Η Βιρτζίνια ως προειδοποίηση: Ο Τραμπ ξαναγίνεται «ραδιενεργός»

Ένα χρόνο μετά τις προεδρικές εκλογές του 2024, η Βιρτζίνια επανέρχεται στο προσκήνιο, προσφέροντας αυτή τη φορά όχι ενθαρρυντικά μηνύματα για τον Ντόναλντ Τραμπ και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Οι πρόσφατες πολιτειακές εκλογές στη Βιρτζίνια δεν συζητήθηκαν τόσο για την ουσία τους, όσο για τις συμβολικές τους αναγνώσεις. Η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε στον νέο δήμαρχο της Νέας Υόρκης, καταγόμενο από την Ουγκάντα, και στο αν η εκλογή του αποτελεί θετικό ή αρνητικό σημάδι για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο, η ουσία αυτών των εκλογών βρίσκεται αλλού: στη δραματική μεταστροφή του εκλογικού σώματος της Βιρτζίνια, που λειτουργεί παραδοσιακά ως μικρογραφία των τάσεων της αμερικανικής κοινωνίας.

Η Βιρτζίνια είναι πολιτεία-βαρόμετρο και στην προεδρική αναμέτρηση του 2024 αποτέλεσε πεδίο ανάλυσης για την κατανόηση της δυναμικής Τραμπ, μια πολιτεία όπου, λίγες μέρες πριν τις εκλογές, τα δεδομένα της πρώιμης ψηφοφορίας προέβλεπαν με ακρίβεια όχι μόνο τη νίκη του Ρεπουμπλικανού υποψηφίου σε εθνικό επίπεδο, αλλά και το ποσοστό του. Ενάμιση χρόνο μετά, η ίδια πολιτεία στέλνει εντελώς διαφορετικό μήνυμα: μια ανάστροφη εκλογική μεταβολή 17 ποσοστιαίων μονάδων εις βάρος των Ρεπουμπλικάνων σε σχέση με το 2021.

Πρόκειται για έναν εκλογικό σεισμό. Με χαμηλότερη συμμετοχή από τις προεδρικές, όπως συμβαίνει πάντα στις ενδιάμεσες αναμετρήσεις, η μεταβολή αυτή δεν μπορεί να αποδοθεί απλώς στη μειωμένη κινητοποίηση της βάσης, καθώς οι πιο περιστασιακοί ψηφοφόροι και από τις δύο πλευρές, εκείνοι που ψηφίζουν αποκλειστικά στις προεδρικές εκλογές, δεν καθόρισαν το αποτέλεσμα. Η συμμετοχή ήταν αναλογικά ίδια με το 2021 — ελαφρώς αυξημένη, αν ληφθεί υπόψη η πληθυσμιακή αύξηση. Ωστόσο, το εκλογικό ισοζύγιο άλλαξε δραματικά: ο Ρεπουμπλικανός υποψήφιος για κυβερνήτης συγκέντρωσε περίπου 210.000 ψήφους λιγότερες από τον προκάτοχό του, ενώ ο Δημοκρατικός υποψήφιος αύξησε τη δύναμή του κατά σχεδόν 370.000 ψήφους.

Η ανατροπή αυτή, σε μια πολιτεία που πριν τέσσερα χρόνια είχε κινηθεί οριακά υπέρ των Ρεπουμπλικάνων, αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο,  ότι δηλαδή ο ίδιος ο Τραμπ έχει μετατραπεί ξανά σε πολιτικά τοξική φιγούρα. Ο «πορτοκαλής θεός» της συντηρητικής βάσης, όπως τον ειρωνεύονται οι αντίπαλοί του, είναι σήμερα πιο ραδιενεργός από ό,τι υπήρξε στην πρώτη του θητεία. Οι αριθμοί της Βιρτζίνια δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνείας: ένα σημαντικό τμήμα των μετριοπαθών ή ανεξάρτητων ψηφοφόρων εγκατέλειψε τους Ρεπουμπλικάνους και στράφηκε στους Δημοκρατικούς.

Η συζήτηση στους κόλπους του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος επικεντρώθηκε –λανθασμένα– στη χαμηλή προσέλευση των «λογικών» συντηρητικών. Ο γερουσιαστής Τεντ Κρουζ μίλησε για «εφησυχασμό» και «αδράνεια» της βάσης, προειδοποιώντας ότι η απουσία κινητοποίησης θα μπορούσε να οδηγήσει σε καταστροφή στις ενδιάμεσες εκλογές του 2026. Η εξήγησή του, ωστόσο, παραβλέπει το κεντρικό γεγονός: δεν είναι ότι οι Ρεπουμπλικάνοι δεν ψήφισαν· είναι ότι πολλοί από όσους τους στήριξαν το 2021, ψήφισαν αυτή τη φορά αντίθετα.

Η «ραδιενέργεια» του Τραμπ, δηλαδή η ικανότητά του να απωθεί κρίσιμες ομάδες ψηφοφόρων, αυξάνεται με ταχύτητα. Ενώ το 2017 και το 2018 η φθορά του προχωρούσε σταδιακά, σήμερα η αποσύνθεση της εκλογικής του εμβέλειας είναι πολύ ταχύτερη. Οι Δημοκρατικοί κέρδισαν με μικρή αύξηση της συμμετοχής, πράγμα που σημαίνει ότι η μετατόπιση δεν οφείλεται στην κινητοποίηση των δικών τους ψηφοφόρων, αλλά στη μετακίνηση ψηφοφόρων από το Ρεπουμπλικανικό στρατόπεδο.

Αυτός είναι ο πραγματικός συναγερμός για το GOP: η απώλεια των λεγόμενων swing voters, των ψηφοφόρων που δεν ταυτίζονται σταθερά με κανένα κόμμα και καθορίζουν τις εκλογικές ισορροπίες. Αυτοί δεν απείχαν — ψήφισαν εναντίον του Τραμπισμού. Η συμπεριφορά τους στη Βιρτζίνια είναι το ισχυρότερο προειδοποιητικό σήμα για το τι μπορεί να συμβεί σε εθνική κλίμακα στις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις.

Η γεωγραφία της Βιρτζίνια εξηγεί γιατί η πολιτεία έχει τόσο μεγάλο αναλυτικό ενδιαφέρον. Δεν είναι μια παραδοσιακά «μπλε» πολιτεία, όπως το Ιλινόις ή η Μασαχουσέτη, ούτε «βαθύ κόκκινη», όπως η Αλαμπάμα, διαθέτει ένα ιδιαίτερα σύνθετο εκλογικό προφίλ: μια μεγάλη μητροπολιτική περιοχή γύρω από την Ουάσινγκτον, δύο ακόμη μεγάλες αστικές συγκεντρώσεις με εντελώς διαφορετικές κοινωνικοοικονομικές βάσεις, καθώς και εκτεταμένες αγροτικές περιοχές και πανεπιστημιουπόλεις. Η Βιρτζίνια είναι δηλαδή η πιο χαρακτηριστική «μεσαία» πολιτεία, όπου η σύγκρουση πόλης και περιφέρειας, μορφωμένων και εργατικών τάξεων, προοδευτικών και συντηρητικών, αποτυπώνεται με μεγαλύτερη καθαρότητα από οπουδήποτε αλλού.

Μέχρι πρόσφατα, πολλές περιοχές της –όπως η Βιρτζίνια Μπιτς– αποτελούσαν ισχυρά προπύργια των Ρεπουμπλικάνων. Η συγκεκριμένη πόλη, με πληθυσμό περίπου 460.000 κατοίκων, ψήφιζε σταθερά Ρεπουμπλικάνους προεδρικούς υποψηφίους επί δεκαετίες, μέχρι που το 2016 άρχισε να μετακινείται σταδιακά προς το κέντρο. Το 2021 είχε δώσει προβάδισμα οκτώ μονάδων στον Ρεπουμπλικανό υποψήφιο κυβερνήτη, αλλά φέτος, η ίδια πόλη ψήφισε με διαφορά εννέα μονάδων υπέρ του Δημοκρατικού. Η ανατροπή αυτή, σχεδόν ταυτόσημη με τη συνολική μεταβολή της πολιτείας, δείχνει πόσο βαθιά έχει αλλάξει η κοινωνική σύνθεση και η ψυχολογία των ψηφοφόρων.

Η Βιρτζίνια είναι ουσιαστικά ο καθρέφτης της Αμερικής: μια αστική, προαστιακή, αγροτική, στρατιωτική, μεταναστευτική, πανεπιστημιακή πολιτεία, εκεί όπου οι πολιτισμικές γραμμές τέμνονται, φαίνεται πιο καθαρά τι λειτουργεί και τι απορρίπτεται στο εθνικό επίπεδο. Και αυτό που απορρίπτεται πια, όλο και πιο εμφανώς, είναι ο Τραμπισμός ως πολιτική κουλτούρα.

Η εικόνα του Τραμπ το 2025 είναι διαφορετική από εκείνη του 2016 ή ακόμη και του 2020, η απήχησή του περιορίζεται σε έναν σκληρό, πιστό πυρήνα, ο οποίος ωστόσο απομονώνεται σταδιακά από το υπόλοιπο εκλογικό σώμα. Η ρητορική του έχει γίνει πιο αλλοπρόσαλλη, η πολιτική του στρατηγική πιο επιθετική, και η δημόσια εικόνα του πιο διχαστική και αυτό έχει ως αποτέλεσμα να προκαλεί κόπωση και απέχθεια σε τμήματα των μετριοπαθών συντηρητικών που άλλοτε τον ανέχονταν ως «αντισυστημικό αναγκαίο κακό».

Αυτός ο κορεσμός, η «τραμπική κόπωση», είναι που εξηγεί τη μεταστροφή της Βιρτζίνια γιατί δεν χρειάστηκε να στραφούν οι πολίτες προς μια ριζοσπαστική Αριστερά, αρκούσε να αποστασιοποιηθούν από έναν πολιτικό που ενσαρκώνει τον θυμό, τη σύγκρουση και την αβεβαιότητα. Οι αριθμοί δείχνουν ότι αυτό ακριβώς συνέβη: δεν αυξήθηκε θεαματικά η συμμετοχή των Δημοκρατικών, αλλά μειώθηκε η ανοχή των ανεξάρτητων απέναντι στον Τραμπ.

Η εικόνα αυτή, αν επαναληφθεί σε εθνικό επίπεδο, θα έχει βαρύτατες συνέπειες για το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα γιατί όχι μόνο κινδυνεύει να χάσει τις ενδιάμεσες εκλογές του 2026, αλλά το κυριότερο είναι πως κινδυνεύει να χάσει την κρίσιμη εκείνη μερίδα Αμερικανών που καθορίζουν την πολιτική ισορροπία. Ο Τραμπ, αντί να διευρύνει την επιρροή του, περιορίζεται στον δικό του μικρόκοσμο και μετατρέπει κάθε εκλογική διαδικασία σε δημοψήφισμα για τον εαυτό του.

Η Βιρτζίνια λειτουργεί λοιπόν ως καθρέφτης της φθοράς του Τραμπισμού και ταυτόχρονα ως πρόγευση για το τι μπορεί να συμβεί σε πολιτείες-κλειδιά όπως η Πενσυλβάνια, το Μίσιγκαν ή η Αριζόνα. Οι αριθμοί δεν λένε ποτέ ψέματα· απλώς προειδοποιούν νωρίτερα από τους ανθρώπους και το μήνυμα που στέλνουν είναι σαφές: ο Τραμπ εξακολουθεί να είναι ο ισχυρότερος παράγοντας του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, αλλά ταυτόχρονα είναι και το μεγαλύτερο εμπόδιό του για να κερδίσει ξανά την πλειοψηφία.

Η Βιρτζίνια είναι το σημείο αναφοράς για όποιον θέλει να δει καθαρά το μέλλον των Ηνωμένων Πολιτειών. Και το μέλλον αυτό, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν μοιάζει καθόλου ευνοϊκό για τον άνθρωπο που εξακολουθεί να πιστεύει ότι μπορεί να κυβερνά τον κόσμο με tweets.