Η βιτρίνα της Παιδείας κρύβει τις βαθιές ρωγμές του δημόσιου σχολείου

Κάθε χρόνο, με την έναρξη της σχολικής χρονιάς, το ίδιο σκηνικό επαναλαμβάνεται σχεδόν μηχανικά: πολιτικοί όλων των βαθμίδων, τηλεοπτικά συνεργεία και φωτογράφοι κατακλύζουν τα σχολικά προαύλια, στήνοντας ένα πανηγυρικό σκηνικό με σταυροκοπήματα, ευχές και χαμόγελα μπροστά σε μαθητές και γονείς.

Σε αυτές τις στιγμές, οι αγιασμοί θυμίζουν περισσότερο εγκαίνια καταστημάτων ή δημοσίων έργων, παρά την έναρξη μιας ουσιαστικής και οργανωμένης εκπαιδευτικής διαδικασίας. Ωστόσο, λίγοι από αυτούς τους χαμογελαστούς επισκέπτες έχουν περάσει έστω και μία ώρα σε σχολική αίθουσα μέσα στον χειμώνα, όταν οι αίθουσες είναι παγωμένες, το καλοριφέρ δεν λειτουργεί και οι ελλείψεις σε προσωπικό είναι κάτι περισσότερο από αισθητές.

Πίσω από την εικόνα που προβάλλεται, η πραγματικότητα στα ελληνικά σχολεία παραμένει αποκαρδιωτική και μακριά από το επικοινωνιακό αφήγημα. Τα επίσημα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: περίπου 18.000 εκπαιδευτικά κενά καταγράφονται σε όλη τη χώρα, με τα 10.000 εξ αυτών να εντοπίζονται στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.

Στους δήμους της Δυτικής Αθήνας, μια περιοχή με έντονα κοινωνικά προβλήματα, τα κενά ξεπερνούν τα 700. Στην Αχαΐα εντοπίζονται 224 κενά, στην Κορινθία 169, στην Εύβοια 152, ενώ στη Ζάκυνθο, μόνο την περσινή χρονιά, χάθηκαν 10.500 διδακτικές ώρες.

Πρόκειται για έναν μακρύ κατάλογο ελλείψεων που δείχνει όχι μια συγκυριακή δυσλειτουργία, αλλά μια πάγια και διαρθρωτική αδυναμία του εκπαιδευτικού συστήματος, που παρά τις επαναλαμβανόμενες υποσχέσεις για μόνιμες προσλήψεις, παραμένει εγκλωβισμένο σε αποσπασματικές λύσεις της τελευταίας στιγμής.

Σε πολλές περιπτώσεις, τα προβλήματα δεν περιορίζονται μόνο στην έλλειψη προσωπικού. Πολλά σχολεία στεγάζονται σε κοντέινερ ή νοικιασμένους χώρους ελάχιστων τετραγωνικών, ακατάλληλους για μαθήματα. Τα κτίρια είναι παλιά, χωρίς σωστό εξαερισμό ή βασικές συνθήκες υγιεινής. Σε νησιά, μαθητές κάνουν μάθημα χωρίς θέρμανση, σε τάξεις με κοινές, βρόμικες τουαλέτες για αγόρια και κορίτσια.

Σε άλλες περιπτώσεις, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της υποστελέχωσης, το υπουργείο Παιδείας προχωρά σε συγχωνεύσεις τμημάτων, με αποτέλεσμα οι εκπαιδευτικοί να αναγκάζονται να διδάσκουν σε υπεράριθμα τμήματα, επωμιζόμενοι τεράστιο φόρτο εργασίας που επηρεάζει άμεσα την ποιότητα της διδασκαλίας.

Στην Κρήτη, πολλά ειδικά σχολεία στεγάζονται σε ακατάλληλα κτίρια, χωρίς τον αναγκαίο εξοπλισμό ή τους κατάλληλους χώρους. Στη Λήμνο, τα ολοήμερα προγράμματα δεν λειτουργούν λόγω ελλείψεων, ενώ δεν υπάρχουν τμήματα ένταξης για μαθητές με ειδικές μαθησιακές ανάγκες.

Στην περιοχή Πυλαία-Χορτιάτη Θεσσαλονίκης, 80 μαθητές Ειδικού Σχολείου αναγκάζονται να φοιτούν σε ένα κτίριο που έχει χαρακτηριστεί επικίνδυνο, χωρίς να έχει δοθεί λύση, παρά τις συνεχείς εκκλήσεις γονέων και εκπαιδευτικών.

Και ενώ η κατάσταση στην εκπαίδευση παραμένει εξαιρετικά προβληματική, το ελληνικό κράτος συνεχίζει να δαπανά καθημερινά τεράστια ποσά για εξοπλισμούς, δημόσιες σχέσεις, προγράμματα αμφίβολης χρησιμότητας και απευθείας αναθέσεις.

Για τα δημόσια σχολεία, όμως, φαίνεται πως «δεν περισσεύουν» πόροι. Η υποχρηματοδότηση της Παιδείας είναι ένα χρόνιο πρόβλημα, που δεν αντιμετωπίζεται με εικονικές μεταρρυθμίσεις, αλλά απαιτεί σταθερό στρατηγικό σχεδιασμό και πολιτική βούληση που υπερβαίνει τις εντυπώσεις της στιγμής.

Μια ευχή και ένας αγιασμός δεν επαρκούν για να στηρίξουν την εκπαιδευτική πραγματικότητα. Ούτε μπορούν να την καλύψουν τα διαφημιστικά βίντεο με υπουργούς που φωτογραφίζονται δίπλα σε μαθητές ή τα πλάνα από drones που καταγράφουν καλοβαμμένες αυλές.

Οι ανάγκες των σχολείων δεν λύνονται με φιέστες. Η καθημερινότητα των εκπαιδευτικών, των μαθητών και των γονιών απαιτεί ουσιαστικές παρεμβάσεις, όχι επικοινωνιακές ασκήσεις εντυπώσεων.

Για ακόμη μια χρονιά, η δημόσια εκπαίδευση χρησιμοποιήθηκε ως φόντο για να προβληθεί η ευαισθησία της πολιτικής ηγεσίας. Όμως πίσω από τις κάμερες και τα χαμόγελα, όταν οι δάσκαλοι ζητούν καλύτερες συνθήκες εργασίας και μισθούς αξιοπρέπειας, συναντούν ειρωνεία και απαξίωση. Όταν οι μαθητές διαμαρτύρονται για τις ελλείψεις, χαρακτηρίζονται «κακομαθημένοι».

Όταν οι γονείς σηκώνουν το ανάστημά τους για τα αυτονόητα, τους προσάπτουν την ταμπέλα των «τοξικών». Μόνο όταν φτάσουν οι κάμερες των δελτίων, οι υπεύθυνοι θυμούνται την Παιδεία, για λίγα δευτερόλεπτα προβολής και πολλές ψευδαισθήσεις. Ψευδαισθήσεις που εξαφανίζονται λίγο μετά, αφήνοντας πίσω τους μια τάξη με ελλείψεις, μια αίθουσα χωρίς δάσκαλο και ένα παιδί που περιμένει, για ακόμη μία φορά, το αυτονόητο.