Κλιμάκωση ΗΠΑ-Ιράν: Αδιέξοδο στο Στενό του Ορμούζ

Η ένταση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν φαίνεται πως θα διαρκέσει για αρκετούς ακόμα μήνες, καθώς οι δύο πλευρές αδυνατούν να γεφυρώσουν το χάσμα που τις χωρίζει σχετικά με τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ. Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Bloomberg, εν ενεργεία και πρώην αξιωματούχοι από τις ΗΠΑ, το Ιράν και την Ευρώπη εκτιμούν ότι η επίτευξη μιας βιώσιμης συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός παραμένει μακρινός στόχος. Οι εκτιμήσεις αυτές διατυπώνονται μετά την κατάρρευση της προσωρινής ειρηνευτικής συμφωνίας που είχε επιτευχθεί τον προηγούμενο μήνα.

Νέες στρατιωτικές εξελίξεις στην περιοχή

Στο πεδίο των επιχειρήσεων, ο ιορδανικός στρατός ανακοίνωσε ότι κατέρριψε πέντε ιρανικούς πυραύλους. Ο εκπρόσωπος του ιορδανικού στρατού δήλωσε ότι τα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας εξουδετέρωσαν πέντε πυραύλους που προέρχονταν από το Ιράν και είχαν στόχο την επικράτεια της χώρας, οι οποίοι αναχαιτίστηκαν και καταρρίφθηκαν. Από την πλευρά τους, οι Φρουροί της Επανάστασης, η ισχυρή ένοπλη δύναμη της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ανακοίνωσαν ότι οι αεροδιαστημικές δυνάμεις τους έθεσαν στο στόχαστρο αεροπορική βάση και το βασικό κέντρο διοίκησης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ιορδανία, χρησιμοποιώντας πολλούς βαλλιστικούς πυραύλους.

Οι ΗΠΑ και η Σαουδική Αραβία πραγματοποίησαν επιθέσεις εναντίον πολιτοφυλακών που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη στο Ιράκ, οι οποίες είχαν επιχειρήσει να πλήξουν πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του βασιλείου τις προηγούμενες ημέρες. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, μιλώντας στο Fox News, προειδοποίησε ότι το Ιράν θα δεχτεί σκληρό πλήγμα για την επίθεση στην Ιορδανία. Οι τελευταίες αυτές συγκρούσεις σημειώθηκαν λίγες ώρες αφότου ο Τραμπ είχε αναφερθεί σε καλές πιθανότητες για αποτέλεσμα στις συνομιλίες με το Ιράν, γεγονός που υπογραμμίζει τη δυσκολία του να τερματίσει έναν πόλεμο που γίνεται ολοένα και πιο αντιδημοφιλής στους Αμερικανούς πολίτες.

Το μοτίβο των συγκρούσεων και η στρατηγική του Ιράν

Το μοτίβο των τελευταίων εβδομάδων, που περιλαμβάνει μικρής κλίμακας συγκρούσεις, ακολουθούμενες από περιόδους ηρεμίας και στη συνέχεια νέες μάχες, είναι πιθανό να επαναληφθεί, σύμφωνα με πηγές που βρίσκονται σε επαφή με υψηλόβαθμα στελέχη των κυβερνήσεων των ΗΠΑ και του Ιράν. Το Ιράν, παρά τις σοβαρές στρατιωτικές απώλειες που έχει υποστεί, παραμένει πεπεισμένο ότι μπορεί να αντέξει έναν αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, όπως δήλωσε Ιρανός αξιωματούχος. Οι Ιρανοί ηγέτες πιστεύουν ότι ο Τραμπ θα αποφύγει μια σοβαρή κλιμάκωση, παρά τις επανειλημμένες απειλές του, λόγω της ικανότητας της Τεχεράνης να προκαλέσει ζημιές στα αραβικά κράτη του Κόλπου και του φόβου του για περαιτέρω αύξηση των τιμών του πετρελαίου και των καυσίμων.

Η άνοδος της τιμής του αργού πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι την περασμένη εβδομάδα αποτέλεσε έναν από τους λόγους για τους οποίους ο Τραμπ ανέστειλε τις καθημερινές αεροπορικές επιδρομές εναντίον του Ιράν και επέλεξε να δώσει ξανά χώρο στη διπλωματία, σύμφωνα με πηγή. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Άννα Κέλι, χαρακτήρισε τις πληροφορίες αυτές ως εικασίες, τονίζοντας ότι μόνο ο Τραμπ γνωρίζει τι θα κάνει στη συνέχεια.

Οικονομικοί και στρατιωτικοί περιορισμοί

Το Ιράν γνωρίζει πλήρως ότι η ικανότητα του Τραμπ να εντείνει την εκστρατεία του παρεμποδίζεται από την εξάντληση των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου και των αμερικανικών όπλων από την έναρξη του πολέμου. Το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου των ΗΠΑ βρίσκεται πλέον στο χαμηλότερο επίπεδό του από τη δεκαετία του 1980, ενώ σημαντική ποσότητα προηγμένου αμερικανικού οπλισμού, συμπεριλαμβανομένων πυραύλων αεράμυνας, έχει ήδη χρησιμοποιηθεί. Παρόλα αυτά, ο Τραμπ δεν είναι πιθανό να υποχωρήσει έως ότου το Ιράν κάνει πίσω στο θέμα του Ορμούζ. Η Ισλαμική Δημοκρατία συνεχίζει να διεκδικεί το δικαίωμα να διαχειρίζεται την κυκλοφορία μέσω του στρατηγικού περάσματος και να επιβάλλει τέλη στα δεξαμενόπλοια και σε άλλα σκάφη.

Το Ιράν θεωρεί τον έλεγχο του στενού, μέσω του οποίου διακινείται υπό κανονικές συνθήκες το ένα πέμπτο των προμηθειών πετρελαίου και LNG, ως μέσο πίεσης έναντι των ΗΠΑ και ως κλειδί για την εθνική του ασφάλεια. Το Ομάν προσπαθεί να διαπραγματευτεί μια βραχυπρόθεσμη συμφωνία με το Ιράν, ώστε να επιτρέψει τη διέλευση περισσότερων πλοίων από τη θαλάσσια οδό και να καταστήσει δυνατή την επανέναρξη των επίσημων ειρηνευτικών συνομιλιών μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον. Ωστόσο, οι συζητήσεις αυτές έχουν σταματήσει, καθώς το Ιράν επιμένει να έχει τον αποκλειστικό έλεγχο των πλοίων που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο.

Προοπτικές και διπλωματικές προσπάθειες

Οι αναλύτριες του Bloomberg Economics, Ντίνα Εσφαντιάρι και Μπέκα Βάσερ, σημειώνουν ότι η επιστροφή στη μακροπρόθεσμη σταθερότητα δεν θα επέλθει σύντομα, καθώς οι ΗΠΑ συνεχίζουν να προσπαθούν να αναγκάσουν το Ιράν σε υποχώρηση, ενώ η Τεχεράνη αποδεικνύει ότι είναι πρόθυμη και ικανή να ανταποκριθεί στην κλιμάκωση της έντασης. Το πιθανότερο σενάριο είναι οι συγκρούσεις να συνεχιστούν με σχετικά χαμηλή ένταση, με τα κράτη του Κόλπου και χώρες όπως το Πακιστάν να προσπαθούν να κατευνάσουν την κατάσταση. Καμία από τις δύο πλευρές δεν επιθυμεί την επανάληψη ενός ολοκληρωτικού πολέμου.

Μια πηγή με μεγάλη εμπειρία στην αντιμετώπιση συγκρούσεων ανέφερε ότι το Ιράν και οι ΗΠΑ βρίσκονται σε συνεχή διάλογο, έστω και έμμεσα μέσω μεσολαβητών, γεγονός που είναι πιθανό να οδηγήσει τελικά σε μια διπλωματική συμφωνία, ακόμη και αν οι συγκρούσεις συνεχιστούν σε κάποιο επίπεδο. Οι συνομιλίες αυτές, συμπεριλαμβανομένων εκείνων μεταξύ του Ομάν και του Ιράν, προχωρούν, σύμφωνα με πρόσωπο που έχει γνώση της κατάστασης. Ο Τραμπ δέχεται πιέσεις από Αμερικανούς πολιτικούς να τερματίσει τη σύγκρουση, με πολλούς Ρεπουμπλικάνους να επιθυμούν αυτό να συμβεί πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Μάικ Τζόνσον, σύμμαχος του Τραμπ, δήλωσε πριν από περίπου μία εβδομάδα ότι πρέπει να το τελειώσουμε.

Ακόμη και αν οι αντιμαχόμενες πλευρές ξαναρχίσουν τις διαπραγματεύσεις, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι θα καταφέρουν να επιλύσουν τα ευρύτερα ζητήματα που σχετίζονται με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η ενδιάμεση συμφωνία του Ιουνίου, που ονομάστηκε μνημόνιο κατανόησης, είχε ως στόχο να οδηγήσει σε 60 ημέρες διαπραγματεύσεων, κατά τις οποίες η Τεχεράνη θα συμφωνούσε σε αυστηρούς περιορισμούς όσον αφορά τον εμπλουτισμό ουρανίου και τις υπόλοιπες πυρηνικές της δραστηριότητες. Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη δεν έχουν σημειώσει σχεδόν καμία πρόοδο σε αυτό το θέμα μέχρι στιγμής.