Η πρόκληση της άρσης μονιμότητας στο Δημόσιο

Στο παρελθόν, κυρίως στις δεκαετίες που ακολούθησαν τον πόλεμο και τις μεγάλες δυσκολίες, επικράτησε ευρέως η αντίληψη ότι η επαγγελματική εξασφάλιση περνά μέσα από μια θέση στο Δημόσιο. Η φράση «να μπει το παιδί στο Δημόσιο, να εξασφαλιστεί» αποτύπωνε μια κοινωνική στοχοθεσία που κυριάρχησε επί μακρόν, την οποία υιοθέτησαν και ενίσχυσαν όλες οι πολιτικές ηγεσίες με ψηφοθηρικά κίνητρα. Το αποτέλεσμα ήταν η σταδιακή διόγκωση του δημόσιου τομέα, με το Ελληνικό Δημόσιο να μετατρέπεται σε έναν υπερτροφικό μηχανισμό.

Η εικόνα του δημόσιου υπαλλήλου παραμένει αντιφατική. Υπάρχουν περιπτώσεις εργαζομένων με υψηλό επαγγελματισμό, συνέπεια και αποδοτικότητα. Ωστόσο, πολλοί πολίτες έχουν αντιμετωπίσει δυσλειτουργίες, καθυστερήσεις και αδιαφορία, φαινόμενα που σε πολλές περιπτώσεις αποδίδονται σε μια θεσμικά προστατευμένη αδυναμία αξιολόγησης και απόδοσης ευθυνών. Στον ιδιωτικό τομέα, η αξιολόγηση είναι διαρκής και οι συνέπειες άμεσες, τόσο θετικές (εξέλιξη, αύξηση αποδοχών, ευκαιρίες) όσο και αρνητικές (απόλυση). Αντιθέτως, στο Δημόσιο, η μονιμότητα –κατοχυρωμένη συνταγματικά– εξασφαλίζει την απουσία ουσιαστικής αξιολόγησης και περιορίζει τις συνέπειες σε εξαιρετικά σοβαρές περιπτώσεις, όπως η τέλεση ποινικού αδικήματος.

Η συζήτηση για την άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων έχει επανέλθει στο προσκήνιο, με την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη να προτείνει σχετική συνταγματική αναθεώρηση. Αντιδράσεις έχουν προκληθεί, κυρίως από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, με το ΠΑΣΟΚ να πρωτοστατεί. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι το θέμα ανακινείται από κόμματα που ιστορικά συνέβαλαν στη στελέχωση του Δημοσίου με κομματικά στελέχη και ρουσφέτια, διαιωνίζοντας ένα πελατειακό σύστημα επί δεκαετίες.

Η ουσία του ζητήματος, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τη μονιμότητα καθαυτή, αλλά τη διαφάνεια και την αξιοπιστία των διαδικασιών αξιολόγησης. Εάν η μονιμότητα αρθεί, παραμένει αναπάντητο το ερώτημα: ποιος θα εγγυηθεί ότι η αντικατάστασή της δεν θα φέρει μια νέα μορφή κομματικής εξάρτησης και αβεβαιότητας; Ποιος μπορεί να διαβεβαιώσει τους εργαζομένους ότι η αξιολόγησή τους θα βασίζεται σε αντικειμενικά και δίκαια κριτήρια και όχι στις εκάστοτε πολιτικές σκοπιμότητες;

Μέχρι σήμερα, η υπόσχεση πρόσληψης στο Δημόσιο αποτέλεσε ένα διαχρονικό πολιτικό «εργαλείο». Σε περίπτωση συνταγματικής αλλαγής, αυτό το εργαλείο ενδέχεται να μετατραπεί σε απειλή: από την υπόσχεση «ψήφισέ μας για να μπεις» στο ενδεχόμενο «ψήφισέ μας για να μη χάσεις τη δουλειά σου». Το ζήτημα της άρσης της μονιμότητας, επομένως, δεν είναι μόνο θεσμικό αλλά και βαθιά πολιτικό, καθώς σχετίζεται με την ποιότητα της δημοκρατικής λειτουργίας και την εμπιστοσύνη των πολιτών απέναντι στο κράτος.