Καταπατημένα: Φιάσκο η ρύθμιση – Μόλις 12.000 αιτήσεις για περίπου 90.000 ακίνητα

Χαμηλά παραμένει η συμμετοχή στη ρύθμιση για την εξαγορά καταπατημένων εκτάσεων του Δημοσίου, παρά τις εκπτώσεις που μπορούν να φθάσουν έως και το 80% και τη δυνατότητα εξόφλησης του τιμήματος σε 60 άτοκες μηνιαίες δόσεις.

Σχεδόν δύο χρόνια μετά την έναρξη της διαδικασίας, το κυβερνητικό στοίχημα για μαζική τακτοποίηση μιας ιδιοκτησιακής εκκρεμότητας δεκαετιών δεν φαίνεται να αποδίδει τα αναμενόμενα. Από τα τέλη Σεπτεμβρίου του 2024 έως σήμερα έχουν υποβληθεί, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, περίπου 12.000 αιτήσεις, όταν οι καταπατημένες δημόσιες εκτάσεις υπολογίζονται σε περίπου 90.000.

Με απλά λόγια, στη ρύθμιση έχει προσέλθει περίπου το 13% των δυνητικά ενδιαφερομένων, ενώ ακόμη και από τις αιτήσεις που έχουν καταχωριστεί ένα μέρος δεν έχει οριστικοποιηθεί.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι ούτε οι μεγάλες εκπτώσεις ούτε οι άτοκες δόσεις ήταν αρκετές για να ξεπεράσουν τα εμπόδια που δημιουργεί το ίδιο το πλαίσιο. Οι αυστηρές προϋποθέσεις ένταξης, ο όγκος των δικαιολογητικών και το κόστος εξαγοράς εξακολουθούν να λειτουργούν αποτρεπτικά για αρκετούς πολίτες.

Σε πολλές περιπτώσεις, ακόμη και μετά τις προβλεπόμενες μειώσεις, το ποσό που καλείται να καταβάλει ο ενδιαφερόμενος θεωρείται υψηλό. Την ίδια ώρα, η διαδικασία απαιτεί τεχνικά, φορολογικά και ιδιοκτησιακά έγγραφα που μετατρέπουν μια υποτίθεται διευκολυντική ρύθμιση σε ιδιαίτερα απαιτητική διοικητική διαδικασία.

Πολλοί επιλέγουν τα δικαστήρια αντί να πληρώσουν το Δημόσιο

Υπάρχει ακόμη ένας κρίσιμος παράγοντας που περιορίζει τη συμμετοχή. Αρκετοί από όσους κατέχουν επί δεκαετίες τις συγκεκριμένες εκτάσεις τις έχουν ήδη δηλώσει στο Ελληνικό Κτηματολόγιο και προτιμούν να διεκδικήσουν δικαστικά την αναγνώριση της κυριότητάς τους, αντί να καταβάλουν τίμημα στο Δημόσιο.

Για αυτούς, η επιλογή της εξαγοράς μπορεί να σημαίνει ότι αποδέχονται στην πράξη την κυριότητα του Δημοσίου σε ένα ακίνητο το οποίο θεωρούν δικό τους και για το οποίο ενδέχεται ήδη να διαθέτουν τίτλους, στοιχεία κατοχής ή εγγραφή στο Κτηματολόγιο.

Η χαμηλή ανταπόκριση επομένως δεν εξηγείται μόνο από το οικονομικό κόστος. Αναδεικνύει και το βαθύτερο πρόβλημα δεκαετιών γύρω από την ιδιοκτησία, τις αμφισβητούμενες εκτάσεις και τις περιπτώσεις όπου Δημόσιο και ιδιώτες εμφανίζονται να διεκδικούν το ίδιο ακίνητο.

Με την προθεσμία υποβολής αιτήσεων να εκπνέει στις 11 Σεπτεμβρίου, προς το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών έχουν ήδη διατυπωθεί αιτήματα για νέα παράταση.

Πίεση ασκείται και από την Ένωση Ιδιοκτητών Ακινήτων Δωδεκανήσου, η οποία ζητά παρεμβάσεις στο θεσμικό πλαίσιο, υποστηρίζοντας ότι οι ιδιαίτερες ιδιοκτησιακές και κτηματολογικές συνθήκες στα Δωδεκάνησα καθιστούν σε αρκετές περιπτώσεις την εφαρμογή της ρύθμισης εξαιρετικά δύσκολη.

Το γεγονός ότι λίγες ημέρες πριν από την εκπνοή της προθεσμίας η συμμετοχή παραμένει σε τόσο χαμηλά επίπεδα δημιουργεί πλέον πίεση προς το οικονομικό επιτελείο. Μια απλή παράταση, ωστόσο, δεν λύνει αυτομάτως το πρόβλημα εάν παραμείνουν οι λόγοι που κρατούν τους πολίτες μακριά από την πλατφόρμα.

Παράβολο 300 ευρώ και φάκελος με σειρά δικαιολογητικών

Η διαδικασία ξεκινά με την ηλεκτρονική αίτηση και την καταβολή παραβόλου 300 ευρώ. Το ποσό συμψηφίζεται με το τίμημα εξαγοράς όταν η αίτηση γίνει δεκτή, ενώ προβλέπεται επιστροφή του σε περίπτωση απόρριψης.

Ο ενδιαφερόμενος καλείται να συγκεντρώσει εκτενή φάκελο δικαιολογητικών. Απαιτούνται, μεταξύ άλλων, τοπογραφικό διάγραμμα του δημόσιου ακινήτου με δήλωση μηχανικού, φύλλο προσδιορισμού της αντικειμενικής αξίας, βεβαίωση όρων δόμησης, οικοδομική άδεια όπου υπάρχει, τίτλοι ή άλλα στοιχεία που αποδεικνύουν την κατοχή και συνοδευτικό σημείωμα με το ιστορικό της.

Στον φάκελο περιλαμβάνονται ακόμη υπεύθυνη δήλωση για την έκταση του ακινήτου, στοιχεία από τα οποία αποδεικνύεται η χρήση του, καθώς και αντίγραφα των φορολογικών εντύπων Ε1 και Ε9.

Οι προϋποθέσεις κατοχής είναι επίσης αυστηρές. Για την εξαγορά απαιτείται αδιάλειπτη κατοχή του ακινήτου για τουλάχιστον 30 χρόνια όταν υπάρχει τίτλος ή για τουλάχιστον 40 χρόνια όταν δεν υπάρχει τίτλος.

Στη δεύτερη περίπτωση, το ακίνητο πρέπει να χρησιμοποιείται ως κύρια κατοικία ή βοηθητικός χώρος αυτής ή για τουριστική, βιοτεχνική, βιομηχανική, εμπορική ή αγροτική δραστηριότητα. Παράλληλα πρέπει να έχει δηλωθεί στο Ε9 για τα πέντε χρόνια που προηγούνται της αίτησης.

Το αρχικό τίμημα εξαγοράς υπολογίζεται στο 100% της αντικειμενικής αξίας του οικοπέδου ή του γηπέδου. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να το καταβάλει εφάπαξ, εξασφαλίζοντας έκπτωση 10%, ή να το εξοφλήσει σε έως 60 άτοκες μηνιαίες δόσεις, με κατώτατο ποσό δόσης τα 100 ευρώ.

Οι μεγαλύτερες μειώσεις προβλέπονται για ειδικές περιπτώσεις αμφισβήτησης της κυριότητας. Έκπτωση 50% μπορεί να δοθεί όταν ο ιδιώτης έχει αναγνωριστεί πρωτόδικα ως κύριος ή έχει αναγραφεί ως κύριος στις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές και υπάρχει δικαστική αντιδικία με το Δημόσιο.

Η μείωση μπορεί να φθάσει στο 70% όταν έχει ασκηθεί ένδικο μέσο κατά δικαστικής απόφασης για την κυριότητα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022, ενώ προβλέπεται έκπτωση έως 80% για συγκεκριμένες περιπτώσεις ακινήτων που εξυπηρετούν στεγαστικές ανάγκες και συνδέονται με μαζική εγκατάσταση πληθυσμιακών ομάδων πριν από το 1964.

Παρά τις ευνοϊκές προβλέψεις, οι περίπου 12.000 αιτήσεις σε ένα σύνολο περίπου 90.000 εκτάσεων αποτυπώνουν το πραγματικό πρόβλημα. Η κυβέρνηση δημιούργησε μια ρύθμιση με μεγάλες εκπτώσεις στα χαρτιά, η οποία μέχρι σήμερα δεν έχει πείσει τη μεγάλη πλειονότητα των ενδιαφερομένων να συμμετάσχει.

Με την προθεσμία να πλησιάζει, το ερώτημα για το οικονομικό επιτελείο δεν είναι μόνο εάν θα δοθεί περισσότερος χρόνος. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι εάν θα αντιμετωπιστούν η γραφειοκρατία, το κόστος και οι ιδιοκτησιακές ιδιαιτερότητες που έχουν αφήσει εκτός ρύθμισης σχεδόν εννέα στους δέκα δυνητικούς ενδιαφερομένους.