Ιράν: Απειλές για πετρέλαιο και πυρηνικά

Η νέα στρατηγική της Ουάσιγκτον για την οικονομική αποδυνάμωση της Τεχεράνης προκαλεί έντονη αντίδραση από την πλευρά της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Σε μια προσπάθεια να αυξήσει το κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους, το Ιράν προχωρά σε μια σειρά από απειλές που καλύπτουν το ενεργειακό πεδίο, τη γεωγραφική επέκταση της σύγκρουσης, αλλά και το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, ανακοίνωσε τη Δευτέρα την επιβολή ενός εκτεταμένου πλέγματος κυρώσεων, το οποίο στοχεύει στο πολύπλοκο δίκτυο που έχει αναπτύξει το Ιράν για να παρακάμπτει τους περιορισμούς. Οι λεγόμενες δευτερογενείς κυρώσεις αναμένεται να πλήξουν τους εμπορικούς εταίρους της Τεχεράνης σε κρίσιμους τομείς όπως η ναυτιλία, η τεχνολογία και τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ανάλυση του CNN, η πολυαναμενόμενη αυτή κίνηση φαίνεται να απογοητεύει, καθώς η Ουάσιγκτον επέλεξε να εστιάσει περισσότερο στην ενίσχυση της εφαρμογής των ήδη υπαρχόντων μέτρων, παρά στην άμεση επιβολή νέων, αφήνοντας παράλληλα ανοιχτό το ενδεχόμενο για αυστηρότερες κυρώσεις στο μέλλον.

Η απάντηση του Ιράν δεν άργησε να έρθει, με τον εκπρόσωπο του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, να διαμηνύει ότι η χώρα του έχει μάθει να προσαρμόζεται στις πιέσεις. Χαρακτηριστική ήταν η δήλωσή του ότι το Ιράν έχει περάσει από το σκάκι στο πόκερ, υπονοώντας την ικανότητά του να συνδυάζει στρατηγική και απρόβλεπτους ελιγμούς.

Ενεργειακός εκβιασμός και τα Στενά του Ορμούζ

Το βασικότερο όπλο της Τεχεράνης παραμένει ο έλεγχος των θαλάσσιων οδών. Η χώρα έχει ήδη μπλοκάρει τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, μια διαδρομή ζωτικής σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου. Οι απειλές, ωστόσο, επεκτείνονται πλέον και σε άλλες περιοχές, με ανώτατους στρατιωτικούς αξιωματούχους να προειδοποιούν ότι θα πλήξουν ενεργειακούς στόχους οπουδήποτε στον Περσικό Κόλπο. Ο επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, Μοχσέν Ρεζαΐ, ήταν ιδιαίτερα σαφής, δηλώνοντας ότι δεν θα εξαχθεί ούτε μια σταγόνα πετρελαίου εάν συνεχιστεί ο οικονομικός πόλεμος, προαναγγέλλοντας μάλιστα μια απάντηση που θα μοιάζει με σεισμό.

Οι επιπτώσεις μιας τέτοιας εξέλιξης θα ήταν άμεσες για την παγκόσμια αγορά ενέργειας, με τις τιμές του αργού να εκτοξεύονται και το κόστος της βενζίνης να αυξάνεται κατακόρυφα. Εν μέσω αυτής της απειλής, οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου, με τη συνδρομή του Αμερικανικού Ναυτικού, έχουν αρχίσει να λαμβάνουν μέτρα προστασίας, όπως η απενεργοποίηση των συστημάτων εντοπισμού στα δεξαμενόπλοιά τους. Η Σαουδική Αραβία έχει ήδη εκτρέψει σημαντικό μέρος της παραγωγής της μέσω εναλλακτικών αγωγών, ενώ το Ιράν έχει δημοσιοποιήσει λίστα με πλοία που θεωρεί ότι παραβιάζουν τους κανόνες του, προειδοποιώντας για πρόστιμα, κατασχέσεις ή ακόμα και συλλήψεις.

Επέκταση του πολέμου και ο ρόλος της Βουλγαρίας

Η στρατηγική της Τεχεράνης δεν περιορίζεται μόνο στην ενέργεια. Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών αναφέρθηκε σε αμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού που χρησιμοποιούν το έδαφος της Βουλγαρίας, προειδοποιώντας ότι η χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ θα μπορούσε να αποτελέσει στόχο. Ο εκπρόσωπος Μπαγαΐ υποστήριξε ότι το Ιράν έχει το νόμιμο δικαίωμα να πλήξει την πηγή οποιασδήποτε επιθετικής ενέργειας, θεωρώντας οποιαδήποτε υποστήριξη προς τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ως συμμετοχή σε εχθροπραξίες. Μια τέτοια εξέλιξη θα σηματοδοτούσε μια σημαντική κλιμάκωση, καθώς θα επέκτεινε τη σύγκρουση σε ευρωπαϊκό έδαφος. Ο Μοχσέν Ρεζαΐ υπογράμμισε ότι η συμμετοχή οποιασδήποτε χώρας στον οικονομικό πόλεμο κατά του Ιράν θα εκληφθεί ως πράξη πολέμου.

Το πυρηνικό δόγμα στο τραπέζι

Στο εσωτερικό μέτωπο, η συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας φαίνεται να παίρνει νέα τροπή. Παρά τις διαβεβαιώσεις για τον ειρηνικό του χαρακτήρα, ο θάνατος του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ έχει αλλάξει τα δεδομένα. Η ρητορική σε ορισμένους επίσημους κύκλους μετατοπίζεται πλέον προς την αποχώρηση από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT). Το ιρανικό κοινοβούλιο συζητά σχετικό νομοσχέδιο, ενώ ο Ρεζαΐ προέβη σε μια σπάνια δήλωση, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ανάπτυξης πυρηνικού όπλου. Το επιχείρημα που προβάλλεται είναι ότι η διεθνής κοινότητα δεν μπορεί να περιμένει από το Ιράν να τηρεί τους κανόνες, όταν οι ίδιες οι ΗΠΑ διεξάγουν έναν τόσο εκτεταμένο πόλεμο εναντίον του.

Προσαρμογή και αποτροπή

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι ο συνδυασμός αποκλεισμού, κυρώσεων και στρατιωτικής πίεσης από την Ουάσιγκτον είναι απίθανο να κάμψει τη διαπραγματευτική θέση του Ιράν. Όπως εξηγεί ο Σίνα Τούσι από το Center for International Policy, η Τεχεράνη διαθέτει την ικανότητα να περιφερειοποιήσει το κόστος, απειλώντας τις ενεργειακές ροές και το εμπόριο. Η στρατηγική του Ιράν, σύμφωνα με τον ίδιο, θα είναι ένας συνδυασμός οικονομικής προσαρμογής και αποτροπής, δημιουργώντας εναλλακτικές οδούς επιβίωσης, ενώ παράλληλα καθιστά σαφές ότι μια προσπάθεια πλήρους οικονομικής ασφυξίας δεν θα περάσει χωρίς σοβαρές συνέπειες για την ευρύτερη περιοχή.