Η Τουρκία, οι ΑΟΖ και η αντίδραση Ελλάδας και Κύπρου: Προβλήματα και προοπτικές στην Ανατολική Μεσόγειο
Η Τουρκία διατηρεί, μέσω των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και με διάφορες δηλώσεις υπουργών της, την επιθυμία να καθορίσει όσο το δυνατόν γρηγορότερα την ΑΟΖ με τη Συρία και να «καταλάβει» την αόριστη ακόμα ΑΟΖ ανάμεσα στις δυτικές ακτές της Κύπρου και τις ελληνικές ακτές νοτιοδυτικά του Καστελόριζου. Αυτό εξυπηρετεί δύο στόχους:
Να εξαλείψει την ενδεχόμενη ελληνική ΑΟΖ ανατολικά του 28ου Μεσημβρινού και την ΑΟΖ της Κύπρου στις δυτικές ακτές της.
Να προωθήσει τη διεθνή αναγνώριση του τουρκοκυπριακού κράτους μέσω της Συρίας, χωρίς να το αναφέρει, στην οριοθέτηση της ΑΟΖ Συρίας – Τουρκίας δυτικά και νότια της Κύπρου.
Η αβεβαιότητα που επικρατεί στις εξελίξεις στη Δαμασκό, όπου δεν έχει σχηματιστεί μεταβατική κυβέρνηση και δεν έχει αναγνωριστεί από καμία χώρα, καθώς και το αυξανόμενο χάος στη Μέση Ανατολή, δίνουν στην Τουρκία την ευκαιρία να πιστεύει ότι μπορεί να υλοποιήσει «κρυφά» σχέδια για την καθιέρωση της «Γαλάζιας Πατρίδας» στην ανατολική Μεσόγειο.
Παρά τις εξαιρετικά παράνομες τουρκικές προθέσεις για την οριοθέτηση ΑΟΖ Τουρκίας – Συρίας, οι ΗΠΑ και η Ε.Ε. δεν έχουν αντιδράσει προληπτικά. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, χωρίς ιδιαίτερη διάθεση να αντιδράσει πριν την αλλαγή κυβέρνησης, αντέδρασε με προτάσεις για διαπραγματεύσεις μεταξύ Άγκυρας και Δαμασκού, εστιάζοντας στην ενεργειακή ασφάλεια της ανατολικής Μεσογείου. Η Ε.Ε. και η Κομισιόν, κυρίως λόγω της ανησυχίας για τους Σύρους πρόσφυγες και μετανάστες, δεν έχουν αντιταχθεί ενεργά στην τουρκική στάση.
Η χαλαρή στάση των ΗΠΑ και της Ε.Ε. απέναντι σε μια πιθανή τουρκοσυριακή συμφωνία για την ΑΟΖ στην ανατολική Μεσόγειο στρέφει τα βλέμματα προς την Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς οι τουρκικές βλέψεις απειλούν την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα αυτών των χωρών στην περιοχή.
Οι κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει επίσημη δήλωση οριοθέτησης ΑΟΖ από Άγκυρα και Δαμασκό, προειδοποιούν τη Δαμασκό να μην προχωρήσει σε παράνομες ενέργειες, δεδομένου ότι δεν έχει αναγνωρισμένη κυβέρνηση, και την Άγκυρα για βαρύτατες κυρώσεις από την Ε.Ε. αν υλοποιήσει τα σχέδιά της στην ΑΟΖ της ανατολικής Μεσογείου.
Αυτές οι προειδοποιήσεις για κυρώσεις είναι αμφίβολο αν θα αποτρέψουν την κυβέρνηση Ερντογάν, και για αυτό η Ελλάδα και η Κύπρος είναι υποχρεωμένες να αναπτύξουν πλήρως το διπλωματικό τους «δίχτυ», ώστε να μην εδραιωθεί τουρκοσυριακή ΑΟΖ. Αν η Άγκυρα καταφέρει να πιέσει τη Συρία να υπογράψει μια συμφωνία για ΑΟΖ, η παράνομη συμφωνία μπορεί να κατατεθεί στον ΟΗΕ και να προσβληθεί εντός 45 ημερών από οποιαδήποτε χώρα σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.
Αυτός είναι ο σημαντικός μηχανισμός άμυνας της Ελλάδας και της Κύπρου. Ειδικότερα, η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν το δικαίωμα να αμφισβητήσουν την τουρκοσυριακή ΑΟΖ και να ανατρέψουν τις διατάξεις που θίγουν τα κυριαρχικά τους δικαιώματα στην ανατολική Μεσόγειο. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη πρέπει τώρα να αντιδράσει έγκαιρα και δυναμικά, χρησιμοποιώντας τα εργαλεία του ΟΗΕ για να αντιμετωπίσει την Τουρκία και τη πιθανή τουρκοσυριακή ΑΟΖ, αποφεύγοντας την ίδια αποτυχία που σημειώθηκε με την τουρκολιβυκή ΑΟΖ.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, αν δεν αντιδράσει άμεσα και δυναμικά, κινδυνεύει να επαναλάβει την αποτυχία που σημειώθηκε με την τουρκολιβυκή ΑΟΖ, η οποία δεν αμφισβητήθηκε ποτέ από την Ελλάδα στα αρμόδια όργανα του ΟΗΕ, με αποτέλεσμα αυτή η συμφωνία να είναι διεθνώς αναγνωρισμένη και σε ισχύ. Στην περίπτωση της τουρκοσυριακής ΑΟΖ, η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν την ευκαιρία να κινηθούν προληπτικά και να ανατρέψουν την παράνομη συμφωνία, πριν αυτή αποκτήσει διεθνή αποδοχή και εγκριθεί από τον ΟΗΕ.
Ειδικότερα, η δυνατότητα να προσβληθεί η συμφωνία εντός 45 ημερών από την ανάρτησή της στους πίνακες του ΟΗΕ παρέχει μια σημαντική νομική «ασπίδα» για την Ελλάδα και την Κύπρο, προκειμένου να αναδείξουν τη μη νομιμότητά της και να την ακυρώσουν σε διεθνές επίπεδο. Η προληπτική αυτή αντίδραση είναι κρίσιμη, καθώς η Τουρκία, με την πολιτική της στην περιοχή, επιδιώκει να καθιερώσει μια «Γαλάζια Πατρίδα» που αγνοεί τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου στην ανατολική Μεσόγειο.
Προκειμένου να προστατευτούν τα ελληνικά και κυπριακά συμφέροντα, η ελληνική κυβέρνηση καλείται να εντείνει τις διπλωματικές της προσπάθειες, ενισχύοντας τις σχέσεις της με άλλες χώρες της περιοχής και διεθνείς οργανισμούς, ώστε να καταστεί σαφές ότι η Τουρκία δεν έχει δικαίωμα να παραβιάζει τις διεθνείς συμφωνίες και να προχωρά σε μονομερείς ενέργειες. Ειδικά σε μια εποχή όπου οι παγκόσμιες ισορροπίες και οι γεωπολιτικές συνθήκες είναι ασταθείς, η Ελλάδα και η Κύπρος πρέπει να αναλάβουν ηγετικό ρόλο στην προάσπιση των κυριαρχικών τους δικαιωμάτων και να αξιοποιήσουν κάθε δυνατότητα που τους παρέχει το διεθνές δίκαιο για να αντιμετωπίσουν τις τουρκικές προκλήσεις.
Η διπλωματική κινητικότητα πρέπει να συνδυάζεται με σαφείς και σταθερές θέσεις, καθώς η αδράνεια ή η καθυστερημένη αντίδραση σε πιθανές τουρκικές επιθέσεις στην περιοχή μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες για τη θέση της Ελλάδας και της Κύπρου στην ανατολική Μεσόγειο. Επομένως, η ώρα για ενεργή και αποφασιστική δράση είναι τώρα, προκειμένου να προστατευτούν τα εθνικά συμφέροντα και να αποτραπούν οποιεσδήποτε παράνομες ενέργειες από την Τουρκία.
