Κάιρο και Τρίπολη ανοίγουν τους χάρτες – Τι διακυβεύεται για την Ελλάδα

Απευθείας διάλογο με την κυβέρνηση της Τρίπολης για τις θαλάσσιες διαφορές ανοίγει η Αίγυπτος, διευρύνοντας τις επαφές της στη Λιβύη, όπου επί χρόνια διατηρεί στενές σχέσεις με τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ. Στο επίκεντρο βρίσκεται το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Το Κάιρο επιμένει ότι η συμφωνία θίγει τα δικαιώματά του στην ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα και θέτει πλέον τις αντιρρήσεις του απευθείας στην κυβέρνηση της Τρίπολης.

Η νέα φάση των σχέσεων αποτυπώθηκε στην επίσκεψη του Αιγύπτιου υπουργού Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι στην Τρίπολη στις 7 Νοεμβρίου. Ο Αμπντελάτι συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά και άλλους Λίβυους αξιωματούχους και εγκαινίασε εκ νέου το ιστορικό κτίριο της αιγυπτιακής πρεσβείας, που παρέμενε κλειστό από το 2014. Η διπλωματική αποστολή είχε επαναλάβει τη λειτουργία της το 2021. Στις συνομιλίες τέθηκαν επίσης η επεξεργασία λιβυκού πετρελαίου σε αιγυπτιακά διυλιστήρια, η συνεργασία στα δίκτυα φυσικού αερίου και η ηλεκτρική διασύνδεση.

Κοινή επιτροπή για τις αιγυπτιακές αντιρρήσεις και τους χάρτες

Ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών, Νάντερ Ζάκι, δήλωσε στο Alghad ότι οι δύο πλευρές επιδιώκουν συναινετική λύση και ότι η μορφή των συνομιλιών μένει να καθοριστεί. Επανέλαβε τη θέση του Καΐρου ότι το μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες και ότι οι θαλάσσιες διεκδικήσεις που αποτυπώνει θίγουν αιγυπτιακά δικαιώματα.

Ο Ντμπεϊμπά ανέφερε στο αιγυπτιακό Al-Qahera News ότι πρόκειται να συνεδριάσει κοινή λιβυοαιγυπτιακή επιτροπή, είτε στην Τρίπολη είτε στο Κάιρο. Αντικείμενό της θα είναι οι αιγυπτιακές αντιρρήσεις, οι θέσεις των δύο πλευρών και οι χάρτες θαλάσσιας οριοθέτησης. Από τις έως τώρα δηλώσεις παραμένουν ανοιχτά τόσο το χρονοδιάγραμμα όσο και η γεωγραφική έκταση μιας ενδεχόμενης διευθέτησης.

Την ίδια περίοδο η Άγκυρα επαναφέρει τη δική της πρόταση προς το Κάιρο. Στις 28 Οκτωβρίου, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας υποστήριξε ότι μια συμφωνία με την Τουρκία θα έδινε στην Αίγυπτο περισσότερα από 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα πρόσθετης θαλάσσιας δικαιοδοσίας σε σύγκριση με μια συμφωνία με την Ελλάδα. Ο υπολογισμός βασίζεται στην τουρκική θέση για την περιορισμένη επήρεια των ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας. Η φιλοκυβερνητική εφημερίδα Türkiye παρουσιάζει τον διάλογο Καΐρου–Τρίπολης ως «πράσινο φως» για συζήτηση του μνημονίου. Οι δημόσιες αιγυπτιακές τοποθετήσεις εξακολουθούν να αμφισβητούν τη νομική του ισχύ.

Οι σχέσεις με τον Χαφτάρ και το διακύβευμα για την Αθήνα

Η Αίγυπτος διατηρεί παράλληλα τις επαφές της με την ανατολική Λιβύη. Τον Αύγουστο, ο πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι είχε υποδεχθεί τον Χαλίφα Χαφτάρ στο Κάιρο. Τις δικές της σχέσεις με την οικογένεια Χαφτάρ έχει διευρύνει και η Τουρκία. Στις 20 Οκτωβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων που εδρεύει στην ανατολική Λιβύη ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ανατρέποντας τη στάση που είχε κρατήσει επί χρόνια. Η εξέλιξη διευρύνει την πολιτική στήριξη του μνημονίου στο εσωτερικό της Λιβύης, ενώ η Αίγυπτος εξακολουθεί να το απορρίπτει.

Για την Αθήνα, σημείο αναφοράς παραμένει η συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας–Αιγύπτου του Αυγούστου 2020, με την προοπτική επέκτασής της να παραμένει ανοιχτή. Τον Οκτώβριο, οι υπουργοί Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης και Μπαντρ Αμπντελάτι επιβεβαίωσαν τον συντονισμό τους. Στις 26 Οκτωβρίου, ο Γεραπετρίτης εκφώνησε στη Νέα Υόρκη κοινή δήλωση της Ελλάδας, της Αιγύπτου, της Κυπριακής Δημοκρατίας, του Μπαχρέιν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι συμμετέχοντες χαρακτήρισαν το μνημόνιο ασύμβατο με το διεθνές δίκαιο και απέρριψαν την παραγωγή έννομων αποτελεσμάτων για τρίτα κράτη.

Η έναρξη του διαλόγου δίνει στο Κάιρο τη δυνατότητα να θέσει στην Τρίπολη τις αντιρρήσεις του για τις ζώνες που διεκδικεί η Τουρκία. Για την Ελλάδα, το επόμενο ουσιαστικό στοιχείο θα είναι οι χάρτες που θα εξετάσει η κοινή επιτροπή. Αν οι επαφές καταλήξουν σε συγκεκριμένες προτάσεις οριοθέτησης, το ενδιαφέρον της Αθήνας θα επικεντρωθεί στην έκτασή τους και στον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται υπόψη τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, ιδίως της Κρήτης.