Ιράν: Απαγόρευση διέλευσης αμερικανικών πλοίων από Ορμούζ

Το ζήτημα της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ επανέρχεται δυναμικά στην επικαιρότητα, με το Ιράν να επεξεργάζεται ένα φιλόδοξο σχέδιο που προβλέπει την επιβολή περιορισμών και χρεώσεων για τη διέλευση πλοίων από την κρίσιμη αυτή θαλάσσια οδό. Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδει το Bloomberg, επικαλούμενο δημοσιεύματα των τοπικών μέσων ενημέρωσης, η Τεχεράνη εξετάζει το ενδεχόμενο να απαγορεύσει τη διέλευση αμερικανικών και ισραηλινών πλοίων, ενώ παράλληλα θα απαιτεί αποζημιώσεις από χώρες που θεωρούνται εχθρικές πριν τους επιτραπεί η χρήση των Στενών.

Το εν λόγω σχέδιο αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προτεινόμενης συμφωνίας μεταξύ Ιράν και Ομάν, η οποία πλέον θεωρείται κεντρικός πυλώνας για την επαναλειτουργία των Στενών και την αποκατάσταση των ενεργειακών ροών. Οι ροές αυτές είχαν περιοριστεί δραματικά μετά τις στρατιωτικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν τον περασμένο Φεβρουάριο. Το ημιεπίσημο ειδησεογραφικό πρακτορείο Fars μετέδωσε ότι το κείμενο της συμφωνίας εξετάζεται αυτή την περίοδο από το ιρανικό κοινοβούλιο. Παράλληλα, το ίδιο πρακτορείο αποκάλυψε λεπτομέρειες που αφορούν την προτεινόμενη απαγόρευση μεταφοράς φορτίων που συνδέονται με το Ισραήλ, καθώς και τη θέσπιση ενός συστήματος χρεώσεων για την κάλυψη υπηρεσιών όπως η ασφάλιση και το περιβαλλοντικό κόστος.

Οι θέσεις των δύο πλευρών και οι προηγούμενες αποτυχίες

Το κλίμα τις τελευταίες ημέρες χαρακτηρίζεται από ανάμεικτα μηνύματα. Αξιωματούχοι τόσο από τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και από το Ιράν έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι μια συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ είναι κοντά. Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος φέρεται να υπαναχώρησε από τις πρόσφατες απειλές του για επανέναρξη στρατιωτικών επιθέσεων, επανέλαβε αυτή τη θέση αργά την Τετάρτη. Ωστόσο, η ιστορία των διαπραγματεύσεων είναι γεμάτη από διαψευσμένες προσδοκίες, καθώς πολλοί προηγούμενοι ισχυρισμοί περί επικείμενης συμφωνίας αποδείχθηκαν αβάσιμοι. Παραμένει, συνεπώς, ασαφές αν οι προτάσεις που διακινούνται μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ θα μπορέσουν να ανοίξουν τον δρόμο για την πλήρη αποκατάσταση της κυκλοφορίας των πλοίων.

Από την πλευρά της, η Ουάσιγκτον έχει καταστήσει σαφές ότι επιμένει στην ελεύθερη διέλευση μέσω των Στενών, ζητώντας ουσιαστικά την επιστροφή στο προπολεμικό καθεστώς. Ένας Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε την Πέμπτη ότι τυχόν προσωρινές διαδρομές δεν θα πρέπει να υπόκεινται σε εγκρίσεις, άδειες, διόδια ή άλλες χρεώσεις. Η θέση αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το ιρανικό σχέδιο, δημιουργώντας ένα ακόμη σημείο τριβής. Η Τεχεράνη, από την άλλη πλευρά, υποστηρίζει ακλόνητα ότι βασική προϋπόθεση για την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών αποτελεί η άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Η Ουάσιγκτον δεν έχει δώσει σαφείς ενδείξεις για το αν είναι διατεθειμένη να επανέλθει στους όρους που είχε αποδεχθεί κατά την προηγούμενη προσπάθεια επαναλειτουργίας, δηλαδή στη συμφωνία του Ιουνίου που κατέρρευσε μέσα σε λίγες εβδομάδες. Οι όροι εκείνοι περιλάμβαναν την άρση των κυρώσεων στον τομέα του πετρελαίου και την αποδέσμευση ορισμένων από τους παγωμένους οικονομικούς πόρους του Ιράν.

Οι λεπτομέρειες του σχεδίου και οι επιπτώσεις στην αγορά

Το πρακτορείο Fars, επικαλούμενο καλά πληροφορημένη πηγή στο ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών, μετέδωσε ότι το προσχέδιο συμφωνίας με το Ομάν προβλέπει την ανάληψη της διαχείρισης της εισόδου των πλοίων στα Στενά από το Ιράν, ενώ η έξοδος θα τελεί υπό την κοινή εποπτεία και των δύο χωρών. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, προβλέπεται η διέλευση μέσω ενός "κεντρικού διαδρόμου", ενώ η κυκλοφορία από τις άλλες δύο διαδρομές θα διακοπεί εντός ενός "συγκεκριμένου χρονικού πλαισίου". Η ναυσιπλοΐα στα Στενά, η οποία διεξαγόταν ελεύθερα πριν από τον πόλεμο, έχει καταστεί το κεντρικό αγκάθι στο αδιέξοδο που διαρκεί μήνες, παρά την αποκλιμάκωση των εχθροπραξιών. Μια επιτυχής συμφωνία θα μπορούσε να αμβλύνει την αυξανόμενη πίεση στην παγκόσμια οικονομία λόγω του υψηλού ενεργειακού κόστους και ενδεχομένως να ανοίξει τον δρόμο για συνομιλίες και για άλλα ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Οι αντιδράσεις της αγοράς ήταν άμεσες, με τις τιμές του πετρελαίου να σημειώνουν άνοδο την Πέμπτη. Το αργό τύπου Brent ξεπέρασε τα 82 δολάρια ανά βαρέλι, εν μέσω ανησυχιών ότι το σχέδιο Ιράν-Ομάν ενδέχεται να μην επαρκεί για την ευρύτερη αποκατάσταση της ροής ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο. Ωστόσο, οι τιμές παραμένουν σημαντικά χαμηλότερα σε σχέση με τα επίπεδα που είχαν καταγραφεί πριν από τη δήλωση του Τραμπ το προηγούμενο Σαββατοκύριακο, όταν ανακοίνωσε την ακύρωση μιας μεγάλης στρατιωτικής επίθεσης.

Περιφερειακές εντάσεις και νέα εμπόδια

Παράλληλα με τις διαπραγματεύσεις για τα Στενά, έχουν ανακύψει και άλλα πιθανά εμπόδια για την επίτευξη μιας βιώσιμης ειρηνευτικής συμφωνίας, καθώς ο πόλεμος φαίνεται να επεκτείνεται στην ευρύτερη περιοχή. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι συγκρούσεις μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και των Χούθι, της πολιτοφυλακής που υποστηρίζεται από το Ιράν και ελέγχει μεγάλο μέρος της Υεμένης. Οι Χούθι ανακοίνωσαν την Πέμπτη ότι εξαπέλυσαν επίθεση "μεγάλης κλίμακας" κατά στρατευμάτων που πρόσκεινται στη Σαουδική Αραβία, στην κεντρική περιοχή της χώρας, υποστηρίζοντας ότι προκάλεσαν εκατοντάδες νεκρούς και τραυματίες. Δεν υπήρξε άμεσο σχόλιο από το Ριάντ για το περιστατικό. Οι δύο πλευρές τηρούσαν κατάπαυση του πυρός από το 2022, ωστόσο τις τελευταίες εβδομάδες έχουν ξεσπάσει εκ νέου εχθροπραξίες, συμπεριλαμβανομένων περιστατικών και στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η σύγκρουση μεταξύ του Ισραήλ και της υποστηριζόμενης από το Ιράν Χεζμπολάχ στον Λίβανο παρουσιάζει επίσης σημάδια αναζωπύρωσης. Το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι βομβάρδισε το νότιο τμήμα της χώρας την Τετάρτη, αφού δύο Ισραηλινοί στρατιώτες σκοτώθηκαν στην περιοχή. Η συμφωνία εκεχειρίας του Ιουνίου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν προέβλεπε ρητά και κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο, γεγονός που καθιστά τις τελευταίες εξελίξεις ιδιαίτερα ανησυχητικές για τη σταθερότητα της περιοχής.

Το παρασκήνιο των αποφάσεων και η κατάσταση στη ναυσιπλοΐα

Στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό, οποιαδήποτε νέα συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ θα πρέπει να εγκριθεί από τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Ο ίδιος παραμένει κρυμμένος από τις αρχικές αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις του Φεβρουαρίου, κατά τις οποίες τραυματίστηκε. Δεν είναι σαφές εάν έχει δώσει τη συγκατάθεσή του για το τρέχον σχέδιο, ενώ Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι η επικοινωνία μαζί του απαιτεί σημαντικό χρόνο. Ο Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε σε τηλεοπτική συνέντευξη την Τετάρτη ότι η επικοινωνία με τον Χαμενεΐ είναι "πολύ δύσκολη αυτή τη στιγμή", επιβεβαιώνοντας το κλίμα αβεβαιότητας που επικρατεί.

Από την αμερικανική πλευρά, η απόφαση του Τραμπ να ακυρώσει μια νέα, μαζική επίθεση κατά του Ιράν φαίνεται να συνοδεύεται από εσωτερικές εντάσεις. Η εφημερίδα Washington Post ανέφερε ότι η έλλειψη κρίσιμων πυραύλων και συστημάτων αεράμυνας συγκαταλεγόταν στους βασικούς λόγους της απόφασης. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Τραμπ επέκρινε έντονα τον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ στο περιθώριο συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου την περασμένη εβδομάδα, υποστηρίζοντας ότι είχε παραπλανηθεί σχετικά με τα αποθέματα οπλισμού. Ο ίδιος ο πρόεδρος, σε ανάρτησή του στο Truth Social την Πέμπτη, διέψευσε τους ισχυρισμούς περί ελλείψεων, τονίζοντας ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν τεράστιες ποσότητες πυρομαχικών.

Στο πεδίο, η ορατή κίνηση πλοίων στα Στενά του Ορμούζ έχει περιοριστεί σημαντικά, αν και μερικά εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα συνεχίζουν να διασχίζουν τη θαλάσσια οδό, ακόμη και τις τελευταίες εβδομάδες. Οι παραγωγοί της Μέσης Ανατολής μεταφέρουν φορτία έξω από τον Κόλπο στο πλαίσιο ενός προγράμματος συνεχών δρομολογίων, το οποίο περιλαμβάνει τη συνδρομή του αμερικανικού στρατού και τη χρήση πλοίων που απενεργοποιούν τους πομπούς εντοπισμού τους. Ορισμένες χώρες, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καταφέρνουν να παρακάμψουν τα στενά διοχετεύοντας σημαντικές ποσότητες του πετρελαίου τους μέσω αγωγών σε λιμάνια εκτός του Περσικού Κόλπου, μειώνοντας έτσι την εξάρτησή τους από την ασταθή αυτή δίοδο.