Ιράν: Δέσμευση χωρίς πυρηνικά όπλα

Σε κρίσιμη φάση εισέρχονται οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, καθώς προσχέδιο μνημονίου κατανόησης, το οποίο επικαλείται το Reuters βάσει ανώτερου Ιρανού αξιωματούχου, προβλέπει ρητή δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα κατασκευάσει ούτε θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα.

Το υπό διαμόρφωση πλαίσιο περιλαμβάνει πακέτο ρυθμίσεων με άμεσες γεωπολιτικές και οικονομικές συνέπειες: άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ για την εμπορική ναυσιπλοΐα, προσωρινή άρση των αμερικανικών κυρώσεων στο ιρανικό πετρέλαιο και αποδέσμευση 25 δισ. δολαρίων από παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία.

Πρόκειται για το πιο σαφές περίγραμμα των όρων που έχουν δημοσιοποιηθεί έως τώρα, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον εμφανίζει τη συμφωνία ως προχωρημένη, ενώ η Τεχεράνη κρατά ανοικτό το ζήτημα του χρόνου και της τελικής πολιτικής έγκρισης.

Τα Στενά του Ορμούζ και το οικονομικό αντάλλαγμα

Σύμφωνα με τον Ιρανό αξιωματούχο, το προσχέδιο προβλέπει άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ για όλα τα εμπορικά πλοία. Ως αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό που έχει επιβληθεί στα ιρανικά λιμάνια.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις βασικότερες θαλάσσιες οδούς για τη διεθνή μεταφορά πετρελαίου. Η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή μπορεί να παρουσιαστεί από την Ουάσιγκτον ως άμεσο δείγμα αποκλιμάκωσης και επιστροφής σε ελεγχόμενο διπλωματικό πλαίσιο.

Στο οικονομικό σκέλος, το μνημόνιο προβλέπει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παγώσουν την επιβολή νέων κυρώσεων κατά του Ιράν έως την επίτευξη τελικής συμφωνίας. Παράλληλα, προβλέπεται προσωρινή άρση των περιορισμών στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, ώστε η Τεχεράνη να μπορέσει να πραγματοποιεί πωλήσεις και να αποκτήσει πρόσβαση σε έσοδα.

Το Reuters αναφέρει επίσης ότι η αμερικανική πλευρά αποδέχεται την αποδέσμευση 25 δισ. δολαρίων από παγωμένα ιρανικά κεφάλαια. Η διαδικασία, σύμφωνα με το προσχέδιο, μπορεί να προχωρήσει μέσω άμεσων μεταφορών μετρητών, συνεργασίας με περιφερειακές χώρες και χρηματοοικονομικών πιστωτικών γραμμών.

Η πυρηνική δέσμευση και το όριο των 60 ημερών

Το βαρύτερο πολιτικό σημείο του προσχεδίου αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η Τεχεράνη φέρεται να αποδέχεται ότι δεν θα προχωρήσει σε κατασκευή ή απόκτηση πυρηνικών όπλων, ενώ δεσμεύεται να διατηρήσει το υφιστάμενο πυρηνικό status quo μέχρι την τελική συμφωνία.

Η δέσμευση αυτή, όπως μεταδίδει το Reuters, περιλαμβάνει τη μη συνέχιση του εμπλουτισμού ουρανίου και τη μη επέκταση των πυρηνικών εγκαταστάσεων. Από την πλευρά τους, οι ΗΠΑ φέρονται να αποδέχονται ότι το Ιράν θα αραιώσει το απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που βρίσκεται εντός της χώρας.

Ο ακριβής μηχανισμός για τη διαχείριση του συγκεκριμένου αποθέματος θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης μέσα στις επόμενες 60 ημέρες. Το διάστημα αυτό θεωρείται κρίσιμο, καθώς θα κριθούν οι τεχνικές εγγυήσεις, το καθεστώς επιτήρησης, η διάρκεια της άρσης των κυρώσεων και το εύρος των δεσμεύσεων που μπορεί να αναλάβει κάθε πλευρά.

Το προσχέδιο, κατά συνέπεια, δεν συνιστά ακόμη συνολική συμφωνία για όλα τα μεγάλα ζητήματα. Ανοίγει όμως ένα αυστηρό χρονικό παράθυρο πολιτικής και τεχνικής διαπραγμάτευσης, με στόχο τη μετατροπή της αρχικής κατανόησης σε ευρύτερο πλαίσιο αποκλιμάκωσης.

Παρά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι η συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί σήμερα, η εικόνα από την Τεχεράνη παραμένει σύνθετη. Σύμφωνα με το Reuters, ο Αμερικανός πρόεδρος και ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ προέβλεψαν υπογραφή την Κυριακή 14 Ιουνίου 2026, με το Ισλαμαμπάντ να αναφέρεται σε ηλεκτρονική υπογραφή και τεχνικές συνομιλίες την επόμενη εβδομάδα.

Την ίδια ώρα, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, φέρεται να δήλωσε μέσω κρατικών μέσων ότι η υπογραφή δεν θα πραγματοποιηθεί «αύριο». Παράλληλα, το πρακτορείο Fars μετέδωσε, επικαλούμενο ενημερωμένη πηγή, ότι η Τεχεράνη εξετάζει ακόμη το πλαίσιο σε πολιτικό, νομικό και τεχνικό επίπεδο.

Αν το προσχέδιο οδηγήσει σε τελική συμφωνία, θα πρόκειται για τη σημαντικότερη απόπειρα αποκλιμάκωσης στις σχέσεις ΗΠΑ - Ιράν έπειτα από μήνες πολεμικής έντασης. Για την Ουάσιγκτον, το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και η πυρηνική δέσμευση της Τεχεράνης αποτελούν στοιχεία διπλωματικής επιτυχίας. Για το Ιράν, το κεντρικό διακύβευμα παραμένει η οικονομική ανάσα μέσω πετρελαϊκών εξαγωγών, πρόσβασης σε κεφάλαια και μερικής χαλάρωσης των κυρώσεων.

Η συμφωνία παραμένει σε επίπεδο προσχεδίου και η τελική απόφαση της Τεχεράνης δεν έχει ανακοινωθεί. Η επόμενη φάση θα κρίνει αν η αρχική διπλωματική φόρμουλα μπορεί να σταθεί πολιτικά ή αν θα εγκλωβιστεί ξανά στα ανοιχτά ζητήματα επιτήρησης, εγγυήσεων και αμοιβαίας εμπιστοσύνης.