Το 2025 αναμένεται να μείνει στην ιστορία όχι για τις εξελίξεις στη Δύση, αλλά για τις σαρωτικές αλλαγές στην Ανατολή, εκεί όπου Κίνα, Ινδία και Ρωσία επανακαθορίζουν τον παγκόσμιο ρόλο τους. Περίπου 2,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται στο επίκεντρο μιας κοσμογονικής μετάβασης, καθώς οι τρεις ασιατικοί γίγαντες κινούνται προς μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, αφήνοντας πίσω το παλιό, αποτυχημένο μοντέλο του δυτικού κόσμου.
Καταλύτης αυτής της μεταστροφής ήταν η επίσκεψη του Κινέζου ΥΠΕΞ, Wang Yi, στο Νέο Δελχί. Οι επαφές με τον Σύμβουλο Εθνικής Ασφαλείας Ajit Doval και τον Πρωθυπουργό Narendra Modi, κατέληξαν σε μια εντυπωσιακή συμφωνία: έναν «δεκάλογο προσέγγισης» που αλλάζει τους όρους του παιχνιδιού.
Για πρώτη φορά, Ινδία και Κίνα δηλώνουν ότι η ειρήνη στα σύνορα εξαρτάται από μια συνολική αναθεώρηση των διμερών τους σχέσεων. Η ιδέα ότι οι μεθοριακές διαφωνίες πρέπει να ενταχθούν σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο αποτελεί ιστορική τομή, καθώς είναι η πρώτη φορά από την ίδρυση των δύο σύγχρονων κρατών που επιχειρείται τέτοια στροφή.
Αν και το κείμενο της συμφωνίας περιλαμβάνει κυρίως τεχνικά ζητήματα —όπως η σύσταση επιτροπών εργασίας— η διεθνής κοινότητα αναγνωρίζει ότι κάτι μεγαλύτερο διακυβεύεται. Η εποχή των ασαφών διπλωματικών κινήσεων έχει τελειώσει· πλέον απαιτείται σαφήνεια, βάθος και διάρκεια. Και οι δύο χώρες καλούνται να απαντήσουν στο κρίσιμο ερώτημα: γιατί χρειάζονται η μία την άλλη;
Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η Ινδία αισθάνθηκε προδομένη από την αλλαγή στάσης των ΗΠΑ – ειδικά μετά την υποστήριξή τους στο Πακιστάν στον πρόσφατο τριήμερο πόλεμο του Μαΐου. Παράλληλα, αντιμετωπίζει τις επιπτώσεις των εμπορικών δασμών της κυβέρνησης Τραμπ. Αυτές οι εξελίξεις επιτάχυναν την αναζήτηση νέων συμμάχων και στρατηγικών. Και για την Κίνα, η απομάκρυνση από τη Δύση και οι διεθνείς πιέσεις καθιστούν επιτακτική τη σταθερότητα στην περιοχή.
Το «καυτό» ζήτημα των συνόρων και οι ιστορικές πληγές
Η συνοριογραμμή μήκους 3.500 χιλιομέτρων ανάμεσα στις δύο χώρες αποτελεί διαχρονικό αγκάθι. Χαραγμένη από την αποικιοκρατία των Βρετανών και φορτισμένη από πολυετείς εντάσεις – με αποκορύφωμα τον πόλεμο του 1962 και τις συγκρούσεις του 2020 – δεν έχει μέχρι σήμερα επιλυθεί ουσιαστικά.
Η διπλωματία έχει προχωρήσει μέσα από σχήματα όπως οι BRICS, η SCO και η G20, όμως οι πολιτικές προκαταλήψεις και οι βαθιές εθνικές αντιλήψεις έχουν λειτουργήσει ανασταλτικά. Ινδοί πολιτικοί έχουν ιστορικά υποτιμήσει τη σημασία της Κίνας, ενώ από την άλλη, το Πεκίνο βλέπει με καχυποψία τις προσεγγίσεις του Νέου Δελχί προς τη Δύση.
Αν Κίνα και Ινδία κατορθώσουν να ξεπεράσουν τις μεταξύ τους αντιφάσεις, τότε ίσως βρισκόμαστε μπροστά στη διαμόρφωση ενός νέου οικονομικού και γεωπολιτικού πόλου στον κόσμο. Η σύμπραξή τους θα μπορούσε να ανατρέψει τους παγκόσμιους συσχετισμούς, να περιορίσει την επιρροή των ΗΠΑ και της ΕΕ και να αναδιαμορφώσει τον ρόλο της Ασίας, της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής.
Αυτό προϋποθέτει, ωστόσο, την επίλυση κρίσιμων οικονομικών ζητημάτων. Πρώτο και κύριο, το τεράστιο εμπορικό έλλειμμα της Ινδίας προς την Κίνα, το οποίο λειτουργεί ως μοχλός εξάρτησης και τροφοδοτεί εντάσεις. Εμφανίζονται, πάντως, πρώτα δείγματα θετικής προσέγγισης και από τις δύο πλευρές, με στόχο την εξισορρόπηση και την εμβάθυνση της συνεργασίας.
Το 2025 φαίνεται πως θα αποτελέσει σημείο καμπής, όχι για την Ευρώπη ή την Αμερική, αλλά για τον ανατολικό κόσμο. Αν Κίνα και Ινδία παραμερίσουν τις αντιθέσεις τους, μπορεί να ανοίξει ένα εντελώς νέο κεφάλαιο για τις διεθνείς σχέσεις. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα συμβεί – αλλά αν είναι έτοιμες να το κάνουν.
