Κολομβία: Δικαστικό μπλόκο στους αεροψεκασμούς κατά των φυτειών κόκας

Δικαστικό «φρένο» στο σχέδιο της νέας κυβέρνησης της Κολομβίας για επαναφορά των αεροψεκασμών σε καλλιέργειες κόκας έβαλε δικαστήριο στην επαρχία Πουτουμάγιο, διατάσσοντας την προσωρινή αναστολή των δοκιμών με το ζιζανιοκτόνο γλυφοσινάτη-αμμώνιο.

Η απόφαση αποτελεί την πρώτη σοβαρή θεσμική εμπλοκή στην επιθετική πολιτική κατά των ναρκωτικών που επιχειρεί να εφαρμόσει ο νέος πρόεδρος της Κολομβίας, Αμπελάρδο δε λα Εσπριέγια, ο οποίος ανέλαβε καθήκοντα στις αρχές Αυγούστου με κεντρική υπόσχεση τη σκληρή αντιμετώπιση των ένοπλων οργανώσεων και των δικτύων διακίνησης κοκαΐνης.

Το δικαστήριο του Πουέρτο Ασίς διέταξε την αναστολή κάθε δραστηριότητας αεροψεκασμού στο Πουτουμάγιο, μέχρι να υπάρξουν επαρκή στοιχεία που να επιτρέπουν την αξιολόγηση των πιθανών επιπτώσεων στην ανθρώπινη υγεία, στο νερό και στα ευαίσθητα οικοσυστήματα της περιοχής του Αμαζονίου.

Η απόφαση ήρθε λίγο μετά την ανακοίνωση της κολομβιανής υπηρεσίας δίωξης ναρκωτικών ότι σχεδίαζε «πειραματική» και προσωρινή εφαρμογή αεροψεκασμών με γλυφοσινάτη-αμμώνιο, προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσο η συγκεκριμένη ουσία μπορεί να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά στην καταστροφή παράνομων καλλιεργειών κόκας.

Οι αρχές δεν είχαν δώσει σαφή στοιχεία για τις κοινότητες και τις ακριβείς εκτάσεις που θα επηρεάζονταν από τη δοκιμή, γεγονός που αποτέλεσε έναν από τους βασικούς λόγους για την προσφυγή στη Δικαιοσύνη.

Ανησυχίες για την υγεία και το περιβάλλον

Η γλυφοσινάτη-αμμώνιο είναι ζιζανιοκτόνο που δεν επιτρέπεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση και έχει ταξινομηθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ως ουσία μέτριου κινδύνου. Το δικαστήριο έκρινε ότι τα διαθέσιμα δημόσια δεδομένα δεν αρκούν ώστε να αποκλειστούν οι κίνδυνοι για τους κατοίκους και το περιβάλλον από την ευρεία εναέρια χρήση της.

Η υπόθεση ξυπνά μνήμες από τη μακρά και ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη πολιτική αεροψεκασμών της Κολομβίας. Οι επιχειρήσεις με γλυφοσάτη είχαν σταματήσει από το 2017, έπειτα από πολυετείς αντιδράσεις για τις επιπτώσεις στην υγεία και στις αγροτικές κοινότητες. Η νέα κυβέρνηση επιχειρεί πλέον να επιστρέψει στην εναέρια εξάλειψη καλλιεργειών χρησιμοποιώντας διαφορετική χημική ουσία.

Οι αεροψεκασμοί προκαλούν έντονες αντιδράσεις κυρίως στις αγροτικές, αυτόχθονες και αφροκολομβιανές κοινότητες των περιοχών όπου βρίσκεται μεγάλο μέρος των καλλιεργειών κόκας. Οι κάτοικοι εκφράζουν φόβους ότι μία μαζική χρήση ζιζανιοκτόνων μπορεί να πλήξει νόμιμες καλλιέργειες, πηγές νερού και ευρύτερα τα τοπικά οικοσυστήματα.

Την προσφυγή κατά του πιλοτικού σχεδίου υπέβαλε ο Τζόναθαν Ενρίκε Μενέσες Βαλένσια, από την οργάνωση Tiempo de Cambios, επικαλούμενος κινδύνους για θεμελιώδη δικαιώματα, μεταξύ των οποίων η υγεία, η πρόσβαση σε ασφαλές νερό και το δικαίωμα σε υγιές περιβάλλον.

Η θέση των οργανώσεων που αντιδρούν δεν είναι ότι πρέπει να παραμείνουν ανέγγιχτες οι φυτείες κόκας. Υποστηρίζουν, όμως, ότι η καταπολέμηση των παράνομων καλλιεργειών δεν μπορεί να γίνεται μέσω μαζικής χρήσης χημικών ουσιών, χωρίς επαρκή αξιολόγηση των συνεπειών στις τοπικές κοινωνίες.

Σκληρή γραμμή δε λα Εσπριέγια στον πόλεμο κατά των ναρκωτικών

Ο Αμπελάρδο δε λα Εσπριέγια έχει χαράξει από τις πρώτες εβδομάδες της προεδρίας του μία σαφώς σκληρότερη γραμμή απέναντι στα καρτέλ, στους διακινητές ναρκωτικών και στις ένοπλες οργανώσεις που χρηματοδοτούνται από την παραγωγή κοκαΐνης.

Η Κολομβία έχει ενισχύσει ταυτόχρονα τη συνεργασία της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και συμμετέχει πλέον στις περιφερειακές πρωτοβουλίες ασφαλείας που υποστηρίζει η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ για την καταπολέμηση των καρτέλ και της διακίνησης ναρκωτικών. Η κυβέρνηση δε λα Εσπριέγια έχει ζητήσει ακόμη στενότερη αμερικανική στρατιωτική και επιχειρησιακή συνεργασία.

Η επιστροφή στους αεροψεκασμούς αποτελεί μέρος αυτής της πολιτικής. Για την κυβέρνηση, η καταστροφή των εκτεταμένων καλλιεργειών κόκας θεωρείται αναγκαίο βήμα για να περιοριστεί η οικονομική βάση των οργανώσεων που ελέγχουν την παραγωγή και διακίνηση κοκαΐνης.

Η Κολομβία παραμένει η μεγαλύτερη παραγωγός κοκαΐνης παγκοσμίως, ενώ οι εκτάσεις καλλιέργειας κόκας έχουν φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Τα τεράστια έσοδα από την κοκαΐνη εξακολουθούν να χρηματοδοτούν ένοπλες οργανώσεις, εγκληματικά δίκτυα και καρτέλ, με βασικούς προορισμούς τις αγορές των ΗΠΑ και της Ευρώπης.

Η δικαστική απόφαση δεν κλείνει οριστικά τον δρόμο στους αεροψεκασμούς. Αναστέλλει όμως το πιλοτικό πρόγραμμα στο Πουτουμάγιο έως ότου εξεταστούν ουσιαστικά οι περιβαλλοντικοί και υγειονομικοί κίνδυνοι.

Η σύγκρουση που ανοίγει πλέον στην Κολομβία είναι βαθύτερη: από τη μία πλευρά βρίσκεται η κυβέρνηση, η οποία επιδιώκει μία επιθετική πολιτική εξάλειψης των καλλιεργειών κόκας και σύγκρουσης με τα δίκτυα των ναρκωτικών. Από την άλλη, οργανώσεις και τοπικές κοινότητες προειδοποιούν ότι ο πόλεμος κατά της κοκαΐνης δεν μπορεί να μετατρέψει τους κατοίκους και τον Αμαζόνιο σε παράπλευρες απώλειες.