Κομισιόν: Νέα μέτρα για τη Διεύρυνση της ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σήμερα ένα φιλόδοξο πακέτο προτάσεων με τίτλο «Προετοιμασία της ΕΕ για μια ευρύτερη Ένωση», το οποίο αποσκοπεί στη θωράκιση της λειτουργίας των ευρωπαϊκών θεσμών ενόψει της μελλοντικής διεύρυνσης. Κεντρικός άξονας της στρατηγικής είναι η διασφάλιση ότι η ένταξη νέων κρατών-μελών δεν θα υπονομεύσει το κράτος δικαίου, την αποτελεσματικότητα της διοίκησης και την ικανότητα λήψης αποφάσεων της Ένωσης. Σύμφωνα με την ανάλυση της Επιτροπής, η ΕΕ διαθέτει την απαραίτητη θεσμική ωριμότητα να υποδεχθεί νέες χώρες χωρίς ριζικές αλλαγές στις Συνθήκες, αρκεί να προσαρμοστούν αναλόγως οι μηχανισμοί λειτουργίας και οι πολιτικές της.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαρακτήρισε τη διεύρυνση ως «γεωπολιτική επιταγή» της εποχής, υπογραμμίζοντας την ανάγκη η Ένωση να καταστεί πιο ανθεκτική και σταθερά προσηλωμένη στις θεμελιώδεις αξίες της. Όπως τόνισε, η ΕΕ οφείλει να προετοιμάσει τους θεσμούς της και να προσαρμόσει τον προϋπολογισμό της ώστε να ανταποκρίνεται στις κοινές φιλοδοξίες των κρατών-μελών, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι οι μεταρρυθμίσεις στις υποψήφιες χώρες θα συνεχιστούν απρόσκοπτα.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενίσχυση των δικλίδων ασφαλείας που θα συνοδεύουν τις μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης. Η Επιτροπή προτείνει τη θεσμοθέτηση μηχανισμών που θα επιτρέπουν την ενεργοποίηση τομεακών δικλίδων – στους τομείς της οικονομίας, της εσωτερικής αγοράς, της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων – για χρονικό διάστημα έως και 15 ετών μετά την ένταξη, παρατείνοντας σημαντικά την ισχύουσα τριετή περίοδο. Παράλληλα, εισάγεται νέα θεσμική ρήτρα ασφαλείας για περιπτώσεις σοβαρών παραβιάσεων των θεμελιωδών αξιών της ΕΕ, όπως το κράτος δικαίου, η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στις πλέον ακραίες περιπτώσεις, τα μέτρα θα μπορούσαν να φτάσουν μέχρι την αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου του νέου κράτους-μέλους στο Συμβούλιο ή τον περιορισμό της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.

Η επίτροπος αρμόδια για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος, ανέφερε ότι η αξιολόγηση της Επιτροπής καταδεικνύει πως η ΕΕ μπορεί να υποδεχθεί περισσότερα κράτη-μέλη, αναγνωρίζοντας ωστόσο την ύπαρξη προκλήσεων, ιδίως σε ό,τι αφορά το κράτος δικαίου και την αρχή της ειλικρινούς συνεργασίας. Η ανάγκη για ισχυρότερες εγγυήσεις συνδέεται άμεσα με την εμπειρία της Ουγγαρίας του Βίκτορ Όρμπαν, η οποία έχει επανειλημμένα ασκήσει βέτο σε κρίσιμες αποφάσεις της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων ζητημάτων που αφορούν την Ουκρανία. Η κ. Κος είχε προειδοποιήσει από τον Αύγουστο για τον κίνδυνο εισόδου «Δούρειων Ίππων» στην Ένωση, υπογραμμίζοντας την ανάγκη τήρησης των κοινών ευρωπαϊκών αξιών από τα νέα κράτη-μέλη.

Σε ό,τι αφορά την Ουκρανία, η Επιτροπή προτείνει ειδικές ρυθμίσεις για την ενσωμάτωση του αγροτικού της τομέα, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος και την υψηλή παραγωγικότητά του. Οι ρυθμίσεις αυτές θα περιορίζουν τη χρηματοδοτική στήριξη και την πρόσβαση ευαίσθητων αγροτικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά, ενώ παράλληλα θα διευκολύνουν την Ουκρανία να αποκαταστήσει την πρόσβασή της σε παραδοσιακές αγορές τρίτων χωρών. Επιπλέον, προωθείται η ταχύτερη λήψη αποφάσεων μέσω της επέκτασης της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία, αντί της ομοφωνίας, σε τομείς όπως οι κυρώσεις, η φορολογική απάτη και η ενεργειακή πολιτική.

Η Επιτροπή προτείνει επίσης τη χρήση ειδικής πλειοψηφίας για το άνοιγμα των διαπραγματευτικών κεφαλαίων και για άλλες ενδιάμεσες αποφάσεις στη διαδικασία προσχώρησης, με στόχο να καταστεί η διαδικασία της διεύρυνσης πιο δυναμική και ευέλικτη. Όπως δήλωσε η κ. Κος, στόχος είναι «μια μεγαλύτερη Ευρωπαϊκή Ένωση να είναι επίσης μια ισχυρότερη Ένωση, ικανή να διαμορφώσει το δικό της μέλλον».

Παράλληλα, προβλέπεται σταδιακότερη ενσωμάτωση των υποψήφιων χωρών σε επιλεγμένες πολιτικές της ΕΕ, υπό προϋποθέσεις και με δυνατότητα αναστολής, στους τομείς της ενέργειας, των μεταφορών, της ψηφιακής πολιτικής και της άμυνας. Στόχος είναι η ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας και της ετοιμότητας των υποψηφίων, ενώ πολίτες και επιχειρήσεις θα μπορούν να αποκομίζουν οφέλη πριν από την πλήρη ένταξη.

Ως προς τον προϋπολογισμό, η Επιτροπή εκτιμά ότι μπορεί να χρηματοδοτήσει νέα κράτη-μέλη διατηρώντας τις υφιστάμενες προτεραιότητές της. Οι υποψήφιες χώρες θα χρηματοδοτούνται πριν από την ένταξη μέσω του προγράμματος Global Europe, ενώ μετά την προσχώρηση η χρηματοδότηση θα μεταφέρεται στα εθνικά και περιφερειακά σχέδια εταιρικής σχέσης, με πρόσθετους πόρους για τη συνοχή, τη γεωργία, τις εσωτερικές υποθέσεις και τα προγράμματα διασυνοριακής συνεργασίας (Interreg).

Το πακέτο αυτό αναμένεται να τροφοδοτήσει τη στρατηγική συζήτηση των κρατών-μελών για τη διεύρυνση και τις μεταρρυθμίσεις, ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Οκτωβρίου. Στο πλαίσιο του πακέτου διεύρυνσης για το 2026, η Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει ενδεικτικούς οδικούς χάρτες για το Μαυροβούνιο, την Αλβανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνεχίσουν την πορεία των μεταρρυθμίσεων.