Κατασκοπευτικά εκθέματα στο νέο μουσείο ΕΥΠ

Από τις αρχές του 2027 αναμένεται να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο για την ιστορία των ελληνικών μυστικών υπηρεσιών, καθώς αντικείμενα που παρέμεναν για δεκαετίες στις αποθήκες της ΕΥΠ, στο κεντρικό κτίριο της λεωφόρου Κατεχάκη, πρόκειται να εκτεθούν στο υπό δημιουργία μουσείο της υπηρεσίας στην οδό Γραβιάς, στην Αγία Παρασκευή.

Πρόκειται για κατασκοπευτικό εξοπλισμό που χρησιμοποιήθηκε σε διαφορετικές περιόδους της δράσης των ελληνικών υπηρεσιών πληροφοριών και μέχρι σήμερα παρέμενε μακριά από τη δημόσια θέα. Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη εκτεταμένη έρευνα από την υπηρεσία εσωτερικού αρχείου της ΕΥΠ, με σκοπό κάθε αντικείμενο που θα παρουσιαστεί στο μουσείο να συνοδεύεται από πραγματικό ιστορικό πλαίσιο.

Η επιδίωξη είναι ο επισκέπτης να μη βλέπει απλώς παλιές συσκευές και μηχανισμούς, αλλά να γνωρίζει πού, πότε και με ποιον τρόπο αξιοποιήθηκαν σε επιχειρήσεις Ελλήνων πρακτόρων. Το μουσείο σχεδιάζεται ώστε να συνδέει το έκθεμα με την ιστορία του, μετατρέποντας το αρχειακό υλικό σε βιωματική αφήγηση για τη δράση των ανθρώπων που κινήθηκαν επί δεκαετίες στο παρασκήνιο της εθνικής ασφάλειας.

Από την ΚΥΠ του 1952 στητίες στο παρασκήνιο της εθνικής ασ σημερινή ΕΥΠ

Για την τεκμηρίωση των εκθεμάτων, τα στελέχη που έχουν αναλάβει το εγχείρημα θα χρειαστεί να αναζητήσουν μαρτυρίες από συνταξιούχους πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών, οι οποίοι γνωρίζουν ή θυμούνται παλαιές επιχειρήσεις κατασκοπείας και αντικατασκοπείας. Η προφορική μνήμη θεωρείται κρίσιμη, καθώς αρκετά από τα αντικείμενα συνδέονται με περιόδους για τις οποίες οι δημόσιες πληροφορίες είναι περιορισμένες.

Τα εκθέματα θα καλύπτουν μεγάλο χρονικό βάθος, ακόμη και από το 1952, έτος ίδρυσης της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, της γνωστής ΚΥΠ. Η υπηρεσία διατήρησε αυτή την ονομασία μέχρι το 1986, όταν μετονομάστηκε σε Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών. Μέσα από αυτή τη διαδρομή, το μουσείο φιλοδοξεί να παρουσιάσει όχι μόνο την εξέλιξη των επιχειρησιακών μέσων, αλλά και τη μεταβολή των απειλών που αντιμετώπισε η χώρα.

Στις αποθήκες της ΕΥΠ φυλάσσονται εδώ και δεκαετίες αντικείμενα που παραπέμπουν σε διαφορετικές εποχές της τεχνολογίας των πληροφοριών: κεραίες, κοριοί, καμουφλαρισμένα όπλα, φωτογραφικές συσκευές, κάμερες ενσωματωμένες σε καθημερινά αντικείμενα και ειδικός εξοπλισμός παρακολούθησης. Τα αρμόδια στελέχη καλούνται πλέον να επιλέξουν ποια από αυτά θα μεταφερθούν στις προθήκες του μουσείου και ποια θα παραμείνουν στο αρχείο.

Το μουσείο και η νέα αφήγηση της υπηρεσίας

Η πρωτοβουλία για τη δημιουργία του μουσείου ξεκίνησε το 2023 και, σύμφωνα με τον σημερινό σχεδιασμό, αναμένεται να ολοκληρωθεί στις αρχές του 2027. Το εγχείρημα δεν περιορίζεται στην παρουσίαση του παρελθόντος της ΕΥΠ. Θα περιλαμβάνει και θεματικές ενότητες για το παρόν και το μέλλον των υπηρεσιών πληροφοριών, με αναφορές στην εθνική ασφάλεια, την τρομοκρατία, την κατασκοπεία, την αντικατασκοπεία, το κυβερνοέγκλημα και τις νέες τεχνολογικές απειλές.

Στον χώρο θα λειτουργούν διαδραστικές οθόνες και ψηφιακοί οδηγοί, ώστε η ξενάγηση να μην έχει στατικό χαρακτήρα. Η πρόθεση είναι να δημιουργηθεί ένας σύγχρονος εκθεσιακός χώρος, όπου ο επισκέπτης θα μπορεί να παρακολουθεί την ιστορική συνέχεια των ελληνικών υπηρεσιών πληροφοριών και να κατανοεί τον ρόλο που διαδραμάτισαν σε κρίσιμες περιόδους.

Οι εργασίες ανακαίνισης βρίσκονται στο τελικό στάδιο. Ο εσωτερικός χώρος έχει ήδη διαμορφωθεί, ενώ συνεχίζονται οι παρεμβάσεις στον περιβάλλοντα χώρο. Το μουσείο βρίσκεται σε οικόπεδο ιδιοκτησίας της ΕΥΠ στην Αγία Παρασκευή και, για λόγους ασφαλείας, ο εκθεσιακός χώρος θα απομονωθεί από το υπόλοιπο τμήμα της εγκατάστασης.

Η χωροθέτηση του μουσείου δίπλα σε ευαίσθητες εγκαταστάσεις της ΕΥΠ και του Στρατού στον Υμηττό επιβάλλει ειδικό πλαίσιο πρόσβασης. Η είει ειδικό πλαίσιο πρόσσοδος θα είναι δωρεάν, ωστόσο η επίσκεψη δεν θα γίνεται ελεύθερα. Όποιος επιθυμεί να το επισκεφθεί θα πρέπει να υποβάλει αίτημα και να περιμένει τη σχετική έγκριση πριν του επιτραπεί η είσοδος.

Στην επίσημη ιστοσελίδα της ΕΥΠ, η φιλοσοφία του μουσείου περιγράφεται ως προσπάθεια να «ζωντανέψει» η δράση ανώνυμων πρωταγωνιστών και επιχειρήσεων. Μέσα από αυθεντικά υλικά, μηχανήματα και ειδικά κατασκευασμένα μέσα, η υπηρεσία επιχειρεί να παρουσιάσει ένα τμήμα της ιστορίας της, μεταφέροντας στο σήμερα πρόσωπα και επιχειρήσεις που παρέμειναν, από τη φύση της αποστολής τους, μακριά από τη δημόσια αναγνώριση.