Ιράν: Οι επιλογές της Τεχεράνης απέναντι στις κυρώσεις των ΗΠΑ

Η απόφαση της Ουάσιγκτον να απειλήσει με την επιβολή των πλέον σκληρών κυρώσεων στην ιστορία, με απώτερο σκοπό την κάμψη της ιρανικής βούλησης, έπειτα από σχεδόν έξι μήνες πολεμικής περιδίνησης, έχει πυροδοτήσει έντονες ανησυχίες για μια νέα, επικίνδυνη φάση κλιμάκωσης στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου. Το ενδεχόμενο μιας ανεξέλεγκτης αντιπαράθεσης, με επίκεντρο την ενεργειακή ασφάλεια, επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, καθώς η Τεχεράνη αναζητά αντίμετρα για να εξισορροπήσει την οικονομική ασφυξία που επιχειρείται να της επιβληθεί.

Σε αυτό το πλαίσιο, το διεθνές ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters επιχειρεί να αποκωδικοποιήσει τους πιθανούς τρόπους αντίδρασης του Ιράν, αναλύοντας τις στρατηγικές επιλογές που διαθέτει η ηγεσία της χώρας για να απαντήσει στην πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών. Τα σενάρια που εξετάζονται εκτείνονται από τον περιορισμό της ναυσιπλοΐας έως και την απευθείας πλήγματα σε περιφερειακούς ή και δυτικούς στόχους.

Το πετρελαϊκό όπλο και η σημασία των Στενών του Ορμούζ

Ένα από τα βασικά όπλα στη φαρέτρα της Τεχεράνης είναι η απειλή για πλήρη διακοπή των εξαγωγών πετρελαίου από την περιοχή. Ο Mohsen Rezaei, πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης και νυν γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, έχει ήδη διατυπώσει με σαφήνεια την πρόθεση αυτή, προειδοποιώντας ότι εάν συνεχιστεί ο οικονομικός πόλεμος, δεν θα εξαχθεί ούτε μία σταγόνα πετρελαίου, ούτε μέσω των Στενών του Ορμούζ ούτε από οποιοδήποτε άλλο σημείο του Κόλπου. Η δήλωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς από τα Στενά του Ορμούζ διακινείται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ενεργειακής ροής.

Οι επιθέσεις και οι απειλές του Ιράν κατά της ναυσιπλοΐας έχουν ήδη επιφέρει δραστικό περιορισμό στην κίνηση των δεξαμενόπλοιων, με τους όγκους να παραμένουν σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, παρά το γεγονός ότι ορισμένα πλοία εξακολουθούν να διέρχονται. Ενδεικτική της κατάστασης είναι η απόφαση της Τεχεράνης να επιβάλει κυρώσεις σε 45 πετρελαιοφόρα, κατηγορώντας τα ότι δεν συμμορφώθηκαν με τους κανόνες που η ίδια επιδιώκει να επιβάλει στη ναυσιπλοΐα. Παράλληλα, οι επανειλημμένες επιθέσεις με πυραύλους, drones ή ταχύπλοα σκάφη εναντίον πετρελαιοφόρων έχουν προκαλέσει επανειλημμένα άνοδο των τιμών του αργού, ενισχύοντας την αστάθεια στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Ο ρόλος των Χούθι και η νέα πραγματικότητα στην Ερυθρά Θάλασσα

Η στρατηγική του Ιράν δεν περιορίζεται μόνο στον Περσικό Κόλπο. Οι σύμμαχοί του, οι αντάρτες Χούθι στην Υεμένη, έχουν αναλάβει δράση στην Ερυθρά Θάλασσα, περιορίζοντας τη ναυσιπλοΐα μέσω επιθέσεων και απειλών για αποκλεισμό της θαλάσσιας μεταφοράς φορτίων. Τα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, από τα οποία διέρχεται το σαουδαραβικό αργό με προορισμό την Ασία, έχουν μετατραπεί σε ένα ακόμη πεδίο έντασης, με τα πλοία να περνούν κοντά από το προπύργιο των Χούθι.

Αρχικά, οι επιθέσεις είχαν ως αποτέλεσμα τη διακοπή της διέλευσης μόνο για ένα μέρος των πλοίων, με περισσότερα από τα μισά να συνεχίζουν να περνούν στα μέσα Αυγούστου. Ωστόσο, η κατάσταση καθίσταται ολοένα και πιο περίπλοκη για τις ναυτιλιακές εταιρείες, καθώς πλέον και κινεζικές επιχειρήσεις αρχίζουν να αλλάζουν διαδρομές, αποφεύγοντας το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Νέες επιθέσεις, όπως αυτή που σημειώθηκε τη Δευτέρα εναντίον πλοίου κοντά στο Γιανμπού, τον βασικό τερματικό σταθμό πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας στην Ερυθρά Θάλασσα, ή η επίθεση με drone κοντά στη Διώρυγα του Σουέζ, ενισχύουν την ανησυχία στις αγορές και ασκούν ανοδικές πιέσεις στις τιμές του αργού.

Οι στόχοι του Ιράν στην περιοχή του Κόλπου

Το Ιράν έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα διστάσει να αντιδράσει εναντίον οποιωνδήποτε γειτονικών χωρών συμμετάσχουν στις αμερικανικές προσπάθειες για την οικονομική του αποδυνάμωση. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, έχει εξαπολύσει επανειλημμένα επιθέσεις εναντίον χωρών του Κόλπου και της Ιορδανίας, με κύριο στόχο τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις, αλλά και ενεργειακές υποδομές. Μια πιθανή κλιμάκωση, που θα έβαζε στο στόχαστρο εγκαταστάσεις παραγωγής πετρελαίου ή φυσικού αερίου, θα μπορούσε να προκαλέσει νέα άνοδο στις τιμές ενέργειας, δημιουργώντας πολιτικό κόστος για την κυβέρνηση Τραμπ.

Παράλληλα, μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν δυσκολότερο να αναστραφεί σε σύγκριση με επιθέσεις που περιορίζονται στη ναυσιπλοΐα. Στο στόχαστρο θα μπορούσαν επίσης να βρεθούν μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και εγκαταστάσεις αφαλάτωσης νερού, γεγονός που θα συνιστούσε σημαντικό κίνδυνο για τις μοναρχίες του Κόλπου, οι οποίες στηρίζουν τις ΗΠΑ και λειτουργούν ως κρίσιμοι χρηματοοικονομικοί κόμβοι της παγκόσμιας οικονομίας.

Το ενδεχόμενο επιθέσεων σε δυτικές χώρες

Παρότι οι δυτικές χώρες βρίσκονται εκτός της εμβέλειας των βασικών οπλικών συστημάτων του Ιράν, οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν ιστορικά αποδείξει ότι είναι διατεθειμένοι να αναζητούν εναλλακτικούς τρόπους για να πραγματοποιούν επιθέσεις. Τη Δευτέρα, η Βρετανία ανακοίνωσε ότι χάκερ που συνδέονται με το Ιράν προκάλεσαν διακοπή λειτουργίας σε έναν μικρό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι η Τεχεράνη πιθανότατα βρισκόταν πίσω από κυβερνοεπιθέσεις σε εγκαταστάσεις ύδρευσης στη Μινεσότα. Το Ιράν δεν έχει σχολιάσει τις συγκεκριμένες κατηγορίες.

Επιπλέον, δυτικές υπηρεσίες ασφαλείας έχουν κατηγορήσει το Ιράν ότι στρατολογεί άτομα σε τοπικό επίπεδο για να πραγματοποιήσουν επιθέσεις ή να επιχειρήσουν δολοφονίες σε χώρες της Δύσης. Η Τεχεράνη έχει αρνηθεί τις κατηγορίες αυτές, ωστόσο το ενδεχόμενο ανάληψης δράσης σε ευρωπαϊκό έδαφος παραμένει ένα σενάριο που απασχολεί τις υπηρεσίες ασφαλείας, προσθέτοντας μια ακόμη διάσταση στην ήδη τεταμένη γεωπολιτική κατάσταση.