Ιράν: Απειλές για ενεργειακές υποδομές του Κόλπου

Η Τεχεράνη έχει προχωρήσει σε μια σαφή και κατηγορηματική προειδοποίηση προς τα αραβικά κράτη του Κόλπου, διαμηνύοντας ότι οποιαδήποτε νέα στρα военная επιχείρηση των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον του ιρανικού εδάφους θα πυροδοτήσει άμεσα αντίποινα εναντίον κρίσιμων ενεργειακών υποδομών σε ολόκληρη την περιοχή. Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδει το πρακτορείο Reuters, επικαλούμενο πέντε διαφορετικές πηγές με γνώση των διπλωματικών διεργασιών, το μήνυμα αυτό μεταφέρθηκε μέσω ενός κύκλου επαφών υψηλού επιπέδου, αμέσως μετά την απειλητική ρητορική του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος στις 28 Ιουλίου είχε προαναγγείλει πλήγματα στο ενεργειακό δίκτυο και τις υποδομές του Ιράν.

Στο επίκεντρο αυτών των διπλωματικών ελιγμών βρέθηκε ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, επικοινώνησε με τους ομολόγους του στη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Κατάρ, ενώ παράλληλα είχε επαφές και με την ανώτατη στρατιωτική ηγεσία του Πακιστάν. Ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας φέρεται να προέτρεψε τους συμμάχους της Ουάσινγκτον στην περιοχή να ασκήσουν την επιρροή τους στον πρόεδρο Τραμπ, προκειμένου να αποτραπεί ένα νέο κύμα επιθέσεων. Η προειδοποίηση προς τους ηγέτες του Κόλπου ήταν σαφής: μια ενδεχόμενη επίθεση στο Ιράν θα σήμαινε αυτόματη απάντηση με πλήγματα εναντίον αμερικανικών στόχων, αλλά και εναντίον των ενεργειακών εγκαταστάσεων που αποτελούν την οικονομική ραχοκοκαλιά της ευρύτερης περιοχής.

Όπως μεταδίδουν οι πηγές, το βασικό μήνυμα που εξέπεμψε η Τεχεράνη μέσω αυτών των διαύλων ήταν διττό. Από τη μία πλευρά, διαμήνυσε ότι είναι απόλυτα προετοιμασμένη να απαντήσει στρατιωτικά, ενώ από την άλλη, υπογράμμισε ότι η διπλωματική οδός παραμένει ο μόνος ασφαλής τρόπος για να αποφευχθεί μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση με καταστροφικές συνέπειες για το σύνολο της περιοχής. Μια πηγή από τον Κόλπο περιέγραψε την ιρανική προειδοποίηση ως κατηγορηματική, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι εάν η Αμερική στοχοποιήσει τις ιρανικές υποδομές, η απάντηση θα είναι άμεση και θα πλήξει ενεργειακές εγκαταστάσεις και άλλους περιφερειακούς στόχους.

Ο ρόλος του Ριάντ και οι πιέσεις προς την Ουάσινγκτον

Οι εξελίξεις αυτές φέρνουν τα κράτη του Κόλπου σε ιδιαίτερα δυσχερή θέση, καθώς καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη στρατηγική τους συμμαχία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες διατηρούν στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή, και στην ανάγκη αποφυγής μιας σύγκρουσης που θα μπορούσε να αποβεί μοιραία για τις ίδιες τους τις οικονομίες. Στο πλαίσιο αυτό, ο διάδοχος του θρόνου της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ντόναλντ Τραμπ, κατά την οποία φέρεται να τον παρότρυνε να αναβάλει τα στρατιωτικά πλήγματα, να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να επιδιώξει μια συνολική διπλωματική διευθέτηση που θα περιλαμβάνει και κατάπαυση του πυρός.

Η προειδοποίηση της Τεχεράνης απευθυνόταν στο σύνολο των κρατών του Κόλπου, ωστόσο η μεταφορά του μηνύματος έγινε κυρίως μέσω της Σαουδικής Αραβίας και του Κατάρ, γεγονός που αναδεικνύει τον κομβικό τους ρόλο ως διαύλων επικοινωνίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα τελευταία χρόνια το Ιράν έχει προχωρήσει σε μια σταδιακή αποκατάσταση των σχέσεών του με τους γείτονές του, συμπεριλαμβανομένης της Σαουδικής Αραβίας, η οποία υπήρξε για δεκαετίες ο βασικός περιφερειακός αντίπαλός του. Το Κατάρ, το Ομάν και η Σαουδική Αραβία έχουν ήδη ζητήσει από την Ουάσινγκτον να επιστρέψει στις συνομιλίες με την Τεχεράνη, προκειμένου να αποτραπεί μια νέα σύγκρουση, τη στιγμή που οι ιρανικές προειδοποιήσεις κάνουν λόγο για κίνδυνο να μετατραπεί ολόκληρη η περιοχή σε μια «πύρινη σφαίρα».

Η στάση του Ριάντ, ωστόσο, δεν είναι μονοδιάστατη. Ενώ προτρέπει την Ουάσινγκτον να ακολουθήσει τον διπλωματικό δρόμο, παράλληλα καθιστά σαφές ότι είναι αποφασισμένο να υπερασπιστεί το έδαφός του εάν δεχθεί επίθεση. Πηγές από τον Κόλπο αναφέρουν ότι η Σαουδική Αραβία έχει προειδοποιήσει πως οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια εναντίον της θα συναντήσει στρατιωτική απάντηση. Ο Αλί Σιχαμπί, ένας Σαουδάραβας αναλυτής με διασυνδέσεις με τα ανάκτορα, εκτίμησε ότι το Βασίλειο θεωρεί πως μια περαιτέρω κλιμάκωση είναι αμφίβολο να αποφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα, προσθέτοντας ότι ο συνδυασμός ανάλογων στρατιωτικών απαντήσεων και διαρκούς πίεσης στο Ιράν, ιδιαίτερα στα Στενά του Ορμούζ, αποτελεί την ισχυρότερη οδό προς έναν ρεαλιστικό διπλωματικό διακανονισμό.

Η στρατηγική της Τεχεράνης και το φάντασμα της Aramco

Η ιρανική ηγεσία, από την πλευρά της, έχει επανειλημμένα ζητήσει το κλείσιμο των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στον Κόλπο, ενώ έχει καλέσει τα αραβικά κράτη να σταματήσουν την ανταλλαγή πληροφοριών με την Ουάσινγκτον, οι οποίες, όπως υποστηρίζει, έχουν χρησιμοποιηθεί για τη διευκόλυνση επιθέσεων εναντίον της. Σύμφωνα με έναν Ιρανό αξιωματούχο, η προειδοποίηση ήταν σαφής και περιλάμβανε ένα ευρύ φάσμα πιθανών στόχων: ενεργειακές εγκαταστάσεις, διυλιστήρια, ηλεκτρικά δίκτυα, υποδομές ύδρευσης, μεταφορικά δίκτυα και πετρελαιοπηγές σε ολόκληρο τον Κόλπο. Ο ίδιος αξιωματούχος τόνισε ότι εάν το Ιράν υποστεί ζημιές, η απάντηση θα είναι πολλαπλάσια και θα προκαλέσει πολύ μεγαλύτερες καταστροφές.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι Ιρανοί αξιωματούχοι φέρονται να επικαλούνται το προηγούμενο της επίθεσης στις σαουδαραβικές εγκαταστάσεις της Aramco τον Σεπτέμβριο του 2019, όταν επιθέσεις με drones και πυραύλους έθεσαν προσωρινά εκτός λειτουργίας πάνω από το 50% της παραγωγής αργού πετρελαίου του Βασιλείου. Η αναφορά σε αυτό το γεγονός δεν είναι τυχαία, καθώς αποτελεί την πιο χαρακτηριστική απόδειξη της ευπάθειας των ενεργειακών υποδομών της περιοχής. Απειλώντας υποδομές ζωτικής σημασίας για τις οικονομίες του Κόλπου, η Τεχεράνη επιδιώκει να πείσει τόσο την Ουάσινγκτον όσο και τους Άραβες εταίρους της ότι μια νέα επίθεση στο Ιράν θα είχε μη αποδεκτές οικονομικές και στρατηγικές συνέπειες, ενθαρρύνοντας τα κράτη της περιοχής να ασκήσουν πίεση στον πρόεδρο Τραμπ για να αποφύγει την επανάληψη της στρα военной δράσης.

Σύμφωνα με την ανάλυση ενός ανώτερου Ιρανού αξιωματούχου, ο πρόεδρος Τραμπ βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με δύο εξίσου ανεπιθύμητες επιλογές. Από τη μία πλευρά, η κλιμάκωση μιας σύγκρουσης που θα μπορούσε να συμπαρασύρει ολόκληρο τον Κόλπο και να διαταράξει τον παγκόσμιο εφοδιασμό ενέργειας, και από την άλλη, η αποδοχή ενός διαπραγματευτικού αποτελέσματος που δεν θα ισοδυναμεί με τη συντριπτική νίκη που επιδιώκει η Ουάσινγκτον. Ένα από τα κυριότερα εμπόδια για την επίτευξη οποιασδήποτε συμφωνίας, όπως σημείωσε ανώτερος περιφερειακός διπλωμάτης, είναι η διστακτικότητα της Ουάσινγκτον να επιτρέψει στην Τεχεράνη να εξέλθει από την κρίση υποστηρίζοντας ότι έχει κερδίσει. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναζητούν ένα αποτέλεσμα που θα μπορούν να παρουσιάσουν ως απόδειξη της νίκης τους, γεγονός που περιπλέκει ακόμη περισσότερο τις ήδη τεταμένες διπλωματικές προσπάθειες για την αποφυγή μιας νέας περιφερειακής ανάφλεξης.