Η προσωπική διαφορά ως τιμωρία – Ο εμπαιγμός των συνταξιούχων συνεχίζεται

Παρά τις επανειλημμένες επικοινωνιακές προσπάθειες της κυβέρνησης να παρουσιάσει μια εικόνα ενίσχυσης των συνταξιούχων, η πραγματικότητα που βιώνουν καθημερινά οι ίδιοι είναι εντελώς διαφορετική. Η ακρίβεια στα βασικά είδη διατροφής συνεχίζει να διαβρώνει το εισόδημά τους, ενώ οι όποιες αυξήσεις δόθηκαν ή προαναγγέλθηκαν, δεν επαρκούν ούτε για στοιχειώδη αναπλήρωση της αγοραστικής τους δύναμης.

Ιδιαίτερα άδικη είναι η κατάσταση για τους συνταξιούχους που έχουν «εγκλωβιστεί» στον μηχανισμό της προσωπικής διαφοράς, καθώς αυτοί αποκλείονται από τις γενικές αυξήσεις και θα χρειαστεί να περιμένουν μέχρι το 2027 για να λάβουν ολόκληρη την αύξηση που δικαιούνται, ενώ το 2026 προβλέπεται να λάβουν μόλις το ήμισυ αυτής.

Η προσωπική διαφορά θεσμοθετήθηκε με τον νόμο 4387/2016, γνωστό και ως «νόμο Κατρούγκαλου», που εισήγαγε νέο σύστημα υπολογισμού των συντάξεων, διαχωρίζοντάς τις σε εθνική και ανταποδοτική σύνταξη. Για να μην υπάρξει οριζόντια μείωση συντάξεων στους παλαιούς συνταξιούχους, εισήχθη ο μηχανισμός αυτός, ο οποίος εξισορροπούσε τις διαφορές μεταξύ παλιών και νέων συνταξιούχων, στερώντας όμως τις μελλοντικές αυξήσεις μέχρι τον μηδενισμό της διαφοράς.

Η Νέα Δημοκρατία, παρά τις αρχικές δεσμεύσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη ως αρχηγού της αντιπολίτευσης για κατάργηση του νόμου Κατρούγκαλου, όχι μόνο δεν τον άλλαξε, αλλά στηρίχθηκε στο ίδιο νομικό πλαίσιο για να προχωρήσει σε αυξήσεις, δίνοντας περιοδικά ένα «επίδομα προσωπικής διαφοράς» ως αντιστάθμισμα.

Συγκεκριμένα, από το 2023 μέχρι και το 2025 οι αυξήσεις που δόθηκαν ανέρχονται σωρευτικά σε 13,6% (7,75% το 2023, 3% το 2024 και 2,4% το 2025). Από το 2026, οι συνταξιούχοι με προσωπική διαφορά θα λάβουν μόνο το 50% της αύξησης, ενώ από το 2027 προβλέπεται να πάρουν το σύνολό της. Το δημοσιονομικό κόστος για το 2026 ανέρχεται σε 75 εκατ. ευρώ και θα αυξάνεται σταδιακά τα επόμενα έτη.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, 671.586 συνταξιούχοι έχουν θετική προσωπική διαφορά, και μάλιστα το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών αφορά συντάξεις κάτω από 1.500 ευρώ. Ενδεικτικά, 141.139 έχουν κύρια σύνταξη έως 500 ευρώ, 228.547 έως 1.000 ευρώ και 279.970 έως 1.500 ευρώ. Αντιθέτως, μόλις 937 συντάξεις με προσωπική διαφορά αφορούν ποσά άνω των 2.000 ευρώ, γεγονός που καταρρίπτει τον ισχυρισμό ότι το μέτρο αφορά προνομιούχους.

Κατανομή συνταξιούχων με προσωπική διαφορά ανά ποσό σύνταξης και ποσό προσωπικής διαφοράς

	Ποσό θετικής προσωπικής διαφοράς
Ποσό Κύριας Σύνταξης		0,01-10	10,01-30	30/01/50	50,01-100	100,01-200	200,01-300	300,01-400	400,01-500	>500,01	ΣΥΝΟΛΟ
0,01-500		25.529	63.731	26.179	22.225	3.230	216	25	4		141.139
500,01-1000		15.231	28.429	26.497	66.347	64.288	22.440	4.524	671	120	228.547
1000,01-1500		8.330	18.816	18.582	52.520	84.021	43.919	39.629	12.998	1.155	279.970
1500,01-2000		947	846	836	2.153	7.446	4.355	1.247	2.002	1.161	20.993
2000,01-2500		13	19	11	41	148	121	94	84	199	730
Ανω των 2500,01		3	2	2	6	15	32	29	28	90	207
ΣΥΝΟΛΟ		50.053	111.843	72.107	143.292	159.148	71.083	45.548	15.787	2.725	671.586

Η ανάλυση του εργατολόγου Αλέξη Μητρόπουλου δείχνει το πραγματικό βάθος του προβλήματος. Ο μέσος όρος κύριας σύνταξης ανέρχεται στα 784,57 ευρώ καθαρά, ενώ περισσότεροι από τους μισούς συνταξιούχους (55,5%) ζουν με λιγότερα από 940 ευρώ τον μήνα. Από αυτούς, περίπου το 36,5% λαμβάνει κάτω από 658 ευρώ, ενώ το 18,1% διαβιώνει με λιγότερα από 470 ευρώ. Οι αυξήσεις για όσους δεν έχουν προσωπική διαφορά είναι οριακές – της τάξης των 11 έως 18 ευρώ τον μήνα – ενώ για εκείνους με προσωπική διαφορά, η αύξηση είναι κυριολεκτικά εξευτελιστική: από 5,5 ευρώ έως 11 ευρώ μηνιαίως.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στην υπόθεση της 13ης σύνταξης, η οποία θεσμοθετήθηκε προεκλογικά το 2019 από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ ως «μόνιμο» μέτρο, με κλιμακωτές καταβολές ανάλογα με το ύψος της σύνταξης. Παρά την αρχική θετική ψήφο της Νέας Δημοκρατίας, το μέτρο καταργήθηκε τον Φεβρουάριο του 2020, με συνταξιουχικές οργανώσεις να εκτιμούν ότι η συνολική απώλεια για τους συνταξιούχους από τότε έως σήμερα ανέρχεται στα 4,8 δισεκατομμύρια ευρώ.

Ως αντιστάθμισμα, το οικονομικό επιτελείο ανακοίνωσε ένα νέο επίδομα 250 ευρώ, που θα χορηγείται μόνιμα κάθε Νοέμβριο, ξεκινώντας από φέτος, υπό αυστηρές εισοδηματικές και περιουσιακές προϋποθέσεις. Από τους περίπου 2,5 εκατομμύρια συνταξιούχους, μόνο 1,4 εκατομμύρια αναμένεται να το λάβουν, ενώ το υπόλοιπο 1,1 εκατομμύριο μένει εκτός. Οι λόγοι αποκλεισμού ποικίλλουν: ηλικία κάτω των 65 ετών, μεγάλη προσωπική διαφορά, εισοδήματα από εργασία ή αναδρομικά, πρόωρη συνταξιοδότηση, ακόμα και κοινωνικά ευάλωτες ομάδες όπως οι άνεργοι, οι μονογονεϊκές οικογένειες και οι χήρες κάτω των 65 ετών.

Η κυβέρνηση επισημαίνει επιπλέον ότι στο «πακέτο ενίσχυσης» των συνταξιούχων περιλαμβάνεται και η ελάφρυνση της φορολογίας για όσους υπερβαίνουν το αφορολόγητο. Σύμφωνα με τα επίσημα παραδείγματα του υπουργείου Οικονομικών, ένας συνταξιούχος με 10.000 ευρώ φορολογητέο εισόδημα θα δει καθαρή αύξηση 464 ευρώ το χρόνο, αν δεν έχει προσωπική διαφορά, ή 357 ευρώ αν έχει. Για συνταξιούχο με εισόδημα 14.000 ευρώ, η ενίσχυση φτάνει τα 593 ευρώ καθαρά χωρίς προσωπική διαφορά και 462 ευρώ με προσωπική διαφορά. Αντίστοιχα, για εισοδήματα 20.000 ή 24.000 ευρώ, τα καθαρά οφέλη διαμορφώνονται μεταξύ 576 και 697 ευρώ, και μεταξύ 388 και 489 ευρώ για όσους έχουν προσωπική διαφορά.

Ωστόσο, σε όλα αυτά τα στοιχεία αποτυπώνεται μια κοινή πραγματικότητα: η συντριπτική πλειονότητα των συνταξιούχων, που ζουν με περιορισμένα εισοδήματα, είτε εξαιρούνται από τις αυξήσεις είτε λαμβάνουν ασήμαντα ποσά, αδυνατώντας να αντιμετωπίσουν το αυξανόμενο κόστος ζωής. Οι κυβερνητικές εξαγγελίες, όσο κι αν επιχειρούν να παρουσιαστούν ως φιλολαϊκές, φαίνεται να βρίσκονται σε πλήρη δυσαρμονία με την καθημερινότητα εκατομμυρίων ηλικιωμένων πολιτών, που νιώθουν ότι όχι μόνο δεν ενισχύονται ουσιαστικά, αλλά σταδιακά περιθωριοποιούνται από τις προτεραιότητες του κράτους.

Ανάλυση Μητρόπουλου

Όπως προείπαμε, με βάση τις εξαγγελίες του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ, οι συντάξεις αυτές από το 2026 θα λάβουν το 50% της αύξησης των υπολοίπων, δηλαδή, αντί για 2,35%, το προσβλητικό ποσοστό ύψους 1,175%!

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Σύμφωνα με την ανάλυση του δικηγόρου-εργατολόγου και προέδρου της ΕΝΥΠΕΚΚ Αλέξη Μητρόπουλου, επί των στοιχείων που δημοσιεύει το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, η έκθεση του πληροφοριακού συστήματος ΗΛΙΟΣ για τον μήνα Ιούνιο του 2025 αποκάλυψε ότι: 

-784,57 € καθαρά (843,63 € μεικτά) ήταν η μέση κύρια σύνταξη στο σύνολο των συνταξιούχων (2.507.298), 

-το 55,5% των συνταξιούχων (1.392.594 συνταξιούχοι) αναγκάζεται να ζει με σύνταξη έως 940 € καθαρά (1.000 € μεικτά). Εάν δεν έχουν προσωπική διαφορά, η σύνταξή τους θα αυξηθεί στα 962,09 ευρώ. Εάν όμως έχουν προσωπική διαφορά, από τον Ιανουάριο θα πάρουν αύξηση 11 ευρώ…

-το 36,5% των συνταξιούχων (916.907 άνθρωποι) λαμβάνει σύνταξη έως 658 € καθαρά (700 € μεικτά). Εάν δεν έχει προσωπική διαφορά, θα πάρει όλη την αύξηση ύψους 2,35% και η σύνταξη θα ανέλθει σε 673 ευρώ. Εάν όμως έχει προσωπική διαφορά, θα πάρει τη μισή αύξηση, ύψους 1,175%, και η σύνταξη θα διαμορφωθεί σε 665 ευρώ… 

-το 18,1% των συνταξιούχων (454.154 άνθρωποι) ζει με σύνταξη έως 470 € καθαρά (500 € μεικτά). Εάν δεν έχει προσωπική διαφορά, θα πάρει κατά μέσο όρο αύξηση ύψους 11 ευρώ, ενώ εάν έχει προσωπική διαφορά θα πάρει το εξευτελιστικό ποσό των 5,5 ευρώ τον μήνα αύξηση… 

Λίγες εβδομάδες πριν από τις ευρωεκλογές του 2019, η κυβέρνηση Τσίπρα θέσπισε τη μερική επαναφορά της 13ης σύνταξης. Η κριτική που ασκήθηκε από την τότε αντιπολίτευση ήταν πως είναι προεκλογικό τρικ εξαπάτησης των συνταξιούχων, με τον ΣΥΡΙΖΑ να απαντά ότι πρόκειται για μόνιμο μέτρο, και όντως έως τέτοιο νομοθετήθηκε και ψηφίστηκε από όλα τα κόμματα – ακόμα και από τη Νέα Δημοκρατία. 

Στην πραγματικότητα, δεν αποτελούσε την επαναφορά της 13ης σύνταξης αλλά είχε αντίστροφο χαρακτήρα, καθώς όσο χαμηλότερη ήταν η σύνταξη τόσο μεγαλύτερο ήταν το ποσό ως εξής: 

Κλίμακες καταβολής (2019) 

1. Συντάξεις έως 500 €: καταβολή ίση με το 100% της σύνταξης (δηλαδή, πήραν ολόκληρη 13η).

2. Συντάξεις 501-600 €: καταβολή ίση με το 70% της σύνταξης.

3. Συντάξεις 601-1.000 €: καταβολή ίση με το 50% της σύνταξης.

4. Συντάξεις πάνω από 1.000 €: καταβολή ίση με το 30% της σύνταξης.

Παρά τη θετική ψήφο ως αντιπολίτευση, η παροχή αυτή καταργήθηκε από τους πρώτους κιόλας μήνες της διακυβέρνησης από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, τον Φεβρουάριο του 2020, με συνταξιουχικές οργανώσεις να καταγγέλλουν ότι οι απώλειες μέχρι σήμερα ισούνται με 4,8 δισ. ευρώ, καθώς το ετήσιο κόστος ήταν 800 εκατομμύρια ευρώ. 

Την περασμένη άνοιξη, το οικονομικό επιτελείο -και σε απάντηση του αιτήματος των συνταξιούχων για επαναφορά των δώρων στις συντάξεις- ανακοίνωσε και θέσπισε τη χορήγηση ενός μόνιμου επιδόματος ύψους 250 ευρώ. Αυτό θα χορηγείται από φέτος και στο εξής τον Νοέμβριο, ενώ συμπεριελήφθη μια σειρά από προϋποθέσεις, από τις οποίες συνάγεται ότι σε σύνολο περίπου 2,5 εκατ, συνταξιούχων θα το λάβουν 1,4 εκατ. άτομα και θα το χάσουν 1,1 εκατ. 

Οι δικαιούχοι θα πρέπει να πληρούν τα εξής κριτήρια: 

-Πρέπει να έχουν συμπληρωμένο το 65ο έτος της ηλικίας τους στις 31 Δεκεμβρίου του προηγούμενου έτους από το έτος αναφοράς.

-Για έγγαμους, ετήσιο εισόδημα έως 26.000 ευρώ και ακίνητη περιουσία έως 300.000 ευρώ.

-Για άγαμους/χήρους, ετήσιο εισόδημα έως 14.000 ευρώ και περιουσία έως 200.000 ευρώ.

Το επίδομα θα λάβουν επίσης: 

-Συνταξιούχοι ΕΦΚΑ, στους οποίους καταβλήθηκε κύρια σύνταξη αναπηρίας κατά τον μήνα Σεπτέμβριο εκάστου έτους αναφοράς.

-Δικαιούχοι σύνταξης ανασφάλιστων υπερηλίκων του ν. 1296/1982 (Α’ 128).

-Δικαιούχοι επιδόματος κοινωνικής αλληλεγγύης ανασφάλιστων υπερηλίκων του άρθρου 93 του ν. 4387/2016.

-Δικαιούχοι των προνοιακών παροχών σε χρήμα, οι οποίες χορηγούνται από τον Οργανισμό Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ) σε Άτομα με Αναπηρία.

-Δικαιούχοι του επιδόματος απολύτου αναπηρίας για συνταξιούχους του πρώην Οργανισμού Γεωργικών Ασφαλίσεων (πρώην ΟΓΑ) που λαμβάνουν μόνο τη βασική σύνταξη του πρώην ΟΓΑ, αν έχουν εφ’ όρου ζωής ποσοστό αναπηρίας 100%.

-Δικαιούχοι μιας σειράς επιδομάτων που χορηγούνται από το Δημόσιο, όπως τα επιδόματα νόσου και ανικανότητας των συνταξιούχων του Δημοσίου.

-Δικαιούχοι του εξωιδρυματικού επιδόματος που χορηγείται από τον ΕΦΚΑ.

Το επίδομα χάνουν οι εξής κατηγορίες συνταξιούχων:

-Όσοι λαμβάνουν κύρια σύνταξη και είναι κάτω των 65 ετών (δεν έχουν συμπληρώσει το 65ο έτος ηλικίας στις 31/12/2024).

-Όσοι συνταξιούχοι έχουν μεγάλη προσωπική διαφορά, η οποία προσμετράται στο ετήσιο εισόδημά τους.

-Όσοι συνταξιούχοι απασχολούνται, αφού το εισόδημα από τη νέα εργασία συνυπολογίζεται στο ετήσιο εισόδημά τους.

-Όσοι εισέπραξαν αναδρομικά το 2024, αφού όποιο ποσό προσμετράται στο ετήσιο εισόδημά τους.

-Όσοι συνταξιούχοι λαμβάνουν πρόωρη και όχι οριστική κύρια σύνταξη τον Σεπτέμβριο του 2025.

-Οι μακροχρόνια άνεργοι.

-Οι μονογονεϊκές οικογένειες.

-Οι δικαιούχοι του ΚΕΑ.

-Οι δικαιούχοι του επιδόματος τέκνων.

-Οι χήρες, ορφανά και οι γυναίκες με μειωμένες συντάξεις, που είναι κάτω των 65 ετών.

Παραδείγματα με ενισχύσεις

Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι το οικονομικό επιτελείο προσθέτει στο πακέτο των ενισχύσεων που θα δοθεί στους συνταξιούχους και τη μείωση της φορολογίας, για όσους βέβαια δεν είναι κάτω από το αφορολόγητο όριο, δίνοντας τα εξής παραδείγματα: 

-Συνταξιούχος με 10.000 ευρώ φορολογητέο εισόδημα και μηνιαίο καθαρό εισόδημα 823 ευρώ θα λάβει 214 ευρώ καθαρά από την αύξηση βάσει ΑΕΠ και πληθωρισμού και 250 ευρώ από την ενίσχυση του Νοεμβρίου – σύνολο 464 ευρώ καθαρά. Αν υπόκειται σε προσωπική διαφορά, θα λάβει 357 ευρώ καθαρά.

-Συνταξιούχος με 14.000 ευρώ φορολογητέο εισόδημα και μηνιαίο καθαρό εισόδημα 1.080 ευρώ θα λάβει 263 ευρώ καθαρά από την αύξηση βάσει ΑΕΠ και πληθωρισμού, 250 ευρώ από την ενίσχυση του Νοεμβρίου και 80 ευρώ μείωση φόρου εισοδήματος – σύνολο 593 ευρώ καθαρά. Αν υπόκειται σε προσωπική διαφορά, θα λάβει 462 ευρώ καθαρά.

-Συνταξιούχος με 20.000 ευρώ φορολογητέο εισόδημα και μηνιαίο καθαρό εισόδημα 1.460 ευρώ θα λάβει 376 ευρώ καθαρά από την αύξηση βάσει ΑΕΠ και πληθωρισμού, και 200 ευρώ μείωση φόρου εισοδήματος – σύνολο 576 ευρώ καθαρά. Αν υπόκειται σε προσωπική διαφορά, θα λάβει 388 ευρώ καθαρά.

-Συνταξιούχος με 24.000 ευρώ φορολογητέο εισόδημα και μηνιαίο καθαρό εισόδημα 1.693 ευρώ θα λάβει 417 ευρώ καθαρά από την αύξηση βάσει ΑΕΠ και πληθωρισμού, και 280 ευρώ μείωση φόρου εισοδήματος – σύνολο 697 ευρώ καθαρά. Αν υπόκειται σε προσωπική διαφορά, θα λάβει 489 ευρώ καθαρά.