Ισπανία: Ήττα Σάντσεθ απειλεί την ισορροπία στην ΕΕ

Η πολιτική αναταραχή στην Ισπανία, με φόντο τις πρόωρες εκλογές, ενδέχεται να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή σκηνή. Μια ενδεχόμενη ήττα του Πέδρο Σάντσεθ δεν θα σήμαινε μόνο αλλαγή στην ισπανική κυβέρνηση, αλλά θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει την ισορροπία δυνάμεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θέτοντας τους Σοσιαλιστές και Δημοκράτες (S&D) σε δυσχερή θέση στις Βρυξέλλες και ωθώντας τους σε πιο συγκρουσιακή στάση απέναντι στις κεντροδεξιές πολιτικές δυνάμεις.

Ο Σάντσεθ, ως ο μοναδικός σοσιαλδημοκράτης ηγέτης μιας μεγάλης χώρας της ΕΕ, έχει λειτουργήσει ως αντίβαρο στην κεντροαριστερά εντός του Συμβουλίου, το οποίο κυριαρχείται σε μεγάλο βαθμό από την κεντροδεξιά. Οι Ισπανοί βουλευτές αποτελούν τη μεγαλύτερη εθνική αντιπροσωπεία των S&D στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και, όταν ο Σάντσεθ επιτυγχάνει συμφωνία στο Συμβούλιο, οι Ισπανοί ευρωβουλευτές μπορούν συνήθως να προωθήσουν τη θέση του στην ομάδα, ακόμη και ενάντια σε εσωτερικές αντιδράσεις. Μια αλλαγή κυβέρνησης στη Μαδρίτη θα διατάρασσε αυτή τη λεπτή ισορροπία, όπως δήλωσαν ανώτερα στελέχη των S&D στο Politico. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η χώρα μπορεί να οδηγηθεί σε μια κυβέρνηση υπό την ηγεσία του κεντροδεξιού Λαϊκού Κόμματος (PP), το οποίο πιθανότατα θα συνεργαστεί με το ακροδεξιό κόμμα Vox.

Ο Ρενέ Ρεπάσι, επικεφαλής της αντιπροσωπείας του γερμανικού SPD στο Κοινοβούλιο, σημείωσε χαρακτηριστικά: «Μπορεί να υπάρξει ο πειρασμός να εξετάζονται πιο κριτικά οι θέσεις του Συμβουλίου, εάν δεν υπάρχει πλέον σοσιαλιστής πρωθυπουργός μιας μεγάλης χώρας». Ένα δεύτερο ανώτερο στέλεχος των S&D δήλωσε ότι ο Σάντσεθ βοηθούσε να «ισορροπούν» οι αποφάσεις στο τραπέζι των ηγετών και ότι η απουσία του θα διατάρασσε την άτυπη συμμαχία των S&D, των Φιλελευθέρων και του κεντροδεξιού Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (EPP), στην οποία βασίζεται η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για την ψήφιση νομοθεσίας. «Εάν αυτό που προκύπτει από το τραπέζι των ηγετών και οι κατευθυντήριες γραμμές που δίνει στην Επιτροπή γίνουν πιο συντηρητικές, θα είναι λιγότερο ελκυστικό για τους προοδευτικούς να αισθάνονται μέρος αυτής της κυβερνητικής πλειοψηφίας», δήλωσε το στέλεχος.

Οι S&D έχουν χάσει έδαφος και αλλού στις Βρυξέλλες. Από τότε που οι ευρωπαϊκές εκλογές του 2024 μετατόπισαν το Κοινοβούλιο προς τα δεξιά, το EPP έχει περάσει ορισμένα νομοθετήματα με τη στήριξη ακροδεξιών ομάδων. Οι Σοσιαλιστές έχουν μικρότερη εκπροσώπηση σε εθνικές κυβερνήσεις και λιγότερους δικούς τους επιτρόπους, γεγονός που τροφοδοτεί επανειλημμένες εντάσεις και προσπάθειες αποκατάστασης της συμμαχίας. Με τον Σάντσεθ εκτός, οι τελευταίοι ηγέτες της κεντροαριστεράς θα είναι η Μέτε Φρεντέρικσεν της Δανίας και ο Ρόμπερτ Αμπέλα της Μάλτας — ενώ η Μαγδαλένα Άντερσον εργάζεται για τον σχηματισμό κυβέρνησης στη Σουηδία.

Οι εκλογές στην Ισπανία θα δώσουν το έναυσμα για έναν χρόνο κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων σε μεγάλες χώρες της ΕΕ, μεταξύ άλλων στην Ιταλία, την Πολωνία και τη Γαλλία, όπου ο ακροδεξιός Εθνικός Συναγερμός προηγείται στις δημοσκοπήσεις ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027. Οι ακροδεξιές δυνάμεις στις Βρυξέλλες πιέζουν το EPP να εγκαταλείψει την απαγόρευσή του για συνεργασία μαζί τους και να απομακρυνθεί από τους παραδοσιακούς δεσμούς του με τους S&D.

Λιγότερα κίνητρα για συμβιβασμό

Οι S&D, η δεύτερη μεγαλύτερη ομάδα του Κοινοβουλίου, έχουν απειλήσει επανειλημμένα τα τελευταία δύο χρόνια ότι θα αποσύρουν τη στήριξή τους προς τη φον ντερ Λάιεν, με ορισμένους ευρωβουλευτές να ζητούν μια πιο δυναμική στάση απέναντι στην πολιτική της ΕΕ. Η Ισπανίδα Ιράτσε Γκαρσία, η οποία ηγείται της ομάδας, έχει μέχρι στιγμής διατηρήσει τους Ισπανούς βουλευτές σε κοινή γραμμή. Αντιμετωπίζει ψηφοφορία για την ηγεσία στις 21 Οκτωβρίου, αν και ευρέως αναμένεται ότι θα διατηρήσει τη θέση της.

Σε περίπτωση ήττας του Σάντσεθ στις εκλογές, όλες οι μεγαλύτερες εθνικές αντιπροσωπείες των S&D — από την Ιταλία, τη Ρουμανία και τη Γαλλία — θα βρίσκονταν στην αντιπολίτευση στις χώρες τους. Τα μόνα κόμματα των S&D που θα παρέμεναν στην κυβέρνηση θα ήταν οι μικρότεροι κυβερνητικοί εταίροι στη Γερμανία και την Αυστρία, μαζί με τους Σοσιαλδημοκράτες της Δανίας, η σκληρή στάση των οποίων στο μεταναστευτικό περιορίζει την επιρροή τους στην ομάδα. Χωρίς έναν πρωθυπουργό βαρέων βαρών από μια μεγάλη χώρα της ΕΕ για να διατηρεί τους S&D σε κοινή γραμμή, η φον ντερ Λάιεν θα δεχόταν μεγαλύτερη πίεση να κάνει περισσότερες παραχωρήσεις σε ευρωβουλευτές που είναι ήδη απογοητευμένοι από τις ψήφους της κεντροδεξιάς μαζί με την ακροδεξιά.

«Εάν η φον ντερ Λάιεν εξακολουθεί να υλοποιεί τις προτεραιότητες των S&D, θα έχει τη στήριξη της ομάδας και, εάν αυτό δεν συμβαίνει, τότε θα χάσει τη στήριξη της ομάδας», δήλωσε ο Ρεπάσι. Μια επίσημη συμμαχία μεταξύ του EPP της Ισπανίας και του ακροδεξιού Vox, πρόσθεσε, «θα μας απομακρύνει ακόμη περισσότερο». Οι S&D θα είχαν επίσης λιγότερα «κίνητρα» για συμβιβασμό χωρίς την παρουσία του Σάντσεθ, δήλωσε το δεύτερο ανώτερο στέλεχος, καθώς η ομάδα θα είχε μικρότερη ευθύνη για τη διατήρηση της σταθερότητας στους θεσμούς της ΕΕ. «Η θεσμική ευθύνη να εγγυηθούμε τη στήριξη προς την Επιτροπή και τη σταθερότητα στους θεσμούς της ΕΕ δεν θα υπάρχει πλέον», δήλωσε το στέλεχος. Μια πιο σκληρή γραμμή θα ήταν ευκολότερη για την κεντροαριστερά «εάν το EPP συνεχίσει να συνάπτει συμφωνίες με την ακροδεξιά και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτύχει να προσφέρει μια πολιτικά ελκυστική ατζέντα που οι προοδευτικοί μπορούν να παρουσιάσουν στους ψηφοφόρους τους».

Ένας διπλωμάτης χαρακτήρισε την απειλή των Σοσιαλιστών να αποσύρουν τη στήριξή τους προς τη φον ντερ Λάιεν «μη αξιόπιστη», λέγοντας ότι θα απομόνωνε περαιτέρω την ομάδα: «Απλώς αισθάνονται την ανάγκη να στείλουν ένα μήνυμα στο EPP». Η αποδυνάμωση ή η απομάκρυνση της φον ντερ Λάιεν αντιβαίνει επίσης στα συμφέροντα των S&D, πρόσθεσε ο διπλωμάτης, επειδή η ΕΕ έχει μετακινηθεί περαιτέρω προς τα δεξιά από τότε που ανέλαβε για πρώτη φορά τα καθήκοντά της και «το επόμενο πρόσωπο που θα έρθει θα είναι πολύ λιγότερο πρόθυμο να συνεργαστεί μαζί τους».

Αναταραχή

Οι Βρυξέλλες αναμένεται να μετατραπούν σε πεδίο μάχης μεταξύ των δύο βασικών ισπανικών κομμάτων, με τους Ισπανούς ευρωβουλευτές να ηγούνται των Σοσιαλιστών στο Κοινοβούλιο, ενώ οι αντίπαλοί τους στο EPP αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη εθνική αντιπροσωπεία της ομάδας. Οι εκλογές επηρεάζουν επίσης τις συνομιλίες για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, γνωστό ως Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF), τον οποίο οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να ολοκληρώσουν έως το τέλος του έτους. «Δεν πρόκειται να κάνει καλό στο MFF», δήλωσε αξιωματούχος της Κομισιόν, προειδοποιώντας ότι η Ισπανία κινδυνεύει να καθυστερήσει τις διαδικασίες εν μέσω ήδη δύσκολων διαπραγματεύσεων. Το EPP και οι σύμμαχοί του θα προσπαθήσουν να φέρουν τις σχετικές συζητήσεις στην ατζέντα του Κοινοβουλίου, προκειμένου να προκαλέσουν δυσφορία στον Σάντσεθ, δήλωσε ο αξιωματούχος, καθιστώντας πιθανότατα τις συνομιλίες περισσότερο «ταραχώδεις».

Η βασική δημοσιονομική θέση της Ισπανίας δεν θα αλλάξει υπό μια νέα κυβέρνηση, δήλωσε ένας δεύτερος διπλωμάτης, αλλά «οι εκλογές θα αποσπούν την προσοχή» και «δεν θα δώσουν κίνητρο για την εξεύρεση συμβιβασμού». Ο Σίγκφριντ Μουρεσάν του EPP, επικεφαλής διαπραγματευτής του Κοινοβουλίου για τον προϋπολογισμό, προειδοποίησε τις χώρες της ΕΕ να μην χρησιμοποιήσουν τις εκλογές ως δικαιολογία για την καθυστέρηση των συνομιλιών ενόψει της συνόδου κορυφής των ηγετών στα μέσα Οκτωβρίου. «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δεν πρέπει να χρησιμοποιήσει την πολιτική κατάσταση στην Ισπανία ως δικαιολογία για περαιτέρω καθυστερήσεις». Ο ηγέτης του EPP, Μάνφρεντ Βέμπερ, αρνήθηκε να σχολιάσει τι θα μπορούσε να σημαίνει μια ήττα του Σάντσεθ για την επιρροή των Σοσιαλιστών στις Βρυξέλλες, αλλά εξέφρασε τη στήριξή του στον ηγέτη της ισπανικής αντιπολίτευσης, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό. «Το μέλλον της Ισπανίας βρίσκεται πλέον στα χέρια του ισπανικού λαού», δήλωσε. «Σε μια περίοδο που το όραμα και οι μεταρρυθμίσεις είναι περισσότερο αναγκαία από ποτέ, το EPP είναι υπερήφανο που στέκεται σταθερά στο πλευρό του Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό. Έχει την πλήρη στήριξή μας».