Κόκκινα δάνεια: Το «χρυσωρυχείο» των servicers με εγγύηση του Δημοσίου

Ένα ιδιαίτερα κερδοφόρο σύστημα γύρω από τα κόκκινα δάνεια, τις κρατικές εγγυήσεις και τις αμοιβές διαχείρισης έχει στηθεί στην Ελλάδα, με πρωταγωνιστές μεγάλους ευρωπαϊκούς ομίλους διαχείρισης απαιτήσεων και τις συστημικές τράπεζες. Τα έσοδα που παράγονται από ρυθμίσεις, εισπράξεις και πλειστηριασμούς δεν μένουν κυρίως στην ελληνική οικονομία, καθώς σημαντικό μέρος της κερδοφορίας κατευθύνεται προς μητρικές εταιρείες του εξωτερικού.

Στον πυρήνα αυτού του μηχανισμού βρίσκονται οι servicers, δηλαδή οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων που ανέλαβαν τη διαχείριση μεγάλου όγκου μη εξυπηρετούμενων δανείων. Η Intrum Hellas συνδέεται με την Τράπεζα Πειραιώς και τη σουηδική Intrum, η doValue Greece με την Eurobank και την ιταλική doValue, ενώ η Cepal συνδέεται με την Alpha Bank και επενδυτικά σχήματα του εξωτερικού. Παράλληλα, η doValue Greece διαχειρίζεται και κόκκινα δάνεια της Εθνικής Τράπεζας, με την Bain Capital Credit να εμφανίζεται ως επενδυτής σε χαρτοφυλάκια της τελευταίας.

Τα περιθώρια κέρδους των εταιρειών αυτών εμφανίζονται εξαιρετικά υψηλά για τα δεδομένα μιας κανονικής αγοράς. Η Cepal καταγράφει περιθώριο περίπου 46%, η doValue 51,2% και η Intrum 61,5%. Τα ποσοστά αυτά αναδεικνύουν ένα πεδίο με μεγάλη συγκέντρωση ισχύος, ειδική πληροφόρηση και περιορισμένο ανταγωνισμό.

Η Intrum Hellas ανακοίνωσε για το 2025 κέρδη προ φόρων 79 εκατ. ευρώ και καθαρά κέρδη 60,6 εκατ. ευρώ. Μέσα σε τέσσερα χρόνια φέρεται να διένειμε 120 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα Πειραιώς και 478 εκατ. ευρώ στη σουηδική μητρική της. Η τελευταία βρισκόταν σε διαδικασία αναδιάρθρωσης χρέους, γεγονός που ενισχύει την εικόνα ότι τα ελληνικά κόκκινα δάνεια αποτέλεσαν κρίσιμο μηχανισμό στήριξης για έναν ξένο όμιλο.

Αντίστοιχα, η doValue Greece εμφανίζει περιθώριο κέρδους άνω του 51% σε επίπεδο EBITDA, όταν η ιταλική εταιρεία του ίδιου ομίλου κινείται περίπου στο 36% και η ισπανική στο 8%. Η σύγκριση δείχνει ότι η ελληνική αγορά κόκκινων δανείων λειτουργεί ως βασική πηγή κερδοφορίας για τον ιταλικό όμιλο.

Ο «Ηρακλής», οι εγγυήσεις και οι εταιρείες ειδικού σκοπού

Το μοντέλο αυτό στηρίχθηκε αποφασιστικά στο σχήμα «Ηρακλής», μέσω του οποίου δόθηκαν εγγυήσεις του ελληνικού Δημοσίου ώστε να προχωρήσουν οι τιτλοποιήσεις των κόκκινων δανείων. Με αυτόν τον τρόπο, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια μετατράπηκαν σε ομόλογα, ενώ οι τράπεζες κατάφεραν να καθαρίσουν τους ισολογισμούς τους από μεγάλο μέρος του προβλήματος.

Οι εγγυήσεις αυτές δεν αποτελούν μια απλή τεχνική λεπτομέρεια. Εκτείνονται σε βάθος δεκαετιών, καθώς ορισμένα από τα εγγυημένα ομόλογα του «Ηρακλή» λήγουν μέχρι το 2081. Αυτό σημαίνει ότι ο μηχανισμός που δημιουργήθηκε πάνω στα κόκκινα δάνεια έχει μακρύ χρονικό ορίζοντα και διατηρεί ενεργή την έκθεση του ελληνικού Δημοσίου.

Μέσω 23 τιτλοποιήσεων, οι τράπεζες μεταβίβασαν δάνεια σε εταιρείες ειδικού σκοπού, τα γνωστά SPVs ή DACs, με έδρα κυρίως την Ιρλανδία. Οι εταιρείες αυτές λειτουργούν σε περιβάλλον περιορισμένης διαφάνειας, καθιστώντας δυσχερή για τους δανειολήπτες την αναγνώριση των πραγματικών δικαιούχων και τη διαπραγμάτευση με τον τελικό κάτοχο της απαίτησης.

Ενδεικτικό της δομής που έχει δημιουργηθεί είναι ότι σειρά εταιρειών ειδικού σκοπού που συνδέονται με τιτλοποιήσεις της Πειραιώς και της Eurobank εμφανίζουν τον ίδιο μέτοχο, τη Wilmington Trust SP Services Limited, θυγατρική της αμερικανικής M&T Bank Corporation. Η πολυπλοκότητα αυτών των σχημάτων ενισχύει την αίσθηση ενός μηχανισμού που λειτουργεί μακριά από τον άμεσο έλεγχο του δανειολήπτη.

Το αρχικό επιχείρημα υπέρ της μεταφοράς των κόκκινων δανείων στους servicers ήταν ότι οι εταιρείες αυτές θα πετύχαιναν πιο γρήγορες και αποτελεσματικές ρυθμίσεις από τις τράπεζες. Τα διαθέσιμα στοιχεία, όμως, δείχνουν σοβαρή υστέρηση. Στο τέλος του 2025, μόλις το 21,3% των δανείων που διαχειρίζονταν οι servicers για λογαριασμό funds είχε ενταχθεί σε κάποια μορφή ρύθμισης.

Υψηλά κέρδη, λίγες ρυθμίσεις και πίεση στους δανειολήπτες

Την ίδια περίοδο, το απόθεμα των δανείων που διαχειρίζονται οι servicers για λογαριασμό funds αυξήθηκε και έφτασε τα 81,5 δισ. ευρώ, ενώ η συνολική αξία των υπό διαχείριση ανοιγμάτων διαμορφώθηκε στα 91,5 δισ. ευρώ. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι, παρά τα υψηλά κέρδη και τις μεγάλες αμοιβές, το πρόβλημα των δανειοληπτών παραμένει βαρύ και σε μεγάλο βαθμό άλυτο.

Οι 17 διαχειριστές πιστώσεων είχαν στο τέλος του 2025 συνολικό ενεργητικό 1,3 δισ. ευρώ και ίδια κεφάλαια 614 εκατ. ευρώ, μειωμένα σε σχέση με τα 739 εκατ. ευρώ της προηγούμενης χρονιάς. Η μείωση αυτή αποδίδεται στις υψηλές διανομές μερισμάτων προς τους μετόχους, με το μεγαλύτερο μέρος να κατευθύνεται εκτός Ελλάδας.

Τα καθαρά κέρδη μετά από φόρους για το σύνολο του κλάδου έφτασαν τα 126 εκατ. ευρώ το 2025. Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η συγκέντρωση της αγοράς: Intrum, doValue και Cepal ελέγχουν το 84,8% του κλάδου. Πρόκειται για ολιγοπωλιακή δομή, στην οποία λίγοι παίκτες διαθέτουν τεράστια ισχύ απέναντι σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις που προσπαθούν να διασώσουν την περιουσία τους.

Η πιο σκληρή πλευρά του συστήματος αφορά τους ίδιους τους δανειολήπτες. Τα δάνεια αγοράστηκαν από τους τελικούς επενδυτές σε κλάσμα της ονομαστικής τους αξίας, όμως οι απαιτήσεις απέναντι στους οφειλέτες συχνά παραμένουν πολύ υψηλότερες, με την απειλή του πλειστηριασμού να λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός πίεσης.

Έτσι, το κράτος έχει παράσχει την εγγύηση, οι τράπεζες έχουν απαλλαγεί από μεγάλο μέρος του βάρους στους ισολογισμούς τους, οι servicers εμφανίζουν εντυπωσιακά περιθώρια κέρδους και οι δανειολήπτες βρίσκονται απέναντι σε ένα σύνθετο, αδιαφανές και ισχυρό σύστημα διαχείρισης απαιτήσεων.

Το πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα είναι προφανές. Ένας μηχανισμός που δημιουργήθηκε με δημόσια εγγύηση και παρουσιάστηκε ως λύση για την εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος μετατράπηκε σε πεδίο υψηλής ιδιωτικής κερδοφορίας, χωρίς να αποδεικνύεται ότι προσφέρει αντίστοιχα αποτελέσματα στη ρύθμιση των οφειλών. Η ελληνική κοινωνία βλέπει τα κόκκινα δάνεια να μετατρέπονται σε διεθνές επενδυτικό προϊόν, ενώ οι δανειολήπτες συνεχίζουν να σηκώνουν το βάρος μιας κρίσης που άλλοι αξιοποιούν ως ευκαιρία κέρδους.