Κλείνει το κεφάλαιο των πυρηνικών της Συρίας

Μια εξέλιξη που σηματοδοτεί το οριστικό τέλος σε μια μακρά περίοδο έντασης και αδιαφάνειας έλαβε χώρα την Τετάρτη, καθώς το Διοικητικό Συμβούλιο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), στο οποίο συμμετέχουν εκπρόσωποι από 35 χώρες, υιοθέτησε ομόφωνα ψήφισμα που τυπικά κλείνει το κεφάλαιο των μυστικών πυρηνικών δραστηριοτήτων της Συρίας. Το ψήφισμα αυτό έρχεται να επισφραγίσει τη νέα εποχή στη χώρα, αναγνωρίζοντας τη συνεργασία των νέων αρχών της Δαμασκού, οι οποίες, σύμφωνα με το κείμενο, συνέβαλαν καθοριστικά στην επίλυση όλων των εκκρεμών ζητημάτων που είχαν συσσωρευτεί για χρόνια.

Η υπόθεση ανάγεται στο μακρινό 2007, όταν ισραηλινά μαχητικά αεροσκάφη εξαπέλυσαν βομβαρδισμό εναντίον μιας εγκατάστασης στην ανατολική επαρχία Ντεΐρ αλ-Ζορ. Το Ισραήλ χαρακτήρισε τον στόχο ως έναν μυστικό πυρηνικό αντιδραστήρα που βρισκόταν σε προχωρημένο στάδιο κατασκευής, μια κατηγορία που η Συρία διέψευσε κατηγορηματικά. Παρά τις διαψεύσεις, ο ΔΟΑΕ ξεκίνησε έρευνα και απαίτησε από τη συριακή κυβέρνηση να αποκαλύψει το σύνολο των πυρηνικών της δραστηριοτήτων, μια απαίτηση που η χώρα αγνόησε, αρνούμενη να συνεργαστεί με τους επιθεωρητές του οργανισμού.

Η άρνηση αυτή οδήγησε το 2011 το Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΟΑΕ να κηρύξει τη Συρία υπεύθυνη για παραβίαση των διεθνών υποχρεώσεών της σχετικά με τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων. Το πόρισμα διαβιβάστηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, βάζοντας τη χώρα σε καθεστώς διεθνούς ελέγχου και επιτήρησης. Ωστόσο, η πολιτική ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ το 2024 αποτέλεσε κομβικό σημείο καμπής. Οι νέες αρχές της Συρίας, σε μια προσπάθεια να επανενταχθούν στη διεθνή κοινότητα και να άρουν τα βάρη του παρελθόντος, δεσμεύτηκαν άμεσα να συνεργαστούν πλήρως με τον ΔΟΑΕ, δηλώνοντας έτοιμες να συμβάλουν στην αποσαφήνιση όλων των σκοτεινών σημείων που αφορούσαν το πυρηνικό πρόγραμμα της προηγούμενης διακυβέρνησης.

Η δέσμευση αυτή φαίνεται να απέδωσε καρπούς, καθώς σε μια εμπιστευτική έκθεση που κυκλοφόρησε την περασμένη εβδομάδα και περιήλθε σε γνώση του πρακτορείου Reuters, ο ΔΟΑΕ διαπίστωσε ότι είχε πλέον λάβει ικανοποιητικές απαντήσεις και είχε επιλύσει όλα τα εκκρεμή ερωτήματα που είχαν τεθεί στο παρελθόν. Το ψήφισμα που εγκρίθηκε την Τετάρτη αποτυπώνει αυτή τη νέα πραγματικότητα, αναφέροντας ρητά ότι η Συρία δεν παραβιάζει πλέον τις υποχρεώσεις της όσον αφορά τη μη διάδοση πυρηνικών όπλων, κλείνοντας οριστικά τον φάκελο που άνοιξε πριν από σχεδόν δύο δεκαετίες.

Το κείμενο του ψηφίσματος, το οποίο συνυπέβαλαν η Αίγυπτος, η Ιορδανία, το Μαρόκο και η Σαουδική Αραβία, κάνει λόγο για ιδιαίτερη ικανοποίηση: «(Το Συμβούλιο) χαιρετίζει τη διαφάνεια και τη συνεργασία της Αραβικής Δημοκρατίας της Συρίας και την επαινεί για τα μέτρα που έλαβε προκειμένου να επιλύσει το ζήτημα της μη συμμόρφωσής της». Η έγκριση ήταν ομόφωνη, όπως μετέφεραν διπλωμάτες που συμμετείχαν στη συνεδρίαση που διεξήχθη κεκλεισμένων των θυρών, γεγονός που προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στην απόφαση και δείχνει την ευρεία αποδοχή της νέας κατάστασης πραγμάτων.

Παρά το γεγονός ότι το κεφάλαιο αυτό έκλεισε, η έκθεση του ΔΟΑΕ δεν παραλείπει να επιβεβαιώσει τα ευρήματα του παρελθόντος. Σε αυτήν αναφέρεται ότι ήταν «πολύ πιθανό» η βομβαρδισμένη εγκατάσταση στο Ντεΐρ αλ-Ζορ να ήταν όντως πυρηνικός αντιδραστήρας, ενώ υποστηρίζεται ότι το καύσιμο για τη λειτουργία του είχε παραχθεί εντός της Συρίας. Οι επιθεωρητές του οργανισμού εντόπισαν στη χώρα περίπου 73 μετρικούς τόνους φυσικού μεταλλικού ουρανίου, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου βρισκόταν σε μορφή ράβδων καυσίμου, έτοιμο προς χρήση.

Όσον αφορά το μέλλον αυτού του πυρηνικού υλικού, οι νέες συριακές αρχές έχουν διαβεβαιώσει τον ΔΟΑΕ ότι θα παραμείνει εντός της χώρας. Πλέον, το υλικό αυτό βρίσκεται υπό την πλήρη εποπτεία και τον έλεγχο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, διασφαλίζοντας ότι δεν θα χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικούς ή άλλους μη εγκεκριμένους σκοπούς. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στη νέα Συρία και την ομαλή ενσωμάτωσή της στο διεθνές καθεστώς μη διάδοσης πυρηνικών όπλων.