Ίμια, 30 Χρόνια Μετά: Το Πολεμικό Κοκπιτ και το Διπλωματικό Θρίλερ της «Κόκκινης» Νύχτας

Τρεις δεκαετίες έχουν περάσει από τη νύχτα που η Ελλάδα και η Τουρκία βρέθηκαν στην «κόψη του ξυραφιού». Η κρίση των Ιμίων τον Ιανουάριο του 1996 παραμένει μια ανοιχτή πληγή στην εθνική μνήμη, σημαδεμένη από την απώλεια τριών αξιωματικών του Πολεμικού Ναυτικού και το διπλωματικό θρίλερ που άλλαξε τις ισορροπίες στο Αιγαίο. Σήμερα, ο Αντιπτέραρχος ε.α. Δημήτριος Τζουμερκιώτης, τότε Σμηναγός της ιστορικής 337 Μοίρας, ανασύρει από το ημερολόγιο της μνήμης του τις ώρες που τα ελληνικά φτερά περίμεναν την τελική εντολή για το «χτύπημα».

Η ένταση δεν κλιμακώθηκε σταδιακά, αλλά εκρηκτικά. Ο κ. Τζουμερκιώτης θυμάται την Κυριακή 28 Ιανουαρίου, όταν το «μπίπερ» του σήμανε συναγερμό. «Επιστρέψαμε όλοι στη μονάδα. Ήμασταν σε ετοιμότητα 5 λεπτών, μέρα και νύχτα, με τα αεροπλάνα πλήρως οπλισμένα», αναφέρει. Η ηρεμία της επόμενης ημέρας ήταν απατηλή. Μόλις επέστρεψε στο σπίτι του για λίγες στιγμές ανάπαυσης, η διαταγή ήταν αμείλικτη: «Επιστρέφεις αμέσως».

Στη Μοίρα, οι αποστολές είχαν ήδη καθοριστεί. Με το πρώτο φως της Τρίτης, οι ελληνικοί σχηματισμοί θα κατέστρεφαν στρατηγικούς στόχους εντός της Τουρκίας και γύρω από τις βραχονησίδες. «Ο δικός μου σχηματισμός είχε ως στόχο τις κεραίες τηλεπικοινωνιών στη Σμύρνη», αποκαλύπτει, σκιαγραφώντας το μέγεθος της επικείμενης σύρραξης.

Στο Κοκπιτ με Αναμμένους Κινητήρες
Η νύχτα της 31ης Ιανουαρίου ήταν ένας εφιάλτης καιρικών συνθηκών. Με τη βροχή να μαστιγώνει την πίστα και τα σύννεφα να καλύπτουν τον ουρανό από τα 4.000 έως τα 32.000 πόδια, η ηγεσία επέλεξε τα θρυλικά F-4 Phantom. Ήταν τα μόνα αεροσκάφη που μπορούσαν να ανταπεξέλθουν σε τέτοια κακοκαιρία, υπερέχοντας τότε των F-16 και των Mirage.

«Μας έβαλαν σε ετοιμότητα 2 λεπτών. Ήμασταν δεμένοι στα καθίσματα, με αναμμένους κινητήρες, περιμένοντας το σήμα», περιγράφει ο Αντιπτέραρχος. Η απογείωση έγινε μέσα σε ένα περιβάλλον απόλυτου σκότους και ακραίων αναταράξεων που «έριχναν» το αεροσκάφος εκατοντάδες πόδια χαμηλότερα σε δευτερόλεπτα.

Το Μυστήριο του Ελικοπτέρου και η Πτώση
Ενώ ο σχηματισμός του περιπολούσε στα 23.000 πόδια, οι ασύρματοι μετέδιδαν την απόφαση για την απογείωση του ελικοπτέρου Agusta Bell από τη φρεγάτα «ΝΑΥΑΡΙΝΟΝ». Η αντίδραση των πιλότων ήταν αυθόρμητη: «Αναρωτηθήκαμε ποιος "μουρλός" έδωσε τέτοια εντολή με αυτόν τον καιρό».

Στο κρίσιμο ερώτημα αν το ελικόπτερο καταρρίφθηκε, ο κ. Τζουμερκιώτης είναι κατηγορηματικός, βασιζόμενος στην αυτοψία της επιτροπής διερεύνησης: «Όχι, δεν χτυπήθηκε από σφαίρες. Όμως, η αποστολή ενός άοπλου ελικοπτέρου με προβολέα πάνω από οπλισμένους κομάντος ήταν ένα τραγικό τακτικό λάθος».

Πίσω από τον επαγγελματισμό του έμπειρου πιλότου, κρυβόταν η ανθρώπινη αγωνία. Παρόλο που το ηθικό ήταν ακμαιότατο –με την εμπειρία και της κρίσης του '87– μια μικρή κίνηση πρόδωσε τη σοβαρότητα της κατάστασης. Πριν φύγει για τη βάση, ο τότε Σμηναγός ζήτησε από τη σύζυγό του να ξυπνήσει την κόρη τους για να την αποχαιρετήσει. «Ήταν η πρώτη φορά που το έκανα», ομολογεί, δείχνοντας πως εκείνη τη νύχτα, οι Έλληνες πιλότοι ήταν έτοιμοι για την ύστατη θυσία.

Η κρίση έληξε με τη διπλωματική παρέμβαση και τη συμφωνία «No ships, no troops, no flags», βρίσκοντας τον Δημήτριο Τζουμερκιώτη έτοιμο για μια δεύτερη απογείωση που δεν ήρθε ποτέ. Τριάντα χρόνια μετά, η μαρτυρία του θυμίζει πως η ειρήνη στο Αιγαίο διατηρήθηκε πάνω στις πτέρυγες ανθρώπων που ήταν έτοιμοι να πατήσουν το κουμπί, αν η πατρίδα το απαιτούσε.