, η ρήτρα αυτή έχει ενεργοποιηθεί μόλις επτά φορές. Η πιο πρόσφατη περίπτωση ήταν τον Φεβρουάριο του 2022, αμέσως μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όταν κράτη της ανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας – μεταξύ αυτών και η Πολωνία – ζήτησαν συλλογικές διαβουλεύσεις για την αξιολόγηση των επιπτώσεων στη δική τους ασφάλεια. Επιπλέον, τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς, πραγματοποιήθηκε έκτακτη συνεδρίαση των πρεσβευτών του ΝΑΤΟ, έπειτα από θανατηφόρο πλήγμα στην Πολωνία που είχε προκαλέσει φόβους για άμεση επέκταση του πολέμου εκτός των ουκρανικών συνόρων.

Το νέο περιστατικό με τα drones αποτελεί ένα ακόμα επεισόδιο στην κλιμάκωση της έντασης στα σύνορα της Συμμαχίας με τη Ρωσία. Εάν αποδειχθεί ότι πρόκειται για σκόπιμη ενέργεια της Μόσχας, ενδέχεται να ανοίξει τη συζήτηση και για το Άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ – τη βασικότερη αρχή της Συμμαχίας, η οποία προβλέπει ότι επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.

Το Άρθρο 5 αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της συλλογικής άμυνας και αναφέρει ρητά ότι, σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης κατά ενός ή περισσότερων μελών της Συμμαχίας στην Ευρώπη ή στη Βόρεια Αμερική, όλα τα μέλη δεσμεύονται να απαντήσουν συντονισμένα και με τα απαραίτητα μέσα – στρατιωτικά ή άλλα – προκειμένου να αποκαταστήσουν την ασφάλεια στη ζώνη του Βόρειου Ατλαντικού. Η επίκληση του Άρθρου 5 ωστόσο δεν είναι αυτόματη. Προηγείται συζήτηση μεταξύ των μελών για το αν μια συγκεκριμένη ενέργεια πληροί τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για την εφαρμογή του.

Στην ιστορία του ΝΑΤΟ, το Άρθρο 5 έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά – μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρότι ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί τη μεγαλύτερη σύρραξη στην Ευρώπη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δεν έχει οδηγήσει σε επίκληση του Άρθρου 5, αφού η Ουκρανία δεν είναι μέλος της Συμμαχίας. Ωστόσο, η διαρκής απειλή διάχυσης της σύγκρουσης σε γειτονικές χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ προκαλεί συνεχείς ανησυχίες και κινητοποιήσεις.

Ειδικοί επισημαίνουν πως ρωσικές ενέργειες όπως η πρόσφατη παραβίαση του πολωνικού εναέριου χώρου – ανεξαρτήτως του αν πρόκειται για εσκεμμένη πρόκληση ή για επιχειρησιακό ατύχημα – ενέχουν τον κίνδυνο να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση. Τυχόν ρωσική ενέργεια που επιφέρει ανθρώπινα θύματα ή σοβαρή καταστροφή σε έδαφος χώρας-μέλους, θα μπορούσε να καταστήσει αναπόφευκτη τη συζήτηση για ενεργοποίηση του Άρθρου 5.

Ωστόσο, ακόμη και σε αυτό το ενδεχόμενο, η ενεργοποίηση δεν είναι αυτοματοποιημένη. Κάθε κράτος-μέλος έχει το δικαίωμα να κρίνει ανεξάρτητα τον τρόπο, τον χρόνο και τον βαθμό συμμετοχής του στην κοινή απάντηση. Η διατύπωση του Άρθρου 5 είναι εσκεμμένα ευέλικτη, επιτρέποντας μια ευρεία γκάμα αντιδράσεων – από διπλωματική στήριξη έως και στρατιωτική εμπλοκή. Σε περίπτωση ενεργοποίησής του, θα προκύψει πολιτική διαπραγμάτευση εντός της Συμμαχίας ως προς τα μέτρα που θα ληφθούν, με βασικό στόχο την αποτροπή περαιτέρω κλιμάκωσης αλλά και τη διατήρηση της ενότητας των μελών του ΝΑΤΟ.

Δεν σχεδιάζαμε να πλήξουμε στόχους στην Πολωνία, λέει η Ρωσία

Το υπουργείο Άμυνας της Ρωσίας ανακοίνωσε σήμερα ότι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη του πραγματοποίησαν μια μεγάλη επίθεση σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην δυτική Ουκρανία, αλλά δεν σχεδίαζε να πλήξει οποιουσδήποτε στόχους στην Πολωνία.

Το υπουργείο Άμυνας αναφέρει στην ανακοίνωση του ότι οι δυνάμεις του πέτυχαν όλους τους στόχους τους στην επίθεση και επισημαίνει ότι τα ρωσικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη «τα οποία φέρονται ότι παραβίασαν τα σύνορα με την Πολωνία, δεν έχουν εμβέλεια μεγαλύτερη των 700 χιλιομέτρων».

«Παρ’ όλα αυτά, είμαστε έτοιμοι στο εν λόγω ζήτημα να διεξάγουμε διαβουλεύσεις με το υπουργείο Άμυνας της Πολωνίας» προσθέτει η ανακοίνωση.