Ιράν - ΗΠΑ: Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων

Η συγκρατημένη αισιοδοξία που διαμορφώθηκε μετά τον πρώτο γύρο συνομιλιών ανάμεσα σε Ιράν και ΗΠΑ στην Ελβετία για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή δεν αρκεί για να κλείσει τα ανοιχτά μέτωπα της επόμενης ημέρας. Στο επίκεντρο παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ, η στρατηγική θαλάσσια οδός από την οποία διέρχεται κρίσιμο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής ροής, με την Τεχεράνη να επιμένει ότι η διαχείρισή της θα βρίσκεται πλέον υπό ιρανικό έλεγχο.

Ο επικεφαλής της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, επανέλαβε τη Δευτέρα ότι τα Στενά του Ορμούζ δεν πρόκειται να επιστρέψουν στην προπολεμική τους κατάσταση. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, ο οποίος ηγείται των συνομιλιών με τις Ηνωμένες Πολιτείες για τον οριστικό τερματισμό της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, κατέστησε σαφές ότι η Τεχεράνη διεκδικεί κεντρικό ρόλο στη διαχείριση της θαλάσσιας διόδου.

«Όλος ο κόσμος πρέπει να ξέρει ότι η διαχείριση των Στενών του Ορμούζ δεν θα είναι ποτέ αυτή που ήταν πριν από τον πόλεμο», δήλωσε ο Γκαλιμπάφ, σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο IRNA. Πρόσθεσε ότι οι διεθνείς κανόνες θα τηρηθούν, υπογράμμισε όμως ότι το Ιράν θα είναι εκείνο που θα διαχειρίζεται τα Στενά.

Τα Στενά του Ορμούζ στο κέντρο της διαπραγμάτευσης

Ο Γκαλιμπάφ, που συμμετείχε στην πρώτη συνεδρία των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ στην Ελβετία, εμφανίστηκε συγκρατημένα θετικός για τα αποτελέσματα της αποστολής. Όπως ανέφερε, οι συνομιλίες επέτρεψαν να υπάρξουν «καλές επιτυχίες», ιδίως σε ζητήματα που αφορούν τα Στενά του Ορμούζ, τον Λίβανο, το πετρέλαιο και την αποδέσμευση παγωμένων πόρων.

Ο ίδιος τόνισε ότι η διαδικασία βρίσκεται ακόμη στην αρχή και ότι οι προσπάθειες πρέπει να συνεχιστούν. Η αναφορά του στην αποδέσμευση παγωμένων πόρων δείχνει ότι η Τεχεράνη συνδέει την αποκλιμάκωση με συγκεκριμένα οικονομικά και γεωπολιτικά ανταλλάγματα, ενώ η συζήτηση για το πετρέλαιο και τα Στενά του Ορμούζ αγγίζει άμεσα την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.

Παράλληλα, ο Ιρανός αξιωματούχος κατηγόρησε το Ισραήλ ότι αντιτίθεται σθεναρά στη διαπραγματευτική διαδικασία, την οποία, όπως είπε, θεωρεί απειλή για την ίδια του την ύπαρξη και επιδιώκει να τη σαμποτάρει. Η δήλωση αυτή αποτυπώνει το βάθος της περιφερειακής αντιπαράθεσης, καθώς οι συνομιλίες Ιράν - ΗΠΑ δεν περιορίζονται στο διμερές επίπεδο, αλλά επηρεάζουν συνολικά τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.

Η Τεχεράνη απαίτησε να συμπεριληφθεί ο Λίβανος στη συμφωνία για τον τερματισμό των εχθροπραξιών, αίτημα που τελικά έγινε δεκτό. Ωστόσο, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει διαμηνύσει ότι δεν προτίθεται να αποσύρει τον ισραηλινό στρατό από τον νότιο Λίβανο, όπου συνεχίζονται οι επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ. Ο ίδιος επέμεινε ότι ο ισραηλινός στρατός διατηρεί πλήρη ελευθερία δράσης απέναντι σε κάθε απειλή.

Αντίθετα μηνύματα από Τεχεράνη και Ουάσιγκτον

Μετά τις συνομιλίες στην Ελβετία, ο Γκαλιμπάφ επισκέφθηκε το Ομάν, μαζί με τον υπουργό Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί. Οι δύο αξιωματούχοι συναντήθηκαν με τον επικεφαλής της διπλωματίας του σουλτανάτου, Μπαντρ Αλμπουσάιντι, πριν επιστρέψουν στην Τεχεράνη. Η επίσκεψη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το Ομάν βρίσκεται στην απέναντι πλευρά των Στενών του Ορμούζ και διατηρεί παραδοσιακά ρόλο διαύλου επικοινωνίας σε περιφερειακές κρίσεις.

Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τον απόλυτο έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον τα καταφέρνει «εξαιρετικά καλά» στο ζήτημα των Στενών και ανέφερε ότι οι ΗΠΑ εξασφάλισαν μεγαλύτερη ροή πετρελαίου από οποιαδήποτε άλλη φορά μέσω της συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού.

Ο Τραμπ επέμεινε ότι τα Στενά παραμένουν ανοιχτά και συνέδεσε τη συζήτηση με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, δηλώνοντας ότι υπάρχει πλέον μια χώρα που δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο. Η αμερικανική τοποθέτηση επιχειρεί να παρουσιάσει την κατάσταση ως ελεγχόμενη, παρά τις ιρανικές δηλώσεις περί νέου καθεστώτος διαχείρισης.

Σύμφωνα με στοιχεία των τελευταίων ημερών, η κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ έχει αρχίσει να ανακάμπτει αισθητά. Ωστόσο, ναυτιλιακοί κύκλοι εκτιμούν ότι θα χρειαστούν έως και 40 ημέρες για να αποσυμφορηθεί πλήρως ο Περσικός Κόλπος από τα πλοία που παρέμειναν εγκλωβισμένα λόγω του πολέμου.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εύθραυστη. Οι συνομιλίες Ιράν - ΗΠΑ άνοιξαν παράθυρο αποκλιμάκωσης, όμως τα Στενά του Ορμούζ, ο Λίβανος, το πετρέλαιο, οι παγωμένοι πόροι και η στάση του Ισραήλ συνθέτουν ένα περίπλοκο πλέγμα εκκρεμοτήτων. Η επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων θα δείξει αν η συγκρατημένη αισιοδοξία μπορεί να μετατραπεί σε σταθερή συμφωνία ή αν η περιοχή θα παραμείνει εγκλωβισμένη σε νέα γεωπολιτική αστάθεια.