Το κοινοβούλιο του Ισραήλ ενέκρινε αργά τη Δευτέρα νομοσχέδιο για τη δημιουργία ειδικού στρατοδικείου, στο οποίο θα παραπεμφθούν εκατοντάδες Παλαιστίνιοι μαχητές που κατηγορούνται για συμμετοχή στην επίθεση της Χαμάς στο ισραηλινό έδαφος στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Η επίθεση εκείνη είχε οδηγήσει στον θάνατο περίπου 1.200 ανθρώπων, στην πλειονότητά τους αμάχων, ενώ 251 άτομα είχαν απαχθεί και μεταφερθεί ως όμηροι στη Λωρίδα της Γάζας. Το Ισραήλ απάντησε με εκτεταμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις στον παλαιστινιακό θύλακα, από τις οποίες έχουν χάσει τη ζωή τους περισσότεροι από 72.000 άνθρωποι, κυρίως άμαχοι, ενώ μεγάλο μέρος της Γάζας έχει καταστραφεί.
Ειδικό στρατοδικείο στην Ιερουσαλήμ
Σύμφωνα με τις ισραηλινές εκτιμήσεις, οι αρχές κρατούν από 200 έως 300 μαχητές που συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια της επίθεσης της 7ης Οκτωβρίου. Ο ακριβής αριθμός παραμένει απόρρητος, ενώ μέχρι σήμερα δεν τους έχουν απαγγελθεί επίσημες κατηγορίες.
Το νέο δικαστικό όργανο θα έχει έδρα την Ιερουσαλήμ και θα αποτελείται από τρεις δικαστές. Στο ειδικό στρατοδικείο ενδέχεται να οδηγηθούν και άλλοι Παλαιστίνιοι μαχητές που συνελήφθησαν μεταγενέστερα στη Γάζα, με την υποψία ότι συμμετείχαν στην επίθεση ή ότι εμπλέκονται στην κράτηση και κακοποίηση Ισραηλινών ομήρων.
Το νομοσχέδιο δημιουργεί ειδικό νομικό πλαίσιο για τη δίωξη όσων φέρονται να είχαν άμεση συμμετοχή στα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου. Στο πεδίο εφαρμογής του περιλαμβάνονται μέλη των ειδικών δυνάμεων Νούχμπα των Ταξιαρχιών αλ Κάσαμ, της στρατιωτικής πτέρυγας της Χαμάς.
Οι κατηγορίες που αναμένεται να αντιμετωπίσουν οι κατηγορούμενοι εκτείνονται από τρομοκρατία και ανθρωποκτονία έως σεξουαλικά εγκλήματα και γενοκτονία. Για ορισμένα από αυτά τα αδικήματα προβλέπεται η δυνατότητα επιβολής της εσχάτης των ποινών.
Η Κνεσέτ ενέκρινε το νομοσχέδιο με ευρεία πλειοψηφία 93 ψήφων, σε μια σπάνια στιγμή πολιτικής σύμπλευσης μεταξύ κομμάτων. Οι υπόλοιποι 27 βουλευτές είτε απείχαν είτε δεν παρέστησαν στην ψηφοφορία.
Ανοικτές συνεδριάσεις και ενστάσεις για τη διαδικασία
Η δίκη θα είναι ανοικτή στο κοινό, ενώ οι βασικές ακροαματικές συνεδριάσεις, όπως η έναρξη της διαδικασίας, η έκδοση της ετυμηγορίας και η ανακοίνωση των ποινών, θα μεταδίδονται ζωντανά μέσω ειδικού ιστότοπου που θα δημιουργηθεί για τον σκοπό αυτό.
Οι κατηγορούμενοι θα παρίστανται αυτοπροσώπως μόνο στις κεντρικές συνεδριάσεις του στρατοδικείου. Στις υπόλοιπες θα παρακολουθούν τη διαδικασία μέσω βιντεοσύνδεσης. Δικαίωμα φυσικής παρουσίας στο δικαστήριο θα έχουν και τα θύματα που επέζησαν της επίθεσης.
Η Γιάαρα Μορντεχάι, ειδική στο Διεθνές Δίκαιο στη Νομική Σχολή του Γέιλ, προειδοποίησε ότι το νέο πλαίσιο προκαλεί προβληματισμό ως προς την ορθή δικαστική διαδικασία, λόγω της φύσης του στρατιωτικού δικαστηρίου. Επισήμανε επίσης τον κίνδυνο οι διαδικασίες να αποκτήσουν πολιτικό χαρακτήρα ή να μετατραπούν σε συμβολικές δίκες με προειλημμένη εικόνα.
Από την πλευρά της, η βουλευτής Γιούλια Μαλινόφσκι, μία από τους συντάκτες του νομοσχεδίου, υποστήριξε ότι η ρύθμιση διασφαλίζει δίκαιη και νόμιμη διαδικασία. Πριν από την ψηφοφορία στην Κνεσέτ, δήλωσε ότι τα θύματα και οι οικογένειές τους πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να αντικρίσουν όσους κατηγορούνται για τις επιθέσεις, τους φόνους, τους βιασμούς και τις απαγωγές.
Η ίδια ανέφερε ότι το Ισραήλ θέλει να δείξει πως αποτελεί κυρίαρχο κράτος που μπορεί να οδηγήσει σε λογοδοσία όσους το πλήττουν. Η τοποθέτησή της αποτυπώνει το ισχυρό πολιτικό και κοινωνικό φορτίο που συνοδεύει τη νομοθετική πρωτοβουλία.
Θανατική ποινή, Χαμάς και διεθνής πίεση
Ο ισραηλινός ποινικός κώδικας προβλέπει τη θανατική ποινή για ορισμένα από τα αδικήματα που ενδέχεται να αποδοθούν στους Παλαιστίνιους μαχητές. Η τελευταία εκτέλεση στο Ισραήλ ήταν εκείνη του Άντολφ Άιχμαν, ενός από τους βασικούς αρχιτέκτονες του Ολοκαυτώματος, ο οποίος απαγχονίστηκε το 1962 μετά τη σύλληψή του στην Αργεντινή από ισραηλινούς πράκτορες.
Στρατιωτικά δικαστήρια στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη έχουν τη δυνατότητα να καταδικάσουν Παλαιστίνιους σε θάνατο, χωρίς όμως να έχει υπάρξει εφαρμογή αυτής της ποινής. Νόμος που υιοθετήθηκε από το Ισραήλ τον Μάρτιο προβλέπει απαγχονισμό για Παλαιστίνιους που καταδικάζονται για τρομοκρατικές επιθέσεις, όμως η διάταξη δεν έχει αναδρομική ισχύ.
Η Χαμάς καταδίκασε το νέο νομοθετικό πλαίσιο. Ο εκπρόσωπός της στη Γάζα, Χάζεμ Κάσεμ, υποστήριξε ότι ο νόμος λειτουργεί ως κάλυψη για τα εγκλήματα πολέμου που, σύμφωνα με την οργάνωση, έχει διαπράξει το Ισραήλ στη Γάζα.
Η υπόθεση εξελίσσεται ενώ το Ισραήλ βρίσκεται ήδη υπό ισχυρή διεθνή πίεση. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο διερευνά τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου στη Γάζα και έχει εκδώσει εντάλματα σύλληψης για τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον πρώην υπουργό Άμυνας Γιοάβ Γκαλάντ, καθώς και για τρία ηγετικά στελέχη της Χαμάς που έχουν στο μεταξύ σκοτωθεί από ισραηλινές επιχειρήσεις.
Παράλληλα, το Ισραήλ αντιμετωπίζει κατηγορίες για γενοκτονία στο Διεθνές Δικαστήριο, έπειτα από προσφυγή της Νότιας Αφρικής. Η ισραηλινή πλευρά απορρίπτει τις κατηγορίες, τις χαρακτηρίζει πολιτικά υποκινούμενες και υποστηρίζει ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις της στρέφονται κατά της Χαμάς και όχι κατά του παλαιστινιακού λαού.
Η δημιουργία του ειδικού στρατοδικείου ανοίγει έτσι νέο κεφάλαιο στη δικαστική και πολιτική διαχείριση της επίθεσης της 7ης Οκτωβρίου, με το Ισραήλ να επιχειρεί να οργανώσει μαζικές δίκες υψηλού συμβολισμού, σε ένα περιβάλλον έντονης διεθνούς αμφισβήτησης για τον πόλεμο στη Γάζα.
